Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.56

एतस्मिन्न् अन्तरे राजा परिवृत्ताक्षितारकः । बभूवैकतनुप्राणस् सद्यश् शुष्कसिताधरः

etasminn antare rājā parivṛttākṣitārakaḥ / babhūvaikatanuprāṇas sadyaś śuṣkasitādharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्णपर्णसवर्णाभः क्षीणपाण्डुमुखच्छविः । भृङ्गकूजितसच्छायाश्वासकूटाविकूणितः

jīrṇaparṇasavarṇābhaḥ kṣīṇapāṇḍumukhacchaviḥ / bhṛṅgakūjitasacchāyāśvāsakūṭāvikūṇitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महामरणमूर्छान्धकूपे निपतिताशयः । अन्तर्निलीननिश्शेषनेत्रादीन्द्रियवृत्तिमान्

mahāmaraṇamūrchāndhakūpe nipatitāśayaḥ / antarnilīnaniśśeṣanetrādīndriyavṛttimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्रन्यस्त इवाकारमात्रदृश्यो विचेतनः । निस्स्पन्दसर्वावयवस् समुत्कीर्ण इवोपले

citranyasta ivākāramātradṛśyo vicetanaḥ / nisspandasarvāvayavas samutkīrṇa ivopale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुनात्र किम् उक्तेन तालुदेशेन तं जहौ । प्राणः पिपतिषुं वृक्षं सुपक्षीवान्तरिक्षगः

bahunātra kim uktena tāludeśena taṃ jahau / prāṇaḥ pipatiṣuṃ vṛkṣaṃ supakṣīvāntarikṣagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं ते ददृशतुर् बाले दिव्यदृष्टी नभोगतम् । जीवं प्राणमयं संविद्गन्धलेशम् इवानिले

taṃ te dadṛśatur bāle divyadṛṣṭī nabhogatam / jīvaṃ prāṇamayaṃ saṃvidgandhaleśam ivānile

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा जीवसंविद् गगनवातेनावलिता सती । खे दूरं गन्तुम् आरेभे वासनानुविधायिनी

sā jīvasaṃvid gaganavātenāvalitā satī / khe dūraṃ gantum ārebhe vāsanānuvidhāyinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् एवानुससाराथ स्त्रीद्वयं जीवसंविदम् । भ्रमरीयुगलं वातलग्नां गन्धकलाम् इव

tām evānusasārātha strīdvayaṃ jīvasaṃvidam / bhramarīyugalaṃ vātalagnāṃ gandhakalām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मुहूर्तमात्रेण शान्ते मरणमूर्छने । साम्बरे बुबुधे संविद् गन्धलेखेव वयुना

tato muhūrtamātreṇa śānte maraṇamūrchane / sāmbare bubudhe saṃvid gandhalekheva vayunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपश्यत् पुरुषान् याम्यान् नीयमानं च तैर् वपुः । बन्धुपिण्डप्रदानेन शरीरं जातम् आत्मनः

apaśyat puruṣān yāmyān nīyamānaṃ ca tair vapuḥ / bandhupiṇḍapradānena śarīraṃ jātam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गे कर्मफलोल्लासवति दूरतरे स्थितम् । वैवस्वतपुरं गन्तुं प्रवृत्तम् अनिवारितम्

mārge karmaphalollāsavati dūratare sthitam / vaivasvatapuraṃ gantuṃ pravṛttam anivāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं वैवस्वतपुरम् आदिष्टं च ततो यथा । अस्य कर्माण्य् अशुभ्राणि नैव सन्ति कदाचन

prāptaṃ vaivasvatapuram ādiṣṭaṃ ca tato yathā / asya karmāṇy aśubhrāṇi naiva santi kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यम् एवावदातानां कर्तायं शुभकर्मणाम् । भगवत्यास् सरस्वत्या वरेणायं विवर्धितः

nityam evāvadātānāṃ kartāyaṃ śubhakarmaṇām / bhagavatyās sarasvatyā vareṇāyaṃ vivardhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राक्तनो ऽस्य शवीभूतो देहो ऽस्ति कुसुमाम्बरः । प्रविशत्व् एष तं गत्वा त्यज्यताम् इत्य् अवेक्ष्य सः

prāktano 'sya śavībhūto deho 'sti kusumāmbaraḥ / praviśatv eṣa taṃ gatvā tyajyatām ity avekṣya saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् त्यक्तो नभोमार्गं यन्त्रोपल इव प्लुतः । अथ जीवकला लीला ज्ञप्तिश् चेति त्रयं नभः

tatas tyakto nabhomārgaṃ yantropala iva plutaḥ / atha jīvakalā līlā jñaptiś ceti trayaṃ nabhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुप्लुवे जीवलेखा त्व् अरूपिण्य् एते न पश्यति । तम् एवानुसरन्त्यौ ते समुल्लङ्घ्य नभस्तलम्

pupluve jīvalekhā tv arūpiṇy ete na paśyati / tam evānusarantyau te samullaṅghya nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकान्तराण्य् अतीत्याथ विनिर्गत्य जगद्गृहात् । द्वितीयं जगद् आसाद्य भूमण्डलम् उपेत्य च

lokāntarāṇy atītyātha vinirgatya jagadgṛhāt / dvitīyaṃ jagad āsādya bhūmaṇḍalam upetya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ते सङ्कल्परूपिण्यौ सङ्गते जीवलेखया । पद्मराजपुरं प्राप्य लीलान्तःपुरमण्डपम्

kānte saṅkalparūpiṇyau saṅgate jīvalekhayā / padmarājapuraṃ prāpya līlāntaḥpuramaṇḍapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाद् विविशतुस् स्वैरं वायुलेखे यथाम्बुदम् । सूर्यातपो यथाम्भोजं सुगन्धः पवनं यथा

kṣaṇād viviśatus svairaṃ vāyulekhe yathāmbudam / sūryātapo yathāmbhojaṃ sugandhaḥ pavanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन् प्राप्तः कथम् असौ शवस्य निकटं गृहम् । कथं तेन परिज्ञातो मार्गो मृतशरीरिणा

brahman prāptaḥ katham asau śavasya nikaṭaṃ gṛham / kathaṃ tena parijñāto mārgo mṛtaśarīriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य स्ववासनान्तस्स्थम् अवश्यं किल राघव । तत् सर्वं हृद्गतं तस्मान् मासौ प्राप्नोतु तत् कथम्

tasya svavāsanāntasstham avaśyaṃ kila rāghava / tat sarvaṃ hṛdgataṃ tasmān māsau prāpnotu tat katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिमात्रम् असङ्ख्येयं जगज्जीवकणोदरे । बीजे वटतरुम् इव स्थितं को वै न पश्यति

bhrāntimātram asaṅkhyeyaṃ jagajjīvakaṇodare / bīje vaṭatarum iva sthitaṃ ko vai na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावभूतं चिदणुस् त्रैलोक्यनिचयं तथा । नरो यथैकदेशस्थो दूरदेशान्तरस्थितम्

svabhāvabhūtaṃ cidaṇus trailokyanicayaṃ tathā / naro yathaikadeśastho dūradeśāntarasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संपश्यति निधानं स्वं मनसानारतं सदा । यथा जीवद्वपुर् जीवमकुरं हृदि पश्यति

saṃpaśyati nidhānaṃ svaṃ manasānārataṃ sadā / yathā jīvadvapur jīvamakuraṃ hṛdi paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा स्ववासनान्तस्स्थम् अभीष्ठं परिपश्यति । जीवो जातिशताढ्यो ऽपि भ्रमे परिगतो ऽपि वा

tathā svavāsanāntasstham abhīṣṭhaṃ paripaśyati / jīvo jātiśatāḍhyo 'pi bhrame parigato 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् पिण्डदानादिवासनारहिताकृतिः । कीदृक् संपद्यते देहः पिण्डो यस्मै न दीयते

bhagavan piṇḍadānādivāsanārahitākṛtiḥ / kīdṛk saṃpadyate dehaḥ piṇḍo yasmai na dīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिण्डो ऽथ दीयतां मात्रे पिण्डो दत्तो ममेति चेत् । वासना हृदि संरूढा तत् पिण्डफलभाङ् नरः

piṇḍo 'tha dīyatāṃ mātre piṇḍo datto mameti cet / vāsanā hṛdi saṃrūḍhā tat piṇḍaphalabhāṅ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच्चित्तस् तन्मयो जन्तुर् भवतीत्य् अनुभूतयः । सदेहेषु विदेहेषु न भवन्त्य् अन्यथा क्वचित्

yaccittas tanmayo jantur bhavatīty anubhūtayaḥ / sadeheṣu videheṣu na bhavanty anyathā kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सपिण्डो ऽस्मीति संवित्त्या निष्पिण्डो ऽपि हि पिण्डवान् । निष्पिण्डो ऽस्मीति संवित्त्या सपिण्डो ऽपि न पिण्डवान्

sapiṇḍo 'smīti saṃvittyā niṣpiṇḍo 'pi hi piṇḍavān / niṣpiṇḍo 'smīti saṃvittyā sapiṇḍo 'pi na piṇḍavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाभावनम् एतेषां पदार्थानां हि सत्यता । भावना च पदार्थेभ्यः कारणेभ्य उदेति हि

yathābhāvanam eteṣāṃ padārthānāṃ hi satyatā / bhāvanā ca padārthebhyaḥ kāraṇebhya udeti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वासनया जन्तोर् विषम् अप्य् अमृतायते । असत्यस् सत्यताम् एति पदार्थो भावनात् तथा

yathā vāsanayā jantor viṣam apy amṛtāyate / asatyas satyatām eti padārtho bhāvanāt tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणेन विनोदेति न कदाचन कस्यचित् । कार्यता काचिद् अपि भो इति निश्चयवान् भव

kāraṇena vinodeti na kadācana kasyacit / kāryatā kācid api bho iti niścayavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणेन विना कार्यम् आ महाप्रलयं क्वचित् । न दृष्टं न श्रुतं किञ्चित् स्वयं स्वैकतया ऋते

kāraṇena vinā kāryam ā mahāpralayaṃ kvacit / na dṛṣṭaṃ na śrutaṃ kiñcit svayaṃ svaikatayā ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद् एव वासना सैव धत्ते स्वप्न इवार्थताम् । कार्यकारणताम् एति सैवम् अन्येव तिष्ठति

vid eva vāsanā saiva dhatte svapna ivārthatām / kāryakāraṇatām eti saivam anyeva tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मो नास्ति ममेत्य् एव यः प्रेतो वासनान्वितः । तस्य चेत् सुहृदा भूरिधर्मा कृत्वा समर्पितः

dharmo nāsti mamety eva yaḥ preto vāsanānvitaḥ / tasya cet suhṛdā bhūridharmā kṛtvā samarpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र चात्र स किं धर्मो नष्टस् स्याद् उत भावनम् । सत्यार्थाद् वाप्य् असत्यार्थाद् भावनात् किं बलाधिकम्

tatra cātra sa kiṃ dharmo naṣṭas syād uta bhāvanam / satyārthād vāpy asatyārthād bhāvanāt kiṃ balādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालक्रियाद्रव्यसम्पद्भ्यश् चेति भावना । यत्रैवाभ्युदिता साम्यात् स द्वयोर् अधिको जयी

deśakālakriyādravyasampadbhyaś ceti bhāvanā / yatraivābhyuditā sāmyāt sa dvayor adhiko jayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मदातुः प्रवृद्धा चेद् वासना तत् तया क्षणात् । आपूर्यते प्रेतमतिर् नो चेत् प्रेतधियाशु सा

dharmadātuḥ pravṛddhā ced vāsanā tat tayā kṣaṇāt / āpūryate pretamatir no cet pretadhiyāśu sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं परस्परजयो जयत्य् अत्रातिवीर्यवान् । तस्माच् छुभेन यत्नेन शुभाभ्यासम् उपाहरेत्

evaṃ parasparajayo jayaty atrātivīryavān / tasmāc chubhena yatnena śubhābhyāsam upāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशकालाधिका ब्रह्मन् वासना समुदेति चेत् । तन् महाकल्पसर्गादौ देशकालोदयः कुतः

deśakālādhikā brahman vāsanā samudeti cet / tan mahākalpasargādau deśakālodayaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कारणैस् समुदेतीदं कैस् तदा सहकारिभिः । सहकारिकारणानाम् अभावे वासना कुतः

kāraṇais samudetīdaṃ kais tadā sahakāribhiḥ / sahakārikāraṇānām abhāve vāsanā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एतन् महाभाग सत्यात्मनि कदाचन । महाप्रलयसर्गादौ देशकालादि किञ्चन

evam etan mahābhāga satyātmani kadācana / mahāpralayasargādau deśakālādi kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहकारिकारणानाम् अभावे सति दृश्यधीः । नेयम् अस्ति न चोत्पन्ना न च स्फुरति काचन

sahakārikāraṇānām abhāve sati dṛśyadhīḥ / neyam asti na cotpannā na ca sphurati kācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यस्यासम्भवाद् धेतोः किञ्चिद् यद् दृश्यते त्व् इदम् । तद् ब्रह्मैव कचद्रूपं स्थितम् इत्थम् अनामयम्

dṛśyasyāsambhavād dhetoḥ kiñcid yad dṛśyate tv idam / tad brahmaiva kacadrūpaṃ sthitam ittham anāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतच् चाग्रे युक्तिशतैः कथयिष्याम एव ते । एतदर्थं प्रयत्नो ऽयं वर्तमानकथां शृणु

etac cāgre yuktiśataiḥ kathayiṣyāma eva te / etadarthaṃ prayatno 'yaṃ vartamānakathāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् ते ददृशतुः प्राप्ते मन्दिरं सुन्दरोदरम् । कीर्णं पुष्पोपकारेण वसन्तम् इव शीतलम्

tat te dadṛśatuḥ prāpte mandiraṃ sundarodaram / kīrṇaṃ puṣpopakāreṇa vasantam iva śītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाताचारसारम्भराजधान्यां समं स्थितम् । मन्दारकुन्दस्रग्दामवृन्दाम्बरवलच्छवम्

prabhātācārasārambharājadhānyāṃ samaṃ sthitam / mandārakundasragdāmavṛndāmbaravalacchavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शवशय्याशिरस्स्थाग्र्यपूर्णकुम्भादिमङ्गलम् । अनिवृत्तगृहद्वारगवाक्षकठिनार्गलम्

śavaśayyāśirassthāgryapūrṇakumbhādimaṅgalam / anivṛttagṛhadvāragavākṣakaṭhinārgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशाम्यद्दीपिकालोकश्यामलामलभित्तिकम् । गृहैकदेशसंसुप्तमुखश्वासससीत्कृतम्

praśāmyaddīpikālokaśyāmalāmalabhittikam / gṛhaikadeśasaṃsuptamukhaśvāsasasītkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पूर्णचन्द्रशकलोदरकान्तिकान्तसौन्दर्यनिर्जितपुरन्दरमन्दिरर्द्धि । वैरिञ्चपद्ममुकुलान्तरचारुशोभा निश्शब्दम् अब्दम् इव निर्मलम् इन्दुकान्तम्

sampūrṇacandraśakalodarakāntikāntasaundaryanirjitapurandaramandirarddhi / vairiñcapadmamukulāntaracāruśobhā niśśabdam abdam iva nirmalam indukāntam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.