Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.44

एतस्मिन्न् अन्तरे राजमहिषी मत्तयौवना । तद् विवेश गृहं लक्ष्मीर् इव पङ्कजकोटरम्

etasminn antare rājamahiṣī mattayauvanā / tad viveśa gṛhaṃ lakṣmīr iva paṅkajakoṭaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोलमाल्यवसना च्छिन्नहारलताकुला । अनुयाता वयस्याभिर् दासीभिर् भयविह्वला

ālolamālyavasanā cchinnahāralatākulā / anuyātā vayasyābhir dāsībhir bhayavihvalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्राननावदाताङ्गी श्वासोत्कम्पिपयोधरा । तारकाकारदशना स्थिता द्यौर् इव रूपिणी

candrānanāvadātāṅgī śvāsotkampipayodharā / tārakākāradaśanā sthitā dyaur iva rūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्या वयस्यैका राजानं तं व्यजिज्ञपत् । वृत्रसङ्ग्रामसंरभ्दम् अमरेन्द्रम् इवाप्सराः

atha tasyā vayasyaikā rājānaṃ taṃ vyajijñapat / vṛtrasaṅgrāmasaṃrabhdam amarendram ivāpsarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देव देवी सहास्माभिः पलाय्यान्तःपुरान्तरात् । शरणं देवम् आयाता वातार्तेव लता द्रुमम्

deva devī sahāsmābhiḥ palāyyāntaḥpurāntarāt / śaraṇaṃ devam āyātā vātārteva latā drumam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजदारा हृतास् स्तेनैर् बलवद्भिर् उदायुधैः । ऊर्मिजालैर् महाब्धीनां तीरे द्रुमलता इव

rājadārā hṛtās stenair balavadbhir udāyudhaiḥ / ūrmijālair mahābdhīnāṃ tīre drumalatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुराधिपास् सर्वे पिष्टाश् शत्रुभिर् उद्धतैः । अशङ्किताभिपतितैर् वातैर् इव वनद्रुमाः

antaḥpurādhipās sarve piṣṭāś śatrubhir uddhataiḥ / aśaṅkitābhipatitair vātair iva vanadrumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरेणाशङ्कम् आयातैः परैर् नः पुरम् आहृतम् । रात्रौ वर्षास्व् इवोद्गारैर् उदकप्लववारिभिः

pūreṇāśaṅkam āyātaiḥ parair naḥ puram āhṛtam / rātrau varṣāsv ivodgārair udakaplavavāribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूम्रवर्मभिर् उन्नादैर् लेलिहानाग्रहेतिभिः । वह्निभिर् नः पुरं व्याप्तं परयोधैश् च भूरिभिः

dhūmravarmabhir unnādair lelihānāgrahetibhiḥ / vahnibhir naḥ puraṃ vyāptaṃ parayodhaiś ca bhūribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवारविलासिन्यो देव्य आहृत्य मूर्धजैः । आक्रन्दन्त्यो बलान् नीताः कुरर्य इव धीवरैः

parivāravilāsinyo devya āhṛtya mūrdhajaiḥ / ākrandantyo balān nītāḥ kurarya iva dhīvaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नो येयम् आयाता शाखा प्रसरशालिनी । आपत् ताम् अलम् उद्धर्तुं देवस्यैवास्ति शक्तिता

iti no yeyam āyātā śākhā prasaraśālinī / āpat tām alam uddhartuṃ devasyaivāsti śaktitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्यावलोक्यासौ देव्यौ युद्धाय याम्य् अहम् । क्षम्यतां मम भार्येयं युष्मत्पादाब्जषट्पदी

ity ākarṇyāvalokyāsau devyau yuddhāya yāmy aham / kṣamyatāṃ mama bhāryeyaṃ yuṣmatpādābjaṣaṭpadī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा निर्ययौ राजा कोपाकुलितचेतनः । मत्तेभनिर्भिन्नवनः कन्दराद् इव केशरी

ity uktvā niryayau rājā kopākulitacetanaḥ / mattebhanirbhinnavanaḥ kandarād iva keśarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीला लीलां ददर्शाथ स्वाकारसदृशाकृतिम् । प्रतिबिम्बम् इवायाताम् आदर्शे चारुदर्शनाम्

līlā līlāṃ dadarśātha svākārasadṛśākṛtim / pratibimbam ivāyātām ādarśe cārudarśanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इदं देवि मे ब्रूहि कस्माद् इयम् अहं स्थिता । या साभवम् अहं पूर्वं कथं सेयम् इह स्थिता

kim idaṃ devi me brūhi kasmād iyam ahaṃ sthitā / yā sābhavam ahaṃ pūrvaṃ kathaṃ seyam iha sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिप्रभृतयः पौरा योधास् सबलवाहनाः । सर्व एव त एवेमे स्थितास् तत्र तथैव ये

mantriprabhṛtayaḥ paurā yodhās sabalavāhanāḥ / sarva eva ta eveme sthitās tatra tathaiva ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापीदम् अयं देवि सर्वे कथम् इह स्थिताः । बहिर् अन्तश् च मकुर इवैते किं प्रचेतनाः

tatrāpīdam ayaṃ devi sarve katham iha sthitāḥ / bahir antaś ca makura ivaite kiṃ pracetanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ज्ञप्तिर् उदेत्य् अन्तस् तथानुभवति क्षणात् । चितिश् चेत्यार्थताम् एति चित्तं चित्तार्थताम् इव

yathā jñaptir udety antas tathānubhavati kṣaṇāt / citiś cetyārthatām eti cittaṃ cittārthatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृग्भावन एवान्तश्चेतनस् तनुते स्मृतिम् । तादृगर्थजगद्रूपस् तत्रैवोदेति तत्क्षणात्

yādṛgbhāvana evāntaścetanas tanute smṛtim / tādṛgarthajagadrūpas tatraivodeti tatkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न देशकालदीर्घत्वं न वैचित्र्यं पदार्थजम् । बाह्यम् अस्त्य् अन्तरं भाति स्वप्नार्थो ऽत्र निदर्शनम्

na deśakāladīrghatvaṃ na vaicitryaṃ padārthajam / bāhyam asty antaraṃ bhāti svapnārtho 'tra nidarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अन्तस् स्वप्नसङ्कल्पपुरवत् कचनं चितेः । तद् एतद् बाह्यनाम्नैव स्वाभ्यासात् सुस्फुटं स्थितम्

yad antas svapnasaṅkalpapuravat kacanaṃ citeḥ / tad etad bāhyanāmnaiva svābhyāsāt susphuṭaṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृग्भावो मृतो भर्ता तव तस्मिंस् तदा पुरे । तादृग्भावस् तम् एवार्थं तत्रैव समुपागतः

yādṛgbhāvo mṛto bhartā tava tasmiṃs tadā pure / tādṛgbhāvas tam evārthaṃ tatraiva samupāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्य एव ह्य् अमी भृत्यास् तेभ्यस् तत्सदृशा अपि । सद्रूपा एव चैतस्य स्वप्नसङ्कल्पसैन्यवत्

anya eva hy amī bhṛtyās tebhyas tatsadṛśā api / sadrūpā eva caitasya svapnasaṅkalpasainyavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविसंवादि सर्वार्थरूपं यद् अनुभूयते । तस्य तावद् वद कथं कीदृशी वाप्य् असत्यता

avisaṃvādi sarvārtharūpaṃ yad anubhūyate / tasya tāvad vada kathaṃ kīdṛśī vāpy asatyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवोत्तरकाले तु भङ्गुरत्वान् न वस्तुसत् । तद् ईदृक् सर्वम् एवेदं तत्र का नास्तिकाधिका

athavottarakāle tu bhaṅguratvān na vastusat / tad īdṛk sarvam evedaṃ tatra kā nāstikādhikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नो जाग्रत्य् असद्रूपस् स्वप्ने जाग्रद् असद्वपुः । मृतिर् जन्मन्य् असद्रूपा मृतौ जन्माप्य् असन्मयम्

svapno jāgraty asadrūpas svapne jāgrad asadvapuḥ / mṛtir janmany asadrūpā mṛtau janmāpy asanmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारविशरारुत्वाद् अनुभूतेश् च सुन्दरि । एवं न सन् नासद् इदं भ्रान्तिमात्रं विभासते

vicāraviśarārutvād anubhūteś ca sundari / evaṃ na san nāsad idaṃ bhrāntimātraṃ vibhāsate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकल्पान्तसम्पत्ताव् अप्य् अद्यान्ययुगे ऽथवा । न कदाचन यन् नाशि तद् ब्रह्मैवास्ति तज् जगत्

mahākalpāntasampattāv apy adyānyayuge 'thavā / na kadācana yan nāśi tad brahmaivāsti taj jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् मध्ये कचन्तीमा भ्रान्तयस् सृष्टिनामिकाः । व्योम्नि केशोण्डुकानीव न कचन्ति तु वस्तुतः

tasmin madhye kacantīmā bhrāntayas sṛṣṭināmikāḥ / vyomni keśoṇḍukānīva na kacanti tu vastutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तरङ्गा जलधौ तथेमास् सृष्टयः परे । उत्पत्योत्पत्य लीयन्ते रजांसीव महानिले

yathā taraṅgā jaladhau tathemās sṛṣṭayaḥ pare / utpatyotpatya līyante rajāṃsīva mahānile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् भ्रान्तिमयाभासे मिथ्यात्वम् अहमात्मके । मृगतृष्णाजलरये केवास्था सर्गभस्मनि

tasmād bhrāntimayābhāse mithyātvam ahamātmake / mṛgatṛṣṇājalaraye kevāsthā sargabhasmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तयश् च न तत्रान्यास् तास् ता एव परं पदम् । घने तमसि यक्षाभा तम एव न यक्षकाः

bhrāntayaś ca na tatrānyās tās tā eva paraṃ padam / ghane tamasi yakṣābhā tama eva na yakṣakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माज् जन्म मृतिर् मोहो व्योमाहं त्वम् इदं ततम् । सर्वं तच् च महाकल्पशान्तौ यद् अवशिष्यते

tasmāj janma mṛtir moho vyomāhaṃ tvam idaṃ tatam / sarvaṃ tac ca mahākalpaśāntau yad avaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातस् सत्यम् इदं दृष्टं न चासत्यं कदाचन । द्वयम् एवैतद् अथ वा ब्रह्म तत्रैव सम्भवत्

nātas satyam idaṃ dṛṣṭaṃ na cāsatyaṃ kadācana / dvayam evaitad atha vā brahma tatraiva sambhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकाशपरमाण्वन्तर् द्रव्यादेर् अणुके ऽपि वा । जीवाणुर् यत्र तत्रेदं जगद् वेत्ति निजं वपुः

ākāśaparamāṇvantar dravyāder aṇuke 'pi vā / jīvāṇur yatra tatredaṃ jagad vetti nijaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निर् औष्ण्यं यथा वेत्ति निजभावक्रमोदितम् । पश्यतीदं तथैवात्मा स्वात्मभूतं विशुद्धचित्

agnir auṣṇyaṃ yathā vetti nijabhāvakramoditam / paśyatīdaṃ tathaivātmā svātmabhūtaṃ viśuddhacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सूर्यातपे गेहे भ्रमन्ति त्रसरेणवः । तथेमे परमाकाशे ब्रह्माण्डत्रसरेणवः

yathā sūryātape gehe bhramanti trasareṇavaḥ / tatheme paramākāśe brahmāṇḍatrasareṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वायौ स्थितस् स्पन्द आमोदश् शैत्यम् अम्बरे । पिण्डग्रहविनिर्मुक्तं तथा विश्वं स्थितम् परे

yathā vāyau sthitas spanda āmodaś śaityam ambare / piṇḍagrahavinirmuktaṃ tathā viśvaṃ sthitam pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावग्रहोत्सर्गस्थूलसूक्ष्मचराचराः । विवर्जितस्यावयवैर् भावा ब्रह्मण ईदृशैः

bhāvābhāvagrahotsargasthūlasūkṣmacarācarāḥ / vivarjitasyāvayavair bhāvā brahmaṇa īdṛśaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साकारस्येव बोधाय विज्ञेया भवताधुना । अनन्यास् स्वात्मनस् ते स्युस् तरोर् अवयवा इव

sākārasyeva bodhāya vijñeyā bhavatādhunā / ananyās svātmanas te syus taror avayavā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्थितम् इदं विश्वं निजभावक्रमोदितम् । रिक्तं तद् विश्वशब्दार्थैर् अनन्यद् ब्रह्मणि स्थितम्

yathāsthitam idaṃ viśvaṃ nijabhāvakramoditam / riktaṃ tad viśvaśabdārthair ananyad brahmaṇi sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तत् सत्यं न चासत्यं रज्ज्वां सर्पभ्रमोपमम् । मिथ्यानुभूतितस् सत्यम् असत्यं तत् परीक्षणात्

na tat satyaṃ na cāsatyaṃ rajjvāṃ sarpabhramopamam / mithyānubhūtitas satyam asatyaṃ tat parīkṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमं कारणं वित्त्वाज् जीवत्वम् इव वेत्त्य् अलम् । अतस् तद् एवानुभवञ् जीवत्वं विन्दते स्फुटम्

paramaṃ kāraṇaṃ vittvāj jīvatvam iva vetty alam / atas tad evānubhavañ jīvatvaṃ vindate sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यं भवत्य् असत्यं वा खे ऽपि भातम् इदं जगत् । रञ्जयत्य् एव जीवाणुं स्वोत्थाभिर् अनुभूतिभिः

satyaṃ bhavaty asatyaṃ vā khe 'pi bhātam idaṃ jagat / rañjayaty eva jīvāṇuṃ svotthābhir anubhūtibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूतय एतास् तु काश्चित् पूर्वानुभूतितः । अपूर्वानुभवाः काश्चित् समाश् चैवासमाश् च ताः

anubhūtaya etās tu kāścit pūrvānubhūtitaḥ / apūrvānubhavāḥ kāścit samāś caivāsamāś ca tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् कदाचित् ता एव क्वचिद् एव समा अपि । कचन्त्य् असत्यास् सत्याभा जीवाकाशे ऽनुभूतयः

kvacit kadācit tā eva kvacid eva samā api / kacanty asatyās satyābhā jīvākāśe 'nubhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्कुलास् तत्समाचारास् तज्जन्मानस् तदीहिताः । त एव मन्त्रिणः पौराः प्रतिभाने भवन्ति वः

tatkulās tatsamācārās tajjanmānas tadīhitāḥ / ta eva mantriṇaḥ paurāḥ pratibhāne bhavanti vaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते चैवात्मन्य् अलं सत्या देशकालेहितैस् समाः । सर्वगात्मस्वरूपायाः प्रतिभाया इति स्थितिः

te caivātmany alaṃ satyā deśakālehitais samāḥ / sarvagātmasvarūpāyāḥ pratibhāyā iti sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा राजात्मनि व्योम्नि प्रतिभोदेति सन्मयी । तथान्व् अगग्रगोदेति सत्यैव प्रतिभास्वरे

yathā rājātmani vyomni pratibhodeti sanmayī / tathānv agagragodeti satyaiva pratibhāsvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वच्छीला त्वत्समाचारा त्वत्कुला त्वद्वपुष्मयी । इति लीलेयम् आभाति प्रतिभा प्रतिबिम्बजा

tvacchīlā tvatsamācārā tvatkulā tvadvapuṣmayī / iti līleyam ābhāti pratibhā pratibimbajā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वगे संविदादर्शे प्रतिभा प्रतिबिम्बति । यादृशी यत्र सा तत्र तथोदेति निरन्तरा

sarvage saṃvidādarśe pratibhā pratibimbati / yādṛśī yatra sā tatra tathodeti nirantarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवाकाशस्य यान्तस्स्था प्रतिभा कचति स्वयम् । सा बहिः खे चिदादर्शप्रतिबिम्बाद् इयं स्थिता

jīvākāśasya yāntassthā pratibhā kacati svayam / sā bahiḥ khe cidādarśapratibimbād iyaṃ sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा त्वम् अम्बरम् अहं भुवनं धरादि राजेति सर्वम् अजम् एव विभातमात्रम् । चिद्व्योम बिल्वजठरं विदुर् अङ्ग विद्धि त्वं चेति शान्तम् अलम् आस्स्व यथास्थितेह

eṣā tvam ambaram ahaṃ bhuvanaṃ dharādi rājeti sarvam ajam eva vibhātamātram / cidvyoma bilvajaṭharaṃ vidur aṅga viddhi tvaṃ ceti śāntam alam āssva yathāsthiteha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.