Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.60

एतत् ते कथितं राम दृश्यदोषनिवृत्तये । लीलोपाख्यानम् अनघ घनतां जगतस् त्यज

etat te kathitaṃ rāma dṛśyadoṣanivṛttaye / līlopākhyānam anagha ghanatāṃ jagatas tyaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तैव दृश्यसत्तास्याश् शमनं नोपयुज्यते । सतो हि मार्जनं क्लेशो नासतस् तु कदाचन

śāntaiva dṛśyasattāsyāś śamanaṃ nopayujyate / sato hi mārjanaṃ kleśo nāsatas tu kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानेनाकाशरूपेण दृश्यं ज्ञेयं खरूपकम् । इत्य् एकीभूतम् आलोक्य ज्ञस् तिष्ठत्य् अम्बरोपमः

jñānenākāśarūpeṇa dṛśyaṃ jñeyaṃ kharūpakam / ity ekībhūtam ālokya jñas tiṣṭhaty ambaropamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथ्व्यादिरहितेनेदं चिद्भासैव स्वयम्भुवा । साधितं यद् असिद्धेन तन् न द्व्यात्म न साधितम्

pṛthvyādirahitenedaṃ cidbhāsaiva svayambhuvā / sādhitaṃ yad asiddhena tan na dvyātma na sādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविद् यथा या यतते सा तथा बाह्यलेखिका । विसृता सृष्टिचिन्नद्यां यावद् यत्नान् न बोधिता

saṃvid yathā yā yatate sā tathā bāhyalekhikā / visṛtā sṛṣṭicinnadyāṃ yāvad yatnān na bodhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदाकाशावभासो ऽयं जगद् इत्य् एव बुध्यते । चिद्व्योम्नैवात्मनि स्वच्छे परमाणुकणं प्रति

cidākāśāvabhāso 'yaṃ jagad ity eva budhyate / cidvyomnaivātmani svacche paramāṇukaṇaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अस्या मुधाभ्रान्तेः का सत्ता केव वासना । कास्था का नियतिः केहा कावश्यम्भावितोच्यताम्

evam asyā mudhābhrānteḥ kā sattā keva vāsanā / kāsthā kā niyatiḥ kehā kāvaśyambhāvitocyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं चैतद् यथादृष्टं स्थितम् इत्थम् अखण्डितम् । मायैवैवम् अनन्तेयं न च मायास्ति काचन

sarvaṃ caitad yathādṛṣṭaṃ sthitam ittham akhaṇḍitam / māyaivaivam ananteyaṃ na ca māyāsti kācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु परमा दृष्टिर् दर्शिता भगवंस् त्वया । दावार्चिर्दृश्यकक्ष्याणां दाहशान्तौ कलैन्दवी

aho nu paramā dṛṣṭir darśitā bhagavaṃs tvayā / dāvārcirdṛśyakakṣyāṇāṃ dāhaśāntau kalaindavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु सुचिरेणैतज् ज्ञातं ज्ञातव्यम् अक्षतम् । मया यथेदं यच् चेदं यादृक् चेदं यतो यदा

aho nu sucireṇaitaj jñātaṃ jñātavyam akṣatam / mayā yathedaṃ yac cedaṃ yādṛk cedaṃ yato yadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाम्यामीव द्विजश्रेष्ठ निर्वामीवाविकल्पनः । एतद् आश्चर्यम् आख्यानं व्याख्यानं शास्त्रदृष्टिषु

śāmyāmīva dvijaśreṣṭha nirvāmīvāvikalpanaḥ / etad āścaryam ākhyānaṃ vyākhyānaṃ śāstradṛṣṭiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं मे भगवन् ब्रूहि संशयं सर्वकोविद । तव पातुं न तृप्तो ऽस्मि श्रोत्रपात्रैर् वचोऽमृतम्

idaṃ me bhagavan brūhi saṃśayaṃ sarvakovida / tava pātuṃ na tṛpto 'smi śrotrapātrair vaco'mṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स सर्गत्रितये कालो लीलाभर्तुर् हि योगतः । स क्वचित् किम् अहोरात्रः क्वचित् किं मासमात्रकः

sa sargatritaye kālo līlābhartur hi yogataḥ / sa kvacit kim ahorātraḥ kvacit kiṃ māsamātrakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वचित् किं बहुवर्षाणि कस्यचित् किं सुपेलवः । कस्यचित् किं महादीर्घः कस्यचित् किं क्षणस्थितः

kvacit kiṃ bahuvarṣāṇi kasyacit kiṃ supelavaḥ / kasyacit kiṃ mahādīrghaḥ kasyacit kiṃ kṣaṇasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति मे भगवन् ब्रूहि त्वं यथावद् अनुग्रहात् । सकृच् छ्रुतं न विश्रान्तिम् एति लोष्टे यथा जलम्

iti me bhagavan brūhi tvaṃ yathāvad anugrahāt / sakṛc chrutaṃ na viśrāntim eti loṣṭe yathā jalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन येन यदा यद् यद् यथा संवेद्यते ऽनघ । तेन तेन तदा तत् तत् तथा समनुभूयते

yena yena yadā yad yad yathā saṃvedyate 'nagha / tena tena tadā tat tat tathā samanubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतत्वं विषं याति सदैवामृतवेदनात् । शत्रुर् मित्रत्वम् आयाति मित्रसंवित्तिवेदनात्

amṛtatvaṃ viṣaṃ yāti sadaivāmṛtavedanāt / śatrur mitratvam āyāti mitrasaṃvittivedanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाभावितम् एतेषां पदार्थानां निजं वपुः । तद् एव हि चिराभ्यासान् नियतेर् वशम् आगतम्

yathābhāvitam eteṣāṃ padārthānāṃ nijaṃ vapuḥ / tad eva hi cirābhyāsān niyater vaśam āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कचनैकात्मिकैषा चिद् यथा कचति यादृशम् । तथा तत्राशु भवति तत् स्वभावैककारणात्

kacanaikātmikaiṣā cid yathā kacati yādṛśam / tathā tatrāśu bhavati tat svabhāvaikakāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषे यदि कल्पौघं प्रविदन् परिविन्दते । निमेष एव तत् कल्पीभवत्य् अत्र न संशयः

nimeṣe yadi kalpaughaṃ pravidan parivindate / nimeṣa eva tat kalpībhavaty atra na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पे यदि निमेषत्वं वेत्ति कल्पो ऽप्य् असौ ततः । निमेषीभवति क्षिप्रं तादृग्रूपात्मिका हि चित्

kalpe yadi nimeṣatvaṃ vetti kalpo 'py asau tataḥ / nimeṣībhavati kṣipraṃ tādṛgrūpātmikā hi cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखितस्य निशा कल्पस् सुखिनस् सैव च क्षणः । क्षणस् स्वप्ने भवेत् कल्पः कल्पश् च भवति क्षणः

duḥkhitasya niśā kalpas sukhinas saiva ca kṣaṇaḥ / kṣaṇas svapne bhavet kalpaḥ kalpaś ca bhavati kṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा च मृत्वा जातो ऽहं तरुणो ऽहम् अवस्थितः । यातो ऽस्मि योजनशतं स्वप्न इत्य् अनुभूयते

tathā ca mṛtvā jāto 'haṃ taruṇo 'ham avasthitaḥ / yāto 'smi yojanaśataṃ svapna ity anubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रात्रिं द्वादशवर्षाणि हरिश्चन्द्रो ऽनुभूतवान् । लवणो भुक्तवान् आयुर् एकरात्र्यां समाश् शतम्

rātriṃ dvādaśavarṣāṇi hariścandro 'nubhūtavān / lavaṇo bhuktavān āyur ekarātryāṃ samāś śatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो निमेषः प्रजेशस्य स मनोर् जीवितं मुनेः । जीवितं यद् विरिञ्चस्य तद् दिनं किल चक्रिणः

yo nimeṣaḥ prajeśasya sa manor jīvitaṃ muneḥ / jīvitaṃ yad viriñcasya tad dinaṃ kila cakriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्याने प्रक्षीणचित्तस्य न दिनानि न रात्रयः । न पदार्था न च जगत् सत्यं नात्मापि योगिनः

dhyāne prakṣīṇacittasya na dināni na rātrayaḥ / na padārthā na ca jagat satyaṃ nātmāpi yoginaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरं कटुताम् एति कटुभावेन चिन्तितम् । कट्व् अप्य् आयाति माधुर्यं मधुरत्वेन चेतितम्

madhuraṃ kaṭutām eti kaṭubhāvena cintitam / kaṭv apy āyāti mādhuryaṃ madhuratvena cetitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रबुद्ध्या द्विषन् मित्रं रिपुबुद्ध्या रिपुस् सुहृत् । भवतीति महाबाहो यथासंवेदनं जगत्

mitrabuddhyā dviṣan mitraṃ ripubuddhyā ripus suhṛt / bhavatīti mahābāho yathāsaṃvedanaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनभ्यस्ताः पदार्था ये शास्त्रपाठजपादयः । एषां संवेदनाभ्यासान् नूनम् अभ्येति सात्मता

anabhyastāḥ padārthā ye śāstrapāṭhajapādayaḥ / eṣāṃ saṃvedanābhyāsān nūnam abhyeti sātmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नौर् यायिनां भ्रमार्तानां वेदनात् तु विवर्तते । अवेदनाद् भ्रमार्तानाम् अपि नैषा विवर्तते

naur yāyināṃ bhramārtānāṃ vedanāt tu vivartate / avedanād bhramārtānām api naiṣā vivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्यम् आकीर्णताम् एति वेदनात् स्वप्नदृक्ष्व् इव । वेदनात् पीतम् आनीलं शुक्लं वाप्य् अनुभूयते

śūnyam ākīrṇatām eti vedanāt svapnadṛkṣv iva / vedanāt pītam ānīlaṃ śuklaṃ vāpy anubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपद्वद् उत्सवः खेदं करोति परिमोहिनः । कुड्ये ऽपि ख इवाचारो दृष्टो धातुविकारिणः

āpadvad utsavaḥ khedaṃ karoti parimohinaḥ / kuḍye 'pi kha ivācāro dṛṣṭo dhātuvikāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असद्यक्षो विमूढानां प्राणान् अप्य् अपकर्षति । वेदनात् स्वप्नवनिता जाग्रतीव रतिप्रदा

asadyakṣo vimūḍhānāṃ prāṇān apy apakarṣati / vedanāt svapnavanitā jāgratīva ratipradā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यथाभ्यासम् आयातं तत् तथा स्थिरतां गतम् । असद् एव नभस्य् एव नभ एव चिदात्मनि

yad yathābhyāsam āyātaṃ tat tathā sthiratāṃ gatam / asad eva nabhasy eva nabha eva cidātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शतहस्तखुरच्छायानटवृत्तम् इवाततम् । गगने मानसं स्पन्दं जगद् विद्धि न वस्तु तत्

śatahastakhuracchāyānaṭavṛttam ivātatam / gagane mānasaṃ spandaṃ jagad viddhi na vastu tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्याज्ञानपिशाचस्य सन्दर्शनम् अनाकृति । कायामात्रकम् एवेदम् अरोधकम् अभित्तिमत्

mithyājñānapiśācasya sandarśanam anākṛti / kāyāmātrakam evedam arodhakam abhittimat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं भास्वरम् आभासं स्वप्नसन्दर्शनं चितः । अपूर्वम् एव सुप्ताया नरस्येवोदितं विदुः

idaṃ bhāsvaram ābhāsaṃ svapnasandarśanaṃ citaḥ / apūrvam eva suptāyā narasyevoditaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखाताश् चेतति स्तम्भो यादृशं सालभञ्जिकाः । परमार्थमहास्तम्भस् सृष्टीश् चेतति तादृशम्

akhātāś cetati stambho yādṛśaṃ sālabhañjikāḥ / paramārthamahāstambhas sṛṣṭīś cetati tādṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशो मानवः पार्श्वे स्वप्ने क्षुब्धो महाभटैः । तादृशो ब्रह्मणस् सर्गो बुद्ध एव सुषुप्तवत्

yādṛśo mānavaḥ pārśve svapne kṣubdho mahābhaṭaiḥ / tādṛśo brahmaṇas sargo buddha eva suṣuptavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणगुल्मलतायुक्तश् शिशिरान्ते यथा रसः । वासन्तस् संस्थितो भूमौ तथा सर्गः परे पदे

tṛṇagulmalatāyuktaś śiśirānte yathā rasaḥ / vāsantas saṃsthito bhūmau tathā sargaḥ pare pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा द्रवत्वं कनके स्थितम् अन्तर् अनुन्मिषत् । तथा स्थितः परे सर्गः खात्मा वल्गन्न् अणाव् अणौ

yathā dravatvaṃ kanake sthitam antar anunmiṣat / tathā sthitaḥ pare sargaḥ khātmā valgann aṇāv aṇau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निवेशो यथाङ्गानाम् अङ्गिनो ऽनन्यद् आत्मनः । जगद् एवम् अनङ्गस्य खात्मनः खात्म ब्रह्मणः

sanniveśo yathāṅgānām aṅgino 'nanyad ātmanaḥ / jagad evam anaṅgasya khātmanaḥ khātma brahmaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृग् एकनरस्वप्नयुद्धम् अन्यनरं प्रति । तादृशं सदसद्रूपं खात्मेदं व्योमगं जगत्

yādṛg ekanarasvapnayuddham anyanaraṃ prati / tādṛśaṃ sadasadrūpaṃ khātmedaṃ vyomagaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकल्पान्तसर्गादौ चित्स्वभाव इदं वपुः । कारणत्वं मिथः पश्चाद् असद् वेत्ति न वास्तवम्

mahākalpāntasargādau citsvabhāva idaṃ vapuḥ / kāraṇatvaṃ mithaḥ paścād asad vetti na vāstavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्ते ऽस्मिन् ब्रह्मणि यदि ब्रह्मान्यस् स्मृतिजो भवेत् । तत्स्मृतिर् ज्ञप्तिजे सर्गे स्थितेव ज्ञप्तिमात्रतः

mukte 'smin brahmaṇi yadi brahmānyas smṛtijo bhavet / tatsmṛtir jñaptije sarge sthiteva jñaptimātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौराणां मन्त्रिमुख्यानां विदूरथकुलक्रमः । समम् एव कथं तत्र सर्वेषां प्रतिभासितः

paurāṇāṃ mantrimukhyānāṃ vidūrathakulakramaḥ / samam eva kathaṃ tatra sarveṣāṃ pratibhāsitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चितस् समनुवर्तन्ते मुख्यायास् सर्वसंविदः । यथा विपुलवात्यायास् सामान्या वातलेखिकाः

citas samanuvartante mukhyāyās sarvasaṃvidaḥ / yathā vipulavātyāyās sāmānyā vātalekhikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परानुभावेन तथारूपेण संविदः । कचितास् ताः प्रजापालप्रजावास्तव्यमन्त्रिणाम्

parasparānubhāvena tathārūpeṇa saṃvidaḥ / kacitās tāḥ prajāpālaprajāvāstavyamantriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपात् कुलाज् जातो राजास्माकम् अयं त्व् असौ । कचिता इति वास्तव्यविदो वैदूरथे पुरे

evaṃrūpāt kulāj jāto rājāsmākam ayaṃ tv asau / kacitā iti vāstavyavido vaidūrathe pure

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कचने चित्स्वभावस्य न च कारणमार्गणम् । युक्तं महामणेर् भासाम् इवान्यत् स्वस्वभावतः

kacane citsvabhāvasya na ca kāraṇamārgaṇam / yuktaṃ mahāmaṇer bhāsām ivānyat svasvabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम् एव कुलाचारो राजास्या भुव इत्य् अपि । विदूरथविदो रत्नाद् उदिता प्रतिभाप्रभा

aham eva kulācāro rājāsyā bhuva ity api / vidūrathavido ratnād uditā pratibhāprabhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावन्तो जन्तवो यस्मिन् ये ये सर्गे यदा यदा । ते सर्वगत्वाच् चिद्धातोर् अन्योऽन्यादर्शतां गताः

yāvanto jantavo yasmin ye ye sarge yadā yadā / te sarvagatvāc ciddhātor anyo'nyādarśatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रवेगवती या स्यात् तत्र संविद् अकल्पिता । सैवायाति परं स्थैर्यं सामोक्षत्वैकरूपिणी

tīvravegavatī yā syāt tatra saṃvid akalpitā / saivāyāti paraṃ sthairyaṃ sāmokṣatvaikarūpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवद्विद्विलासानाम् अनुवृत्त्या परस्परम् । स्वभावाः प्रतिबिम्बन्ति चिदादर्शस्वभावतः

balavadvidvilāsānām anuvṛttyā parasparam / svabhāvāḥ pratibimbanti cidādarśasvabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रातियत्ना जयति सान्यास् संविद आत्मसात् । कुर्वती सरिद् अम्भोधिगामिनीस् सरितो यथा

tatrātiyatnā jayati sānyās saṃvida ātmasāt / kurvatī sarid ambhodhigāminīs sarito yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये समास् त्व् अत्र ते तावद् यतन्ते चित्स्वभावतः । यावद् एको जयेत् तत्र द्वितीयस् सन्निमज्जति

ye samās tv atra te tāvad yatante citsvabhāvataḥ / yāvad eko jayet tatra dvitīyas sannimajjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायमानेषु नश्यत्सु वर्तमानेषु भूरिशः । एवं सर्गसहस्रेषु परमाणुकणं प्रति

jāyamāneṣu naśyatsu vartamāneṣu bhūriśaḥ / evaṃ sargasahasreṣu paramāṇukaṇaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न किञ्चित् केनचिद् व्याप्तं न च किञ्चित् क्वचित् स्थितम् । चिदाकाशम् अजं शान्तम् एतत् सर्वम् अभित्तिमत्

na kiñcit kenacid vyāptaṃ na ca kiñcit kvacit sthitam / cidākāśam ajaṃ śāntam etat sarvam abhittimat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् आभासते स्वप्नो निर्निद्रो द्रष्टृवर्जितः । अवश्यम्भावबोधश् च सो ऽनुभूतो ऽप्य् असन्मयः

ayam ābhāsate svapno nirnidro draṣṭṛvarjitaḥ / avaśyambhāvabodhaś ca so 'nubhūto 'py asanmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पपत्त्रफलांशात्मा यथैकस् स्वास्थितो द्रुमः । अनन्तसर्वशक्त्यात्मा चैक एव तथा विभुः

puṣpapattraphalāṃśātmā yathaikas svāsthito drumaḥ / anantasarvaśaktyātmā caika eva tathā vibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातृमेयप्रमाणादिमयात्मकम् अजं पदम् । बुद्धं विस्मृतिम् आयाति न कदाचन कस्यचित्

mātṛmeyapramāṇādimayātmakam ajaṃ padam / buddhaṃ vismṛtim āyāti na kadācana kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्योदयास्तमयवस्तु तमःप्रकाशदिक्कालरूप्य् अपि सद् एकम् अनादिशुद्धम् । आद्यन्तमध्यरहितं स्थितम् अच्छम् अम्बुसोम्यत्ववीचिवलनाढ्यम् इवैकम् एव

śūnyodayāstamayavastu tamaḥprakāśadikkālarūpy api sad ekam anādiśuddham / ādyantamadhyarahitaṃ sthitam accham ambusomyatvavīcivalanāḍhyam ivaikam eva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं त्वम् इत्यादि जगत्स्वरूपा विशुद्धबोधैकविभा विभाति । आकाशकोशे निजशून्यतैव द्वैतैक्यसङ्कल्पविकल्पनाः क्व

ahaṃ tvam ityādi jagatsvarūpā viśuddhabodhaikavibhā vibhāti / ākāśakośe nijaśūnyataiva dvaitaikyasaṅkalpavikalpanāḥ kva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.