Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.52

एतस्मिन्न् अन्तरे लीला समुवाच सरस्वतीम् । श्वासावशेषम् आलोक्य पूर्वं भर्तारम् अग्रगम्

etasminn antare līlā samuvāca sarasvatīm / śvāsāvaśeṣam ālokya pūrvaṃ bhartāram agragam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तो देहम् उत्स्रष्टुं मद्भर्तायम् इहाम्बिके । स्थिता च मृतकल्पेयं लीला निस्स्पन्दगात्रिका

pravṛtto deham utsraṣṭuṃ madbhartāyam ihāmbike / sthitā ca mṛtakalpeyaṃ līlā nisspandagātrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहेनानेन गन्तव्यम् अनया वीरभार्यया । यत्रावाभ्यां च तत् स्थानं कथं गन्तव्यम् अम्बिके

dehenānena gantavyam anayā vīrabhāryayā / yatrāvābhyāṃ ca tat sthānaṃ kathaṃ gantavyam ambike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपमहारम्भे सङ्ग्रामे राष्ट्रसम्भ्रमे । संपन्ने ऽपि स्थिते ऽप्य् उच्चैर् विचित्रारम्भमन्थरे

evaṃrūpamahārambhe saṅgrāme rāṣṭrasambhrame / saṃpanne 'pi sthite 'py uccair vicitrārambhamanthare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किञ्चिद् अपि संपन्नं राष्ट्रं न च महीतलम् । न स्थितं क्वचनाप्य् एवं स्वप्नात्मकम् इदं यतः

na kiñcid api saṃpannaṃ rāṣṭraṃ na ca mahītalam / na sthitaṃ kvacanāpy evaṃ svapnātmakam idaṃ yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य त्वन्मण्डपस्यान्तश् शवस्य निकटाम्बरे । इत्थं भूराष्ट्रम् आभाति भर्तृजीवस्य ते ऽनघे

tasya tvanmaṇḍapasyāntaś śavasya nikaṭāmbare / itthaṃ bhūrāṣṭram ābhāti bhartṛjīvasya te 'naghe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तःपुरगृहं ते तद् इदं राष्ट्रान्वितोदरम् । वसिष्ठविप्रगेहे ऽन्तश् शवगेहे जगत् स्थितम्

antaḥpuragṛhaṃ te tad idaṃ rāṣṭrānvitodaram / vasiṣṭhavipragehe 'ntaś śavagehe jagat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एष महारम्भो जगत्त्रयमयो भ्रमः । त्वया मयानयानेन संयुक्तस् सार्णवावनिः

evam eṣa mahārambho jagattrayamayo bhramaḥ / tvayā mayānayānena saṃyuktas sārṇavāvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गिरिग्रामकगेहे ऽन्तर् मध्ये गगनकोशके । खात्मावकचति व्यक्तो न कचत्य् एव वा क्वचित्

girigrāmakagehe 'ntar madhye gaganakośake / khātmāvakacati vyakto na kacaty eva vā kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् आरम्भघनयोर् अपि मण्डपयोस् तयोः । उदरे शून्यम् आकाशम् एवास्ति न जगद्भ्रमः

evam ārambhaghanayor api maṇḍapayos tayoḥ / udare śūnyam ākāśam evāsti na jagadbhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमद्रष्टुर् अभावे हि कीदृशी भ्रमता भ्रमे । नास्त्य् एव भ्रमसत्ता तु यद् अस्ति तद् अजं पदम्

bhramadraṣṭur abhāve hi kīdṛśī bhramatā bhrame / nāsty eva bhramasattā tu yad asti tad ajaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमे दृश्यम् असत् तस्य द्रष्टुर् द्रष्टृदशा कुतः । द्रष्टृदृश्यक्रमाभावाद् अत्र यत् सहजं हि तत्

bhrame dṛśyam asat tasya draṣṭur draṣṭṛdaśā kutaḥ / draṣṭṛdṛśyakramābhāvād atra yat sahajaṃ hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् पदं परमं विद्धि नाशोत्पादविवर्जितम् । स्वकं कचति चाभातं शान्तम् आद्यम् अनामयम्

tat padaṃ paramaṃ viddhi nāśotpādavivarjitam / svakaṃ kacati cābhātaṃ śāntam ādyam anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किल मण्डपगेहान्तस् स्वस्वभावोदितात्मनि । विहरन्ति जनास् तत्र स्वगृहे संव्यवस्थया

kila maṇḍapagehāntas svasvabhāvoditātmani / viharanti janās tatra svagṛhe saṃvyavasthayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जगत् तत्र नो सर्गः कश्चित् तैर् अनुभूयते । तेनाहं जगद् आकाशम् अजम् इत्य् एव वच्मि ते

na jagat tatra no sargaḥ kaścit tair anubhūyate / tenāhaṃ jagad ākāśam ajam ity eva vacmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं शून्यात्मविज्ञानं मेर्वादिगिरिजालकम् । नेदं कुड्यमयं किञ्चिद् यथा स्वप्ने महापुरम्

sarvaṃ śūnyātmavijñānaṃ mervādigirijālakam / nedaṃ kuḍyamayaṃ kiñcid yathā svapne mahāpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशे प्रादेशमात्रे ऽपि गिरिजालमयान्य् अपि । वज्रसाराणि खान्य् एव सम्भवन्त्य् अणुके ऽणुके

deśe prādeśamātre 'pi girijālamayāny api / vajrasārāṇi khāny eva sambhavanty aṇuke 'ṇuke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदलीपल्लवापीडसन्निवेशेन भूरिशः । त्रिजगच् चिदणाव् अन्तर् अस्ति स्वप्नपुरं यथा

kadalīpallavāpīḍasanniveśena bhūriśaḥ / trijagac cidaṇāv antar asti svapnapuraṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याप्य् अन्तर् विभागेन क्रमाद् एकैकशो जगत् । तेषां यस्मिञ् जगत्य् एव पद्मो राजा शवस् स्थितः

tasyāpy antar vibhāgena kramād ekaikaśo jagat / teṣāṃ yasmiñ jagaty eva padmo rājā śavas sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीला तव सपत्नी तं प्राप्ता पूर्वतरं शुभे । यदैव मूर्छाम् आयाता लीलेयं पुरतस् तव । तदैव भर्तुः पद्मस्य शवस्य निकटे स्थिता

līlā tava sapatnī taṃ prāptā pūrvataraṃ śubhe / yadaiva mūrchām āyātā līleyaṃ puratas tava / tadaiva bhartuḥ padmasya śavasya nikaṭe sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम् एषा गता देवि सम्पन्ना तत्र देहिनी । कथं कथं वा तत्पत्नीभावम् आप्तवती स्थिता

katham eṣā gatā devi sampannā tatra dehinī / kathaṃ kathaṃ vā tatpatnībhāvam āptavatī sthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वास्या वद किं रूपं पश्यन्त्य् अथ वदन्ति किम् । तद्गेहवरवास्तव्यास् समासेनेति मे वद

te vāsyā vada kiṃ rūpaṃ paśyanty atha vadanti kim / tadgehavaravāstavyās samāseneti me vada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु सर्वं समासेन यथादृष्टं वदामि ते । लीले लीलास्ववृत्तान्तम् अन्तदं दृश्यदुर्दृशाम्

śṛṇu sarvaṃ samāsena yathādṛṣṭaṃ vadāmi te / līle līlāsvavṛttāntam antadaṃ dṛśyadurdṛśām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्म एव स भर्तैष भ्रान्तिं तावत् तताम् इमाम् । इत्थं जगन्मयीं स्वस्मिन्न् एव सद्मनि पश्यति

padma eva sa bhartaiṣa bhrāntiṃ tāvat tatām imām / itthaṃ jaganmayīṃ svasminn eva sadmani paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तियुद्धम् इदं युद्धम् इमे भ्रान्तिजना जनाः । भ्रान्त्यैवास्तीह मरणम् एष चैव भ्रमात्मकः

bhrāntiyuddham idaṃ yuddham ime bhrāntijanā janāḥ / bhrāntyaivāstīha maraṇam eṣa caiva bhramātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमक्रमेणानेनैव लीलास्य दयिता स्थिता । त्वं चैषा च वरारोहे स्वप्नमात्रा वराङ्गने

bhramakrameṇānenaiva līlāsya dayitā sthitā / tvaṃ caiṣā ca varārohe svapnamātrā varāṅgane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा भवत्योर् भर्तैष तथैवाहम् अपि स्वयम् । जगच्छोभैव संसारे दृश्यसे तद् इहोच्यते

tathā bhavatyor bhartaiṣa tathaivāham api svayam / jagacchobhaiva saṃsāre dṛśyase tad ihocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् एव परिज्ञातं दृश्यशब्दार्थम् उज्झति । एवम् एषा त्वम् एवं च सम्पन्नैवम् असौ नृपः

etad eva parijñātaṃ dṛśyaśabdārtham ujjhati / evam eṣā tvam evaṃ ca sampannaivam asau nṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं चात्मनि सत्यत्वगतास् सर्वतयात्मनः । इमे वयम् इहान्योऽन्यं सम्पन्नास् स्वोदिता इव

ahaṃ cātmani satyatvagatās sarvatayātmanaḥ / ime vayam ihānyo'nyaṃ sampannās svoditā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं सर्वात्मकतया महाचिद्घनसंस्थितेः । एवम् एषा स्थिता राज्ञी हारिहासविलासिनी

itthaṃ sarvātmakatayā mahācidghanasaṃsthiteḥ / evam eṣā sthitā rājñī hārihāsavilāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीलाविलोलनयना नवयौवनशालिनी । पेशलाचारमधुरा मधुरोदारभाषिणी

līlāvilolanayanā navayauvanaśālinī / peśalācāramadhurā madhurodārabhāṣiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोकिलस्वरसङ्काशा मदमन्मथमन्थरा । असितोत्पलपत्त्राक्षी वृत्तपीनापयोधरा

kokilasvarasaṅkāśā madamanmathamantharā / asitotpalapattrākṣī vṛttapīnāpayodharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तकाञ्चनगौराङ्गी पक्वबिम्बफलाधरा । त्वत्सङ्कल्पात्मकस्यैषा यथा भर्तुर् मनःकला

kāntakāñcanagaurāṅgī pakvabimbaphalādharā / tvatsaṅkalpātmakasyaiṣā yathā bhartur manaḥkalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा त्वत्सदृशाकारा स्थितैषा चिच्चमत्कृतौ । त्वद्भर्तृमरणे क्षिप्रं समनन्तरम् एव हि

tadā tvatsadṛśākārā sthitaiṣā ciccamatkṛtau / tvadbhartṛmaraṇe kṣipraṃ samanantaram eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्भर्तैषा पुरो दृष्टा त्वत्सङ्कल्पात्मनाणुना । यदाधिभौतिकं भावं चेतो ऽनुभवति स्वयम्

tvadbhartaiṣā puro dṛṣṭā tvatsaṅkalpātmanāṇunā / yadādhibhautikaṃ bhāvaṃ ceto 'nubhavati svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्त्य् असन्मयम् एवात आतिवाहिककल्पनम् । यदाधिभौतिकं भावं वेत्त्य् एतं तु न सन्मयम्

vetty asanmayam evāta ātivāhikakalpanam / yadādhibhautikaṃ bhāvaṃ vetty etaṃ tu na sanmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आतिवाहिकसङ्कल्पस् तदा सो ऽन्यस्य जायते । अतो मरणसंवित्त्या पुनर्जन्ममये भ्रमे

ātivāhikasaṅkalpas tadā so 'nyasya jāyate / ato maraṇasaṃvittyā punarjanmamaye bhrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि संविदितानेन त्वयावगत एष सः । इत्थं त्वां दृष्टवान् एष दृष्टश् चैष त्वयेति च

tvaṃ hi saṃviditānena tvayāvagata eṣa saḥ / itthaṃ tvāṃ dṛṣṭavān eṣa dṛṣṭaś caiṣa tvayeti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् अस्यात्मनि संपन्ना सर्वगत्वाच् चिदात्मनः । ब्रह्म सर्वगतं यस्माद् यथा यत्र यदोदितम्

tvam asyātmani saṃpannā sarvagatvāc cidātmanaḥ / brahma sarvagataṃ yasmād yathā yatra yadoditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्य् आशु तथा तत्र तत् स्वशक्त्यैव पश्यति । सर्वत्र सर्वशक्तित्वाद् यत्र यां शक्तिम् उन्नयन्

bhavaty āśu tathā tatra tat svaśaktyaiva paśyati / sarvatra sarvaśaktitvād yatra yāṃ śaktim unnayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्ते तत्र तथा भाति तीव्रसंवेगहेतुतः । मृतिमोहक्षणेनैव तद् एतौ दम्पती स्थितौ

āste tatra tathā bhāti tīvrasaṃvegahetutaḥ / mṛtimohakṣaṇenaiva tad etau dampatī sthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदैवाभ्याम् इदं बुद्धं प्रतिभासवशाद् धृदि । आवयोः पितराव् एताव् इमे चैवापि मातरौ

tadaivābhyām idaṃ buddhaṃ pratibhāsavaśād dhṛdi / āvayoḥ pitarāv etāv ime caivāpi mātarau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देह एष धनं चेदं कर्मेदं पूर्वम् ईदृशम् । आवां विवाहिताव् एवम् एवं नामैकतां गतौ

deha eṣa dhanaṃ cedaṃ karmedaṃ pūrvam īdṛśam / āvāṃ vivāhitāv evam evaṃ nāmaikatāṃ gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतयोश् चापि जनता याता तत्रैव सत्यताम् । तथैवात्रास्ति दृष्टान्तः प्रत्यक्षस् स्वप्नवेदनम्

etayoś cāpi janatā yātā tatraiva satyatām / tathaivātrāsti dṛṣṭāntaḥ pratyakṣas svapnavedanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् एवंभावया लीले लीलयाहम् अथार्चिता । माहं स्यां विधवेत्य् एवं वरो दत्तो मयाप्य् असौ

ity evaṃbhāvayā līle līlayāham athārcitā / māhaṃ syāṃ vidhavety evaṃ varo datto mayāpy asau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् अर्थीव मृता पूर्वम् एषेह खलु बालिका । भवतां चेतनांशानाम् अहं चेतनधर्मिणी

ity arthīva mṛtā pūrvam eṣeha khalu bālikā / bhavatāṃ cetanāṃśānām ahaṃ cetanadharmiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलदेवी सदा पूज्याप्य् अत एतत् करोम्य् अहम् । अथास्या जीवको देहात् प्राणमारुतरूपधृत्

kuladevī sadā pūjyāpy ata etat karomy aham / athāsyā jīvako dehāt prāṇamārutarūpadhṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसा वलितः प्राप्तो मुखाग्रं त्यक्तदेहकः । ततो मरणमूर्छान्ते गृहे ऽस्मिन्न् एव चैतया । बुद्धो भावित आकारो दृष्टो जीवात्मना ततः

manasā valitaḥ prāpto mukhāgraṃ tyaktadehakaḥ / tato maraṇamūrchānte gṛhe 'sminn eva caitayā / buddho bhāvita ākāro dṛṣṭo jīvātmanā tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्नैषा हरिणनयना पूर्णचन्द्राननश्रीर् मानोन्नद्धा दयितवलिता कान्तम् आभोक्तुकामा । पूर्वस्मृत्या सरभसमुखी संयतान्तस्स्वभावा स्वप्नस्थेव प्रकृतविभवा पद्मिनीवोदितेव

sampannaiṣā hariṇanayanā pūrṇacandrānanaśrīr mānonnaddhā dayitavalitā kāntam ābhoktukāmā / pūrvasmṛtyā sarabhasamukhī saṃyatāntassvabhāvā svapnastheva prakṛtavibhavā padminīvoditeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.