Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.20
स ते भर्ताद्य सम्पन्नो द्विजो भूपत्वम् आगतः । यासाव् अरुन्धती नाम ब्राह्मणी सा त्वम् अङ्गने
sa te bhartādya sampanno dvijo bhūpatvam āgataḥ / yāsāv arundhatī nāma brāhmaṇī sā tvam aṅgane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इहेमौ कुरुतो राज्यं तौ भवन्तौ सुदम्पती । चक्रवाकाव् इव नवौ भुवि जातौ शिवाव् इव
ihemau kuruto rājyaṃ tau bhavantau sudampatī / cakravākāv iva navau bhuvi jātau śivāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष ते कथितस् सर्वः प्राक्तनस् संसृतिभ्रमः । भ्रान्तिमात्रकम् आकाशम् एव जीवस्वरूपधृत्
eṣa te kathitas sarvaḥ prāktanas saṃsṛtibhramaḥ / bhrāntimātrakam ākāśam eva jīvasvarūpadhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमाद् अस्माच् चिदादर्शे भ्रमो ऽयं प्रतिबिम्बितः । असत्य एव चासत्याद् भवतोर् भवभङ्गदः
bhramād asmāc cidādarśe bhramo 'yaṃ pratibimbitaḥ / asatya eva cāsatyād bhavator bhavabhaṅgadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् भ्रान्तिमयः कस् स्यात् को वा भ्रान्त्युज्झितो भवेत् । सर्गो निरर्गलानल्पबोधान् नान्यद् विजृम्भते
tasmād bhrāntimayaḥ kas syāt ko vā bhrāntyujjhito bhavet / sargo nirargalānalpabodhān nānyad vijṛmbhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् आकर्ण्य चिरं चारुविस्मयोत्फुल्ललोचना । भूत्वोवाच वचो लीला लीलालसपदाक्षरम्
ity ākarṇya ciraṃ cāruvismayotphullalocanā / bhūtvovāca vaco līlā līlālasapadākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवि त्वद्वचनं मिथ्या कथं सम्पन्नम् ईदृशम् । क्व विप्रजीवस् स्वगृहे क्वेमे वयम् इह स्थिताः
devi tvadvacanaṃ mithyā kathaṃ sampannam īdṛśam / kva viprajīvas svagṛhe kveme vayam iha sthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादृग् लोकान्तरं सा भूस् ते शैलास् ता दिशो दश । कथं मान्ति गृहस्यान्तर् मद्भर्ता येष्व् अवस्थितः
tādṛg lokāntaraṃ sā bhūs te śailās tā diśo daśa / kathaṃ mānti gṛhasyāntar madbhartā yeṣv avasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्त ऐरावणो बद्धस् सिद्धार्थकणकोदरे । मषकेन कृतं युद्धं सिंहौघैर् अणुकोटरे
matta airāvaṇo baddhas siddhārthakaṇakodare / maṣakena kṛtaṃ yuddhaṃ siṃhaughair aṇukoṭare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पद्माक्षे स्थापितो मेरुर् निगीर्णो मधुपायिना । स्वप्नाभ्रगर्जितं श्रुत्वा चित्रे नृत्यन्ति वर्हिणः
padmākṣe sthāpito merur nigīrṇo madhupāyinā / svapnābhragarjitaṃ śrutvā citre nṛtyanti varhiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असमञ्जसम् एवैतद् यथा सर्वेश्वरेश्वरि । तथा गृहान्तः पृथिवी शैलाश् चेत्य् असमञ्जसम्
asamañjasam evaitad yathā sarveśvareśvari / tathā gṛhāntaḥ pṛthivī śailāś cety asamañjasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावद् एतद् देवेशि कथयामलया धिया । प्रसादसुगृहीते हि नोद्विजन्ते महौजसः
yathāvad etad deveśi kathayāmalayā dhiyā / prasādasugṛhīte hi nodvijante mahaujasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं मिथ्या वदामीदं यथावच् छृणु सुन्दरि । भेदनं नियतीनां हि क्रियते नास्मदादिभिः
nāhaṃ mithyā vadāmīdaṃ yathāvac chṛṇu sundari / bhedanaṃ niyatīnāṃ hi kriyate nāsmadādibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभिद्यमानाम् अन्येन स्थापयाम्य् अहम् एव याम् । मर्यादां तां मया भिन्नां को ऽपरः पालयिष्यति
vibhidyamānām anyena sthāpayāmy aham eva yām / maryādāṃ tāṃ mayā bhinnāṃ ko 'paraḥ pālayiṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सग्रामं द्विजजीवात्मा तस्मिन्न् एव स्वसद्मनि । व्योम्न्य् एवेदं महीराष्ट्रं व्योमात्मैव प्रपश्यति
sagrāmaṃ dvijajīvātmā tasminn eva svasadmani / vyomny evedaṃ mahīrāṣṭraṃ vyomātmaiva prapaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राक्तनी सा स्मृतिर् लुप्ता युवयोर् उदितान्यथा । स्वप्ने जाग्रत्स्मृतिर् यद्वद् एतन्मरणम् अङ्गने
prāktanī sā smṛtir luptā yuvayor uditānyathā / svapne jāgratsmṛtir yadvad etanmaraṇam aṅgane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्वप्ने त्रिभुवनं सङ्कल्पात् त्रिजगद् यथा । यथा कथार्थसङ्ग्रामो मरुभूमौ यथा जलं
yathā svapne tribhuvanaṃ saṅkalpāt trijagad yathā / yathā kathārthasaṅgrāmo marubhūmau yathā jalaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य ब्राह्मणगेहस्य सशैलवनपत्तना । इयम् अन्तस्स्थिता भूमिस् सङ्कल्पादर्शयोर् इव
tasya brāhmaṇagehasya saśailavanapattanā / iyam antassthitā bhūmis saṅkalpādarśayor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्यैवेयम् आभाति सत्येव घनसर्गता । तस्यासत्यावभासस्य चिद्व्योम्नः कोशकोटरे
asatyaiveyam ābhāti satyeva ghanasargatā / tasyāsatyāvabhāsasya cidvyomnaḥ kośakoṭare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्याद् यत् समुत्पन्नं स्मृत्या नाम तद् अप्य् असत् । मृगतृष्णातरङ्गिण्यास् तरङ्गो ऽपि न सत्यतः
asatyād yat samutpannaṃ smṛtyā nāma tad apy asat / mṛgatṛṣṇātaraṅgiṇyās taraṅgo 'pi na satyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं त्वदीयं सदनं तद्गेहाकाशकोशगम् । विद्धि मां त्वां च सर्वं वा तच् च व्योमैव केवलम्
idaṃ tvadīyaṃ sadanaṃ tadgehākāśakośagam / viddhi māṃ tvāṃ ca sarvaṃ vā tac ca vyomaiva kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्नसङ्गमसङ्कल्पस्वानुभूतिपरम्पराः । प्रमाणान्य् अत्र मुख्यानि सम्बोधाय प्रदीपवत्
svapnasaṅgamasaṅkalpasvānubhūtiparamparāḥ / pramāṇāny atra mukhyāni sambodhāya pradīpavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थितो ब्राह्मणगेहे ऽन्तर् द्विजजीवस् तदन्तरे । ससमुद्रवना पृथ्वी स्थिताब्ज इव षट्पदी
sthito brāhmaṇagehe 'ntar dvijajīvas tadantare / sasamudravanā pṛthvī sthitābja iva ṣaṭpadī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याः कस्मिंश्चिद् एकस्मिन् पेलवे कोटरोदरे । इदं पत्तनम् आभाति केशोण्डुक इवाम्बरे
tasyāḥ kasmiṃścid ekasmin pelave koṭarodare / idaṃ pattanam ābhāti keśoṇḍuka ivāmbare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्न् अस्मिन् पुरे तन्वि तवेदं सदनं स्थितम् । तस्मात् किम् अणुमात्रे ऽन्तर् गजवृन्दम् इव स्थितम्
tasminn asmin pure tanvi tavedaṃ sadanaṃ sthitam / tasmāt kim aṇumātre 'ntar gajavṛndam iva sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमाणौ परमाणौ सन्ति वत्से चिदात्मनि । अन्तर् अन्तर् जगन्तीति केनैतन् नाम सङ्ख्यते
paramāṇau paramāṇau santi vatse cidātmani / antar antar jagantīti kenaitan nāma saṅkhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टमं दिवसं विप्रस् स मृतः परमेश्वरि । गतो वर्षगणो ऽस्माकम् अतः कथम् इदं भवेत्
aṣṭamaṃ divasaṃ vipras sa mṛtaḥ parameśvari / gato varṣagaṇo 'smākam ataḥ katham idaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशदैर्घ्यं यथा नास्ति कालदैर्घ्यं तथैव च । नास्त्य् एवेति यथान्यायं कथ्यमानं मया शृणु
deśadairghyaṃ yathā nāsti kāladairghyaṃ tathaiva ca / nāsty eveti yathānyāyaṃ kathyamānaṃ mayā śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैतत् प्रतिभामात्रं जगत्सर्गावभासनम् । तथैतत् प्रतिभामात्रं क्षणकल्पावभासनं
yathaitat pratibhāmātraṃ jagatsargāvabhāsanam / tathaitat pratibhāmātraṃ kṣaṇakalpāvabhāsanaṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणकल्पजगत्सर्गत्वत्तामत्तात्मजन्मनाम् । यथावत् प्रतिभासस्य वत्से क्रमम् इमं शृणु
kṣaṇakalpajagatsargatvattāmattātmajanmanām / yathāvat pratibhāsasya vatse kramam imaṃ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभूय क्षणं जीवो मिथ्यामरणमूर्छनाम् । तदैवोन्मेषमात्रेण व्योम्न्य् एव व्योमरूप्य् अपि
anubhūya kṣaṇaṃ jīvo mithyāmaraṇamūrchanām / tadaivonmeṣamātreṇa vyomny eva vyomarūpy api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधेयो ऽहम् इहाधारे स्थितो ऽहम् इति चेतति । हस्तपादादिमान् देहो ममायम् इति पश्यति
ādheyo 'ham ihādhāre sthito 'ham iti cetati / hastapādādimān deho mamāyam iti paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदैव चेतति वपुस् तदैवेदं स चेतति । एतस्याहं पितुः पुत्रो वर्षाणीमानि सन्ति मे
yadaiva cetati vapus tadaivedaṃ sa cetati / etasyāhaṃ pituḥ putro varṣāṇīmāni santi me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमे मे बान्धवा रम्या ममेदं रम्यम् आस्पदम् । जातो ऽहम् अभवं बालो वृद्धिं यातो ऽहम् ईदृशः
ime me bāndhavā ramyā mamedaṃ ramyam āspadam / jāto 'ham abhavaṃ bālo vṛddhiṃ yāto 'ham īdṛśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बान्धवाश् चास्य ते सर्वे तथैव विहरन्त्य् अपि । चिदाकाशघनैक्यत्वात् स्वात्मन्य् अपि भवन्ति ते
bāndhavāś cāsya te sarve tathaiva viharanty api / cidākāśaghanaikyatvāt svātmany api bhavanti te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं नामोदिते ऽप्य् अस्याश् चितेस् संसारषण्डके । न किञ्चिद् अप्य् अभ्युदितं स्थितं व्योमैव निर्मलम्
evaṃ nāmodite 'py asyāś cites saṃsāraṣaṇḍake / na kiñcid apy abhyuditaṃ sthitaṃ vyomaiva nirmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वप्ने द्रष्टरि यद्वच् चित् तद्वद् दृश्ये चिद् एव सा । सर्वदैकतया तस्मात् सा स्वप्ने द्रष्टृदर्शनम्
svapne draṣṭari yadvac cit tadvad dṛśye cid eva sā / sarvadaikatayā tasmāt sā svapne draṣṭṛdarśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा स्वप्ने तथोदेति परलोकदृशा चितिः । परलोके यथोदेति तथैवेहाप्य् उदेति सा
yathā svapne tathodeti paralokadṛśā citiḥ / paraloke yathodeti tathaivehāpy udeti sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् स्वप्नपरलोकेहलोकानाम् असतां सतां । न मनाग् अपि भेदो ऽस्ति वीचीनाम् इव वारिणि
tat svapnaparalokehalokānām asatāṃ satāṃ / na manāg api bhedo 'sti vīcīnām iva vāriṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतो ऽजातम् इदं विश्वम् अजातत्वाद् अनाशि च । खरूपत्वाच् च नास्त्य् एव यच् च भाति चिद् एव सा
ato 'jātam idaṃ viśvam ajātatvād anāśi ca / kharūpatvāc ca nāsty eva yac ca bhāti cid eva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथैषा चेत्यनिर्हीना परमव्योमरूपिणी । सचेत्यापि तथैवैषा परमव्योमरूपिणी
yathaiṣā cetyanirhīnā paramavyomarūpiṇī / sacetyāpi tathaivaiṣā paramavyomarūpiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्माच् चेत्यम् अतो नान्यद् वीचित्वाद् इव वारिता । वीचित्वं च न चैवास्ति शशशृङ्गवद् एव हि
yasmāc cetyam ato nānyad vīcitvād iva vāritā / vīcitvaṃ ca na caivāsti śaśaśṛṅgavad eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैव चेत्यम् इवापन्ना स्वभावाद् अच्युताप्य् अलम् । तस्मान् नास्त्य् एव दृश्यो ऽर्थः कुतो ऽतो द्रष्टृदृश्यधीः
saiva cetyam ivāpannā svabhāvād acyutāpy alam / tasmān nāsty eva dṛśyo 'rthaḥ kuto 'to draṣṭṛdṛśyadhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमेषेणैव जीवस्य मृतिमोहाद् अनन्तरम् । त्रिजगत्सर्गदृश्यश्रीः प्रतिभाम् उपगच्छति
nimeṣeṇaiva jīvasya mṛtimohād anantaram / trijagatsargadṛśyaśrīḥ pratibhām upagacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथादेशं यथाकालं यथारम्भं यथाक्रमम् । यथोत्पादं यथामातृ यथापितृ यथौरसम्
yathādeśaṃ yathākālaṃ yathārambhaṃ yathākramam / yathotpādaṃ yathāmātṛ yathāpitṛ yathaurasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथावयो यथासंविद् यथास्थानं यथेहितम् । यथाबन्धु यथाभृत्यं यथेहास्तमयोदयम्
yathāvayo yathāsaṃvid yathāsthānaṃ yathehitam / yathābandhu yathābhṛtyaṃ yathehāstamayodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजातम् एव जातो ऽहम् इति पश्यति चिद्वपुः । देशकालक्रियाद्रव्यमनोबुद्धीन्द्रियाणि च
ajātam eva jāto 'ham iti paśyati cidvapuḥ / deśakālakriyādravyamanobuddhīndriyāṇi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
झगित्य् एव मृतेर् अन्ते वपुः पश्यति यौवनम् । एषा माता पिता त्व् एष बालो ऽभूवम् अहं त्व् इति
jhagity eva mṛter ante vapuḥ paśyati yauvanam / eṣā mātā pitā tv eṣa bālo 'bhūvam ahaṃ tv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानुभूतो ऽनुभूतो वा यस् स्यात् स्मृतिमयः क्रमः । पश्चाद् उदेत्य् असौ तस्य पुष्पस्येव फलोदयः
nānubhūto 'nubhūto vā yas syāt smṛtimayaḥ kramaḥ / paścād udety asau tasya puṣpasyeva phalodayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निमेषेणैव सकलो गत इत्य् अनुभूयते । रात्रिर् द्वादशवर्षाणि हरिश्चन्द्रे तथाप्य् अभूत्
nimeṣeṇaiva sakalo gata ity anubhūyate / rātrir dvādaśavarṣāṇi hariścandre tathāpy abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्ताविरहिणाम् एकं वासरं वत्सरायते । मृतो जातो ऽहम् अन्यो मे पितेति स्वप्नधाम्नि च
kāntāvirahiṇām ekaṃ vāsaraṃ vatsarāyate / mṛto jāto 'ham anyo me piteti svapnadhāmni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभुक्तस्यैव भोग्यस्य भुक्तधीर् उपजायते । भुक्ते चाभुक्तधीर् दृष्टम् इत्य् अलं कितवादिषु
abhuktasyaiva bhogyasya bhuktadhīr upajāyate / bhukte cābhuktadhīr dṛṣṭam ity alaṃ kitavādiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शून्यम् आकीर्णताम् एति तुल्यं व्यसनम् उत्सवैः । विप्रलम्भो ऽपि लाभश् च मदस्वप्नादिसंविदि
śūnyam ākīrṇatām eti tulyaṃ vyasanam utsavaiḥ / vipralambho 'pi lābhaś ca madasvapnādisaṃvidi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैक्ष्ण्यं यथा मरिचबीजकणे स्थितं स्वं स्तम्भे ऽथवा रचितपुत्रकजालम् अन्तः । दृश्यं त्व् अनन्यद् इदम् एवम् अजे ऽस्ति शान्तं कस्यास्ति बन्धनविमोक्षदृशः कुतः काः
taikṣṇyaṃ yathā maricabījakaṇe sthitaṃ svaṃ stambhe 'thavā racitaputrakajālam antaḥ / dṛśyaṃ tv ananyad idam evam aje 'sti śāntaṃ kasyāsti bandhanavimokṣadṛśaḥ kutaḥ kāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.