Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.137
विचारयन्तस् तत्त्वज्ञा इति ते जागतीर् गतीः । समङ्गायास् तटात् तस्मात् प्रचेलुश् चञ्चलांशवः ॥मु ३,१३७।१ (= म्त् ४,१५।१)॥ क्रमाद् आकाशम् आक्रम्य निर्गत्याम्बुदकोटरैः । सम्प्रापुस् सिद्धमार्गेण मन्दरं हेमकन्दरम्
vicārayantas tattvajñā iti te jāgatīr gatīḥ / samaṅgāyās taṭāt tasmāt praceluś cañcalāṃśavaḥ //MU 3,137.1 (= MT 4,15.1)// kramād ākāśam ākramya nirgatyāmbudakoṭaraiḥ / samprāpus siddhamārgeṇa mandaraṃ hemakandaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधित्यकायां तस्याद्रेर् आर्द्रपर्णावगुण्ठिताम् । ददर्श भार्गवश् शुष्कां पूर्वजन्मोद्भवां तनुम्
adhityakāyāṃ tasyādrer ārdraparṇāvaguṇṭhitām / dadarśa bhārgavaś śuṣkāṃ pūrvajanmodbhavāṃ tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चेदं हे तात तन्वी तनुर् इयं हि सा । या त्वया सुखसम्भोगैः पुरा समभिलालिता
uvāca cedaṃ he tāta tanvī tanur iyaṃ hi sā / yā tvayā sukhasambhogaiḥ purā samabhilālitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं सा मत्तनुर् यस्या मन्दारकुसुमोत्करैः । रचिताश् शीतलाश् शय्या मेरूपवनभूमिषु
iyaṃ sā mattanur yasyā mandārakusumotkaraiḥ / racitāś śītalāś śayyā merūpavanabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयं सा मत्तनुर् मत्तदेवस्त्रीगणलालिता । सरीसृपमुखक्षुण्णा पश्य शेते धरातले
iyaṃ sā mattanur mattadevastrīgaṇalālitā / sarīsṛpamukhakṣuṇṇā paśya śete dharātale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दनोद्यानषण्डेषु मम तन्वा ययानया । चिरं विलसितं सेयं शुष्ककङ्कालतां गता
nandanodyānaṣaṇḍeṣu mama tanvā yayānayā / ciraṃ vilasitaṃ seyaṃ śuṣkakaṅkālatāṃ gatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुराङ्गनाङ्गसंसङ्गाद् उत्तुङ्गानङ्गरङ्गया । चेतोवृत्त्या रहितया तन्वेह मम शुष्यते
surāṅganāṅgasaṃsaṅgād uttuṅgānaṅgaraṅgayā / cetovṛttyā rahitayā tanveha mama śuṣyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु तेषु विलासेषु तासु तासु दशासु च । तथा ता भावना बद्ध्वा कथं स्वस्थो ऽसि देहक
teṣu teṣu vilāseṣu tāsu tāsu daśāsu ca / tathā tā bhāvanā baddhvā kathaṃ svastho 'si dehaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हा तनो क्वावभग्नासि तापसंशोषम् आगता । करङ्कतां प्रयातासि मां भावयसि दुर्भगे
hā tano kvāvabhagnāsi tāpasaṃśoṣam āgatā / karaṅkatāṃ prayātāsi māṃ bhāvayasi durbhage
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहेनाहं विलासेषु येनैव मुदितो ऽभवम् । कङ्कलताम् उपगतात् तस्माद् एव बिभेम्य् अहम्
dehenāhaṃ vilāseṣu yenaiva mudito 'bhavam / kaṅkalatām upagatāt tasmād eva bibhemy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराजालसमाकारो यत्र हारो ऽभवत् पुरा । ममोरसि निलीयन्ते पश्य तत्र पिपीलकाः
tārājālasamākāro yatra hāro 'bhavat purā / mamorasi nilīyante paśya tatra pipīlakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रवत्काञ्चनकान्तेन लोभं नीता वराङ्गनाः । येन मद्वपुषा तेन पश्य कङ्कलतोह्यते
dravatkāñcanakāntena lobhaṃ nītā varāṅganāḥ / yena madvapuṣā tena paśya kaṅkalatohyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्येमे विततास्येन तापसंशुष्ककृत्तिना । मत्कङ्कालकुवक्त्रेण वित्रास्यन्ते वने मृगाः
paśyeme vitatāsyena tāpasaṃśuṣkakṛttinā / matkaṅkālakuvaktreṇa vitrāsyante vane mṛgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यातिसंशुष्कतया शवोदरदरी मम । प्रकाशार्कांशुजालेन विवेकेनेव शोभते
paśyātisaṃśuṣkatayā śavodaradarī mama / prakāśārkāṃśujālena vivekeneva śobhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्तनुः परिशुष्केयं स्थितोत्ताना वनावनौ । वैराग्यं नयतीवात्मतुच्छत्वेनाम्बरस्थितान्
mattanuḥ pariśuṣkeyaṃ sthitottānā vanāvanau / vairāgyaṃ nayatīvātmatucchatvenāmbarasthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शब्दरूपरसस्पर्शगन्धलोभविमुक्तया । निर्विकल्पसमाध्येव मम तन्वोष्यते गिरौ
śabdarūparasasparśagandhalobhavimuktayā / nirvikalpasamādhyeva mama tanvoṣyate girau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशान्ते चित्तवेताले याम् आनन्दकलां तनुः । याति ताम् अपि राज्येन जागतेन न गच्छति
saṃśānte cittavetāle yām ānandakalāṃ tanuḥ / yāti tām api rājyena jāgatena na gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्य विश्रान्तसर्वेहं विगताशेषकौतुकम् । निरस्तकल्पनाजालं सुखं शेते कलेवरम्
paśya viśrāntasarvehaṃ vigatāśeṣakautukam / nirastakalpanājālaṃ sukhaṃ śete kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तमर्कटसंरम्भसङ्क्षुब्धः कायपादपः । तथा वेगेन चलति यथा मूलानि कृन्तति
cittamarkaṭasaṃrambhasaṅkṣubdhaḥ kāyapādapaḥ / tathā vegena calati yathā mūlāni kṛntati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्तानर्थविमुक्तो ऽद्रौ गजाभ्रहरिविभ्रमम् । नायं पश्यति मे देहः परानन्द इव स्थितः
cittānarthavimukto 'drau gajābhraharivibhramam / nāyaṃ paśyati me dehaḥ parānanda iva sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वाशाज्वरसम्मोहमिहिकाशरदागमम् । अचित्तत्वं विना नान्यच् छ्रेयः पश्यामि जन्तुषु
sarvāśājvarasammohamihikāśaradāgamam / acittatvaṃ vinā nānyac chreyaḥ paśyāmi jantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त एव सुखसम्भोगसीमान्तं समुपागताः । महाधियश् शान्तधियो ये याता विमनस्कताम्
ta eva sukhasambhogasīmāntaṃ samupāgatāḥ / mahādhiyaś śāntadhiyo ye yātā vimanaskatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वदुःखदशामुक्तां संशान्तां विगतज्वराम् । दिष्ट्या पश्याम्य् अमननां वने तनुम् इमाम् अहम्
sarvaduḥkhadaśāmuktāṃ saṃśāntāṃ vigatajvarām / diṣṭyā paśyāmy amananāṃ vane tanum imām aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भगवन् सर्वधर्मज्ञ भार्गवेण तदा किल । सुबहून्य् उपभुक्तानि शरीराणि पुनः पुनः
bhagavan sarvadharmajña bhārgaveṇa tadā kila / subahūny upabhuktāni śarīrāṇi punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुणोत्पादिते काये तत् तस्मिंस् तस्य किं मुने । महान् अतिशयो जातः परिदेवनम् एव वा
bhṛguṇotpādite kāye tat tasmiṃs tasya kiṃ mune / mahān atiśayo jātaḥ paridevanam eva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रस्य कलना राम यासौ जीवदशां गता । कर्मात्मिका समुत्पन्ना भृगोर् भार्गवरूपिणी
śukrasya kalanā rāma yāsau jīvadaśāṃ gatā / karmātmikā samutpannā bhṛgor bhārgavarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा हीदम्प्रथमत्वेन समेत्य परमात् पदात् । भूताकाशपदं प्राप्य वातव्यावलिता सती
sā hīdamprathamatvena sametya paramāt padāt / bhūtākāśapadaṃ prāpya vātavyāvalitā satī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणापानप्रवाहेण प्रविश्य हृदयं भृगोः । क्रमेण वीर्यताम् एत्य सम्पन्नौशनसी तनुः
prāṇāpānapravāheṇa praviśya hṛdayaṃ bhṛgoḥ / krameṇa vīryatām etya sampannauśanasī tanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विहितब्राह्मसंस्कारा ततस् सा पितुर् अग्रगा । कालेन महता प्राप्ता शुष्ककङ्कालरूपताम्
vihitabrāhmasaṃskārā tatas sā pitur agragā / kālena mahatā prāptā śuṣkakaṅkālarūpatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदम्प्रथमम् आयाता यदा सा ब्रह्मणस् तनुः । ततस् तां प्रति शुक्रेण तदा तत् परिदेवितम्
idamprathamam āyātā yadā sā brahmaṇas tanuḥ / tatas tāṃ prati śukreṇa tadā tat paridevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीतरागो ऽप्य् अनिच्छो ऽपि समङ्गाविप्ररूपवान् । स्वां शुशोच तनुं शुक्रस् स्वभावो ह्य् एष देहजः
vītarāgo 'py aniccho 'pi samaṅgāviprarūpavān / svāṃ śuśoca tanuṃ śukras svabhāvo hy eṣa dehajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु प्रदर्शितं तेन शोकव्याजेन धीमताम् । वैराग्यप्रतिपत्त्यै तत् पृथक्त्वं देहदेहिनोः
kiṃ tu pradarśitaṃ tena śokavyājena dhīmatām / vairāgyapratipattyai tat pṛthaktvaṃ dehadehinoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञस्याज्ञस्य च देहस्य यावज्जीवम् अयं क्रमः । लोकवद् व्यवहारो यत् सक्त्यासक्त्याथ वा सदा
jñasyājñasya ca dehasya yāvajjīvam ayaṃ kramaḥ / lokavad vyavahāro yat saktyāsaktyātha vā sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये परिज्ञातगतयो ये चाज्ञाः पशुधर्मिणः । लोकसंव्यवहारेषु ते स्थिता वनजालवत्
ye parijñātagatayo ye cājñāḥ paśudharmiṇaḥ / lokasaṃvyavahāreṣu te sthitā vanajālavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यवहारी यथैवाज्ञस् तथैव किल पण्डितः । वासनामात्रभेदो ऽत्र कारणं बन्धमोक्षयोः
vyavahārī yathaivājñas tathaiva kila paṇḍitaḥ / vāsanāmātrabhedo 'tra kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावच् छरीरं तावद् धि दुःखे दुःखं सुखे सुखम् । असंसक्तधियो धीरा दर्शयन्त्य् अप्रबुद्धवत्
yāvac charīraṃ tāvad dhi duḥkhe duḥkhaṃ sukhe sukham / asaṃsaktadhiyo dhīrā darśayanty aprabuddhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखेषु सुखिता नित्यं दुःखिता दुःखवृत्तिषु । महात्मानो हि दृश्यन्ते नूनम् अन्तस् तु शीतलाः
sukheṣu sukhitā nityaṃ duḥkhitā duḥkhavṛttiṣu / mahātmāno hi dṛśyante nūnam antas tu śītalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भस्य प्रतिबिम्बानि क्षुभ्यन्ति न वपुस् स्थिरम् । ज्ञस्य कर्मेन्द्रियाण्य् एव क्षुभ्यन्ति न मनस् स्थिरम्
stambhasya pratibimbāni kṣubhyanti na vapus sthiram / jñasya karmendriyāṇy eva kṣubhyanti na manas sthiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चलाचलतया तज्ज्ञो लोकवृत्तिषु तिष्ठति । अधस्स्थितिर् इव स्वच्छं प्रतिबिम्बेषु भास्करः
calācalatayā tajjño lokavṛttiṣu tiṣṭhati / adhassthitir iva svacchaṃ pratibimbeṣu bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्त्यक्तलोककर्मापि बद्ध एवाप्रबुद्धधीः । अत्यक्तमोहलीलो ऽपि मुक्त एव प्रबुद्धधीः
santyaktalokakarmāpi baddha evāprabuddhadhīḥ / atyaktamohalīlo 'pi mukta eva prabuddhadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तबुद्धीन्द्रियो मुक्तो बद्धकर्मेन्द्रियो ऽपि हि । बद्धबुद्धीन्द्रियो बद्धो मुक्तकर्मेन्द्रियो ऽपि हि
muktabuddhīndriyo mukto baddhakarmendriyo 'pi hi / baddhabuddhīndriyo baddho muktakarmendriyo 'pi hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदुःखदृशोर् लोके बन्धमोक्षदृशोस् तथा । हेतुर् बुद्धीन्द्रियाण्य् एव तेजांसीव प्रकाशने
sukhaduḥkhadṛśor loke bandhamokṣadṛśos tathā / hetur buddhīndriyāṇy eva tejāṃsīva prakāśane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहिर् लोकोचिताचारस् त्व् अन्तर् आचारवर्जितः । समो ऽसन्न् इव तिष्ठ त्वं संशान्तसकलैषणः
bahir lokocitācāras tv antar ācāravarjitaḥ / samo 'sann iva tiṣṭha tvaṃ saṃśāntasakalaiṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वैषणाविमुक्तेन स्वात्मनात्मनि तिष्ठता । कुरु कर्माणि कार्याणि नूनं सामनसि स्थितिः
sarvaiṣaṇāvimuktena svātmanātmani tiṣṭhatā / kuru karmāṇi kāryāṇi nūnaṃ sāmanasi sthitiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिव्याधिमहावर्ते गर्ते संसारवर्त्मनि । ममतोग्रान्धकूपे ऽस्मिन् मा पतातपदायिनि
ādhivyādhimahāvarte garte saṃsāravartmani / mamatogrāndhakūpe 'smin mā patātapadāyini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्वं भावेषु नो भावास् त्वयि तामरसेक्षण । शुद्धबुद्धस्वभावस् त्वम् आत्मसंस्थस् स्थिरो भव
na tvaṃ bhāveṣu no bhāvās tvayi tāmarasekṣaṇa / śuddhabuddhasvabhāvas tvam ātmasaṃsthas sthiro bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यपगतममतामहान्धकारं पदम् अमलं विगतैषणं समेत्य । प्रभवसि यदि चेतसो महात्मंस् तद् अतिधिये महते सते नमस् ते
vyapagatamamatāmahāndhakāraṃ padam amalaṃ vigataiṣaṇaṃ sametya / prabhavasi yadi cetaso mahātmaṃs tad atidhiye mahate sate namas te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.