Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.16
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायाम् उत्पत्तिप्रकरणे पञ्चदशः सर्गः ॥ ३,१५ ॥ ॐ तस्य राज्ञः तया राज्ञ्या सह क्रीडाम् आह भूतलाप्सरसा सार्धम् अनन्यवनितापतिः । अकृत्रिमप्रेमरसं स रेमे कान्तया तया
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyām utpattiprakaraṇe pañcadaśaḥ sargaḥ || 3,15 || oṃ tasya rājñaḥ tayā rājñyā saha krīḍām āha bhūtalāpsarasā sārdham ananyavanitāpatiḥ / akṛtrimapremarasaṃ sa reme kāntayā tayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडास्थानान्य् आह उद्यानवनगुल्मेषु तमालगहनेषु च । पुष्पमण्डपतल्पेषु लतावलयसद्मसु
krīḍāsthānāny āha udyānavanagulmeṣu tamālagahaneṣu ca / puṣpamaṇḍapatalpeṣu latāvalayasadmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्पान्तःपुरशय्यासु पुष्पसम्भारवीथिषु । वसन्तोद्यानदोलासु क्रीडापुष्करिणीषु च
puṣpāntaḥpuraśayyāsu puṣpasambhāravīthiṣu / vasantodyānadolāsu krīḍāpuṣkariṇīṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्दनद्रुमषण्डेषु सन्तानकतलेषु च । कदम्बनिम्बगेहेषु पारिभद्रोदरेषु च
candanadrumaṣaṇḍeṣu santānakataleṣu ca / kadambanimbageheṣu pāribhadrodareṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलकन्दरकच्छेषु वातायनपुरेषु च । सरित्तटकटप्रेषु वारणोपरिसद्मसु
śailakandarakaccheṣu vātāyanapureṣu ca / sarittaṭakaṭapreṣu vāraṇoparisadmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीष्मे तुषारहर्म्येषु लतामण्डपकेषु च । हेममन्दिरवृक्षेषु मुक्तामाणिक्यभित्तिषु
grīṣme tuṣāraharmyeṣu latāmaṇḍapakeṣu ca / hemamandiravṛkṣeṣu muktāmāṇikyabhittiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विकसत्कुन्दमन्दारमकरन्दसुगन्धिषु । वसन्तवनजालेषु कूजत्कोकिलमालिषु
vikasatkundamandāramakarandasugandhiṣu / vasantavanajāleṣu kūjatkokilamāliṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानारत्नतृणानां च स्थलेषु मृदुदीप्तिषु । निर्झरेषु तरत्तारशीकरासारवर्षिषु
nānāratnatṛṇānāṃ ca sthaleṣu mṛdudīptiṣu / nirjhareṣu tarattāraśīkarāsāravarṣiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैलानां हेममाणिक्यशिलाफलहकेषु च । देवर्षिमुनिगेहेषु दूरपुण्याश्रमेषु च
śailānāṃ hemamāṇikyaśilāphalahakeṣu ca / devarṣimunigeheṣu dūrapuṇyāśrameṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुमुद्वतीषु फुल्लासु स्मेरासु नलिनीषु च । वनस्थलीषु फुल्लासु फुल्लासूत्पलिनीषु च
kumudvatīṣu phullāsu smerāsu nalinīṣu ca / vanasthalīṣu phullāsu phullāsūtpalinīṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रीडास्थानान्य् उक्त्वा क्रीडाप्रकारान् आह प्रहेलिकाभिर् आख्यानैस् तथैवाक्षरमुष्टिभिः । अष्टापदैर् बहूद्द्योतैस् तथा गूढचतुर्थकैः
krīḍāsthānāny uktvā krīḍāprakārān āha prahelikābhir ākhyānais tathaivākṣaramuṣṭibhiḥ / aṣṭāpadair bahūddyotais tathā gūḍhacaturthakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाटकाख्यायिकाभिश् च श्लोकैर् बिन्दुमतीभ्रमैः । देशभाषाविभागैश् च नगरग्रामचेष्टितैः
nāṭakākhyāyikābhiś ca ślokair bindumatībhramaiḥ / deśabhāṣāvibhāgaiś ca nagaragrāmaceṣṭitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्रग्दाममाल्यवलनैर् नानाभरणयोजनैः । लीलाविलोलचलनैर् विचित्ररसभाजनैः
sragdāmamālyavalanair nānābharaṇayojanaiḥ / līlāvilolacalanair vicitrarasabhājanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्द्रक्रमुककर्पूरताम्बूलीदलचर्वणैः । फुल्लपुष्पलताकुञ्जदेहगोपनखर्वणैः
ārdrakramukakarpūratāmbūlīdalacarvaṇaiḥ / phullapuṣpalatākuñjadehagopanakharvaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समालम्भनलीलाभिर् दोलारोहणविभ्रमैः । गृहे कुसुमदोलाभिर् अन्योऽन्यान्दोलनक्रमैः
samālambhanalīlābhir dolārohaṇavibhramaiḥ / gṛhe kusumadolābhir anyo'nyāndolanakramaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नौयानयुग्यहस्त्यश्वदान्तोष्ट्रादिगमागमैः । जलकेलिविलासेन परस्परसमुक्षणैः
nauyānayugyahastyaśvadāntoṣṭrādigamāgamaiḥ / jalakelivilāsena parasparasamukṣaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृत्तगीतकलालास्यताण्डवोद्भटवृत्तिभिः । सङ्गीतकैः सङ्कथनैर् वीणामुरजवादनैः
nṛttagītakalālāsyatāṇḍavodbhaṭavṛttibhiḥ / saṅgītakaiḥ saṅkathanair vīṇāmurajavādanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर् अपि क्रीडास्थानान्य् आह उद्यानेषु सरित्तीरवृक्षेषु वनवीथिषु । अन्तःपुरेषु हर्म्येषु तेषु तेषु तथा तथा
punar api krīḍāsthānāny āha udyāneṣu sarittīravṛkṣeṣu vanavīthiṣu / antaḥpureṣu harmyeṣu teṣu teṣu tathā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा बाला सुखसंवृद्धा तस्य प्रणयिनी प्रिया । एकदा चिन्तयाम् आस शुभसङ्कल्पशालिनी
sā bālā sukhasaṃvṛddhā tasya praṇayinī priyā / ekadā cintayām āsa śubhasaṅkalpaśālinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चिन्तयाम् आसेत्य् । अत्राह प्राणेभ्यो ऽपि प्रियो भर्ता ममैष जगतीपतिः । यौवनोल्लासलक्ष्मीवान् कथं स्याद् अजरामरः
kiṃ cintayām āsety | atrāha prāṇebhyo 'pi priyo bhartā mamaiṣa jagatīpatiḥ / yauvanollāsalakṣmīvān kathaṃ syād ajarāmaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्त्रानेन सहोत्तुङ्गस्तनी कुसुमसद्मसु । कथं स्वैरं चिरं कान्ता रमेयाब्दशतान्य् अहम्
bhartrānena sahottuṅgastanī kusumasadmasu / kathaṃ svairaṃ ciraṃ kāntā rameyābdaśatāny aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा यतेय क्रमतस् तपोजपयमेहितैः । रजनीशरुची राजा यथा स्याद् अजरामरः
tathā yateya kramatas tapojapayamehitaiḥ / rajanīśarucī rājā yathā syād ajarāmaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानवृद्धांस् तपोवृद्धान् विद्यावृद्धान् अहं द्विजान् । पृच्छामि तावन् मरणं कथं न स्यान् नृणाम् इति
jñānavṛddhāṃs tapovṛddhān vidyāvṛddhān ahaṃ dvijān / pṛcchāmi tāvan maraṇaṃ kathaṃ na syān nṛṇām iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः सङ्कल्पम् उक्त्वा बाह्यप्रयत्नम् आह अथानाय्याशु सम्पूज्य द्विजान् पप्रच्छ सानता । अमरत्वं कथं विप्रा भवेद् इति पुनः पुनः
tasyāḥ saṅkalpam uktvā bāhyaprayatnam āha athānāyyāśu sampūjya dvijān papraccha sānatā / amaratvaṃ kathaṃ viprā bhaved iti punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विप्रा उत्तरं कथयन्ति तपोजपयमैर् देवि समस्ताः सिद्धसिद्धयः । सम्प्राप्यन्ते ऽमरत्वं तु न कदाचन लभ्यते
viprā uttaraṃ kathayanti tapojapayamair devi samastāḥ siddhasiddhayaḥ / samprāpyante 'maratvaṃ tu na kadācana labhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजेभ्यः स्वेप्सितासिद्धिं श्रुत्वा पुनर् अपि तच्चिन्ताम् आह इत्य् आकर्ण्य द्विजमुखाच् चिन्तयाम् आस सा पुनः । इदं स्वप्रज्ञयैवाशु भीता प्रियवियोगतः
dvijebhyaḥ svepsitāsiddhiṃ śrutvā punar api taccintām āha ity ākarṇya dvijamukhāc cintayām āsa sā punaḥ / idaṃ svaprajñayaivāśu bhītā priyaviyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं चिन्तयाम् आसेत्य् । अत्राह मरणं भर्तुर् अग्रे मे यदि दैवाद् भविष्यति । तत् सर्वदुःखनिर्मुक्ता संस्थास्ये सुखम् आत्मनि
kiṃ cintayām āsety | atrāha maraṇaṃ bhartur agre me yadi daivād bhaviṣyati / tat sarvaduḥkhanirmuktā saṃsthāsye sukham ātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वर्षसहस्रेण भर्तादौ म्रियते यदि । तत् करिष्ये तथा येन जीवो गेहान् न यास्यति
atha varṣasahasreṇa bhartādau mriyate yadi / tat kariṣye tathā yena jīvo gehān na yāsyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः किम् इत्य् । अत्राह तद्भ्रमाद् भर्तृजीवे ऽस्मिन् निजे शुद्धान्तमण्डपे । भर्त्रावलोकिता नित्यं निवत्स्यामि यथासुखम्
tataḥ kim ity | atrāha tadbhramād bhartṛjīve 'smin nije śuddhāntamaṇḍape / bhartrāvalokitā nityaṃ nivatsyāmi yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यैवारभ्यैतदर्थं देवीं ज्ञप्तिं सरस्वतीम् । जपोपवासनियमैर् आ तोषं पूजयाम्य् अहम्
adyaivārabhyaitadarthaṃ devīṃ jñaptiṃ sarasvatīm / japopavāsaniyamair ā toṣaṃ pūjayāmy aham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तानन्तरं तत्प्रयत्नं कथयति इति निश्चित्य सा नाथम् अनुक्त्वैव वराङ्गना । यथाशास्त्रं चचारोग्रं तपो नियमम् आस्थिता
cintānantaraṃ tatprayatnaṃ kathayati iti niścitya sā nātham anuktvaiva varāṅganā / yathāśāstraṃ cacārograṃ tapo niyamam āsthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तपः विशेषणद्वारेण कथयति त्रिरात्रस्य त्रिरात्रस्य पर्यन्ते कृतपारणा । देवद्विजगुरुप्राज्ञविद्वत्पूजापरायणा
tat tapaḥ viśeṣaṇadvāreṇa kathayati trirātrasya trirātrasya paryante kṛtapāraṇā / devadvijaguruprājñavidvatpūjāparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानदानतपोध्याननित्योद्युक्तशरीरिका । सर्वास्तिक्यसदाचारकारिणी क्लेशकारिणी
snānadānatapodhyānanityodyuktaśarīrikā / sarvāstikyasadācārakāriṇī kleśakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाकालं यथोद्योगं यथाशास्त्रं यथाक्रमम् । तोषयाम् आस भर्तारम् अपरिज्ञाततत्स्थितिम्
yathākālaṃ yathodyogaṃ yathāśāstraṃ yathākramam / toṣayām āsa bhartāram aparijñātatatsthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिरात्रशतम् एवं सा बाला नियमशालिनी । अनारततपोनिष्ठम् अतिष्ठत् कष्टचेष्टया
trirātraśatam evaṃ sā bālā niyamaśālinī / anāratataponiṣṭham atiṣṭhat kaṣṭaceṣṭayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ज्ञप्तिप्रसादम् आह त्रिरात्राणां शतेनाथ पूजिता प्रतिमाम् इता । तुष्टा भगवती गौरी वागीशीदम् उवाच ताम्
atha jñaptiprasādam āha trirātrāṇāṃ śatenātha pūjitā pratimām itā / tuṣṭā bhagavatī gaurī vāgīśīdam uvāca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञप्त्या कथ्यमानं वाक्यम् आह निरन्तरेण तपसा भर्तृभक्त्यतिशायिना । परितुष्टास्मि ते वत्से गृहाण वरम् ईप्सितम्
jñaptyā kathyamānaṃ vākyam āha nirantareṇa tapasā bhartṛbhaktyatiśāyinā / parituṣṭāsmi te vatse gṛhāṇa varam īpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञप्तिवाक्यं श्रुत्वा राज्ञी तां स्तौति जय जन्मजराज्वालादाहदोषशशिप्रभे । जय हार्दान्धकारौघनिवारणरविप्रभे
jñaptivākyaṃ śrutvā rājñī tāṃ stauti jaya janmajarājvālādāhadoṣaśaśiprabhe / jaya hārdāndhakāraughanivāraṇaraviprabhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अम्ब मां त्रिजगन्मातस् त्रायस्व कृपणाम् इमाम् । इदं वरद्वयं देहि यद् इह प्रार्थये शुभम्
amba māṃ trijaganmātas trāyasva kṛpaṇām imām / idaṃ varadvayaṃ dehi yad iha prārthaye śubham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरद्वयमध्ये एकं कथयति एकं तावद् विदेहस्य भर्तुर् जीवो ममाम्बिके । अस्माद् एव हि मा यासीन् निजान्तःपुरमण्डपात्
varadvayamadhye ekaṃ kathayati ekaṃ tāvad videhasya bhartur jīvo mamāmbike / asmād eva hi mā yāsīn nijāntaḥpuramaṇḍapāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयं कथयति द्वितीयं त्वां महादेवि प्रार्थये ऽहं यदा यदा । दर्शनाय वरार्थेन तदा मे देहि दर्शनम्
dvitīyaṃ kathayati dvitīyaṃ tvāṃ mahādevi prārthaye 'haṃ yadā yadā / darśanāya varārthena tadā me dehi darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आकर्ण्य जगन्माता तथास्त्व् एवम् इति क्षणात् । उक्त्वान्तर्धानम् अगमद् उत्थायोर्मिर् इवार्णवे
ity ākarṇya jaganmātā tathāstv evam iti kṣaṇāt / uktvāntardhānam agamad utthāyormir ivārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ सा राजमहिषी परितुष्टेष्टदेवता । श्रुतगीतेव हरिणी बभूवानन्दधारिणी
atha sā rājamahiṣī parituṣṭeṣṭadevatā / śrutagīteva hariṇī babhūvānandadhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परावृत्त्युग्रकटके दिनारे वर्षदण्डके । क्षणनाभौ स्पन्दमये कालचक्रे वहत्य् अपि
parāvṛttyugrakaṭake dināre varṣadaṇḍake / kṣaṇanābhau spandamaye kālacakre vahaty api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्धिम् आजगामास्याः पत्युस् तच् चेतनं तनौ । सन्दृश्यमान एवाशु शुष्कपर्णे रसो यथा
antardhim ājagāmāsyāḥ patyus tac cetanaṃ tanau / sandṛśyamāna evāśu śuṣkaparṇe raso yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रणखण्डितदेहे ऽस्मिन् मृते ऽन्तःपुरमण्डपे । निर्जला नलिनीवासौ परां म्लानिम् उपाययौ
raṇakhaṇḍitadehe 'smin mṛte 'ntaḥpuramaṇḍape / nirjalā nalinīvāsau parāṃ mlānim upāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषोष्णश्वसनस्तब्धसकलाधरपल्लवा । प्राप सा मरणावस्थां मलयाधित्यकाम् इव
viṣoṣṇaśvasanastabdhasakalādharapallavā / prāpa sā maraṇāvasthāṃ malayādhityakām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप सा तमसान्धत्वं तस्मिन् मरणम् आगते । दीपज्वालालवे क्षीणे सद्मश्रीर् इव भूषिता
prāpa sā tamasāndhatvaṃ tasmin maraṇam āgate / dīpajvālālave kṣīṇe sadmaśrīr iva bhūṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्श्यम् आप क्षणेनासौ बाला विरसतां गता । यथा स्रोतस्विनी स्रोतःक्षये क्षामविधूसरा
kārśyam āpa kṣaṇenāsau bālā virasatāṃ gatā / yathā srotasvinī srotaḥkṣaye kṣāmavidhūsarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षिप्रम् आक्रन्दिनी क्षिप्रं मौनासक्ता वियोगिनी । बभूव चक्रवाकीव मानिनी मरणोन्मुखी
kṣipram ākrandinī kṣipraṃ maunāsaktā viyoginī / babhūva cakravākīva māninī maraṇonmukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ ताम् अतिमात्रविह्वलां सकृद् आकाशभवा सरस्वती । शफरीं ह्रदशोषविह्वलां प्रथमा वृष्टिर् इवान्वकम्पत
atha tām atimātravihvalāṃ sakṛd ākāśabhavā sarasvatī / śapharīṃ hradaśoṣavihvalāṃ prathamā vṛṣṭir ivānvakampata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.