Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.73

कर्कटीकटुवृत्तान्तं सर्वम् आकर्ण्य वासवः । नारदं परिपप्रच्छ पुनर्जातकुतूहलः

karkaṭīkaṭuvṛttāntaṃ sarvam ākarṇya vāsavaḥ / nāradaṃ paripapraccha punarjātakutūhalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूचीवृत्तपिशाचीत्वं तपसोपार्ज्य तत् तया । कर्कट्या हिमवत्कुक्ष्यां के भुक्ता विभवा मुने

sūcīvṛttapiśācītvaṃ tapasopārjya tat tayā / karkaṭyā himavatkukṣyāṃ ke bhuktā vibhavā mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवसूची पिशाचीत्वं गता या शूकपेलवम् । असीत् कार्ष्णायसी सूचिस् तस्यास् स्वम् अवलम्बनम्

jīvasūcī piśācītvaṃ gatā yā śūkapelavam / asīt kārṣṇāyasī sūcis tasyās svam avalambanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स्वम् आलम्बनं त्यक्त्वा व्योमवातरथस्थया । प्राणमारुतमार्गेण तया देहप्रविष्टया

tat svam ālambanaṃ tyaktvā vyomavātarathasthayā / prāṇamārutamārgeṇa tayā dehapraviṣṭayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वासाम् अन्त्रतन्त्रीणां स्नायुमेदोवसासृजाम् । रन्ध्रेषु पक्षिण्येवान्तर् निलीनं मलिनाङ्गया

sarvāsām antratantrīṇāṃ snāyumedovasāsṛjām / randhreṣu pakṣiṇyevāntar nilīnaṃ malināṅgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्यां नाड्यां न यो वायुर् माति तत् ताम् उपेतया । तत्र शूलं कृतं मूलं न्यग्रोधाग्र इवोत्कटम्

yasyāṃ nāḍyāṃ na yo vāyur māti tat tām upetayā / tatra śūlaṃ kṛtaṃ mūlaṃ nyagrodhāgra ivotkaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच् छरीरेन्द्रियैस् तानि तथान्यानि बहूनि च । भुक्तानि नरमांसानि भोजनान्य् उचितानि च

tac charīrendriyais tāni tathānyāni bahūni ca / bhuktāni naramāṃsāni bhojanāny ucitāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं विवलितानल्पमालया मुग्धबालया । कान्तवक्षस्स्थलस्यूतम्लिष्टपत्त्रकपोलया

suptaṃ vivalitānalpamālayā mugdhabālayā / kāntavakṣassthalasyūtamliṣṭapattrakapolayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहृतं वीतशोकासु विहङ्ग्या वनवीथिषु । कल्पद्रुमोत्थपुष्पाभ्रद्विगुणाम्भोदपङ्क्तिषु

vihṛtaṃ vītaśokāsu vihaṅgyā vanavīthiṣu / kalpadrumotthapuṣpābhradviguṇāmbhodapaṅktiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीत आमोदिमन्दारमकरन्दकणासवः । वनेष्व् अमरशैलानाम् अलिन्यालिनिलीनया

pīta āmodimandāramakarandakaṇāsavaḥ / vaneṣv amaraśailānām alinyālinilīnayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चर्वितानि शवाङ्गानि गृध्रगर्वातिवृद्धया । खड्गयष्ट्येव सङ्ग्रामे वीराङ्गानि जवेद्धया

carvitāni śavāṅgāni gṛdhragarvātivṛddhayā / khaḍgayaṣṭyeva saṅgrāme vīrāṅgāni javeddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाङ्गकोशनाडीषु दिक्ष्व् इवानिललेखया । उड्डीनम् अवडीनं च काक्येव व्योमवीथिषु

sarvāṅgakośanāḍīṣu dikṣv ivānilalekhayā / uḍḍīnam avaḍīnaṃ ca kākyeva vyomavīthiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विराडात्महृदि प्राणा वातस्कन्धास् स्फुरन्ति खे । यथा तथा प्रस्फुरितं प्रति देहगृहं तया

virāḍātmahṛdi prāṇā vātaskandhās sphuranti khe / yathā tathā prasphuritaṃ prati dehagṛhaṃ tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वप्राणिशरीरेषु भ्रान्तं चिच्छक्तिदुष्टया । दीपप्रभाभासितया गृहिण्येव स्वसद्मसु

sarvaprāṇiśarīreṣu bhrāntaṃ cicchaktiduṣṭayā / dīpaprabhābhāsitayā gṛhiṇyeva svasadmasu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विहृतं रुधिरेष्व् अन्तर् द्रवशक्त्येव वारिषु । अब्धिष्व् आवर्तवृत्त्येव जठरेषु विवल्गितम्

vihṛtaṃ rudhireṣv antar dravaśaktyeva vāriṣu / abdhiṣv āvartavṛttyeva jaṭhareṣu vivalgitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं मेदस्सु शुभ्रेषु शेषाङ्गेष्व् इव शौरिणा । स्वादितस् स्वामगन्धो ऽन्तर् वातशक्त्यामृतं यथा

suptaṃ medassu śubhreṣu śeṣāṅgeṣv iva śauriṇā / svāditas svāmagandho 'ntar vātaśaktyāmṛtaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरुगुल्मौषधादीनां हृत्स्थारण्यानिलश्रिया । परिभुक्तान्य् अशक्तानि हिंसया वीक्षितानि च

tarugulmauṣadhādīnāṃ hṛtsthāraṇyānilaśriyā / paribhuktāny aśaktāni hiṃsayā vīkṣitāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं जीवमयी सूची स्याम् इतीच्छावरेण सा । सम्पन्ना मानसी सूचिश् चेतनी पावनी शिता

ahaṃ jīvamayī sūcī syām itīcchāvareṇa sā / sampannā mānasī sūciś cetanī pāvanī śitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यया तया तेन मारुतोग्रतुरङ्गया । अयस्सूचीनिलयया विहृतं दिक्षु रुद्धया

adṛśyayā tayā tena mārutograturaṅgayā / ayassūcīnilayayā vihṛtaṃ dikṣu ruddhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतं भुक्तं विलसितं हसितं दत्तम् आहृतम् । नर्तितं गीतम् उषितम् अनन्तैः प्राणिदेहकैः

pītaṃ bhuktaṃ vilasitaṃ hasitaṃ dattam āhṛtam / nartitaṃ gītam uṣitam anantaiḥ prāṇidehakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यया शरीरिण्या मनः पवनदेहया । कृतम् आकाशरूपिण्या न तद् अस्ति न यत् तया

adṛśyayā śarīriṇyā manaḥ pavanadehayā / kṛtam ākāśarūpiṇyā na tad asti na yat tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्तयाशक्तया स्वादुरसांश् चर्वितुम् एतया । बालयालानम् आश्रित्य करिण्येव विवल्गितम्

mattayāśaktayā svādurasāṃś carvitum etayā / bālayālānam āśritya kariṇyeva vivalgitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्लोलबहलाद्यूनदेहदुष्टनदीष्व् अलम् । वेगैर् वैधुर्यकारिण्या मत्तया मकरायितम्

kallolabahalādyūnadehaduṣṭanadīṣv alam / vegair vaidhuryakāriṇyā mattayā makarāyitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्तया निगिरितुं मेदोमांसं तया हृदि । दूनं सुचिरम् अर्थाढ्यवृद्धातुरधिया यथा

aśaktayā nigirituṃ medomāṃsaṃ tayā hṛdi / dūnaṃ suciram arthāḍhyavṛddhāturadhiyā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गजोष्ट्रमृगहस्त्यश्वसिंहादिहृदि नर्तितम् । नर्तक्येव चिरं रङ्गे वेल्लयन्त्याङ्गम् अङ्गके

gajoṣṭramṛgahastyaśvasiṃhādihṛdi nartitam / nartakyeva ciraṃ raṅge vellayantyāṅgam aṅgake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिर् अन्तश् च वायूनाम् एकत्वम् अनुयातया । गन्धलेखिकयेवान्तस्स्थितं दुर्लक्ष्ययानया

bahir antaś ca vāyūnām ekatvam anuyātayā / gandhalekhikayevāntassthitaṃ durlakṣyayānayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रौषधतपोदानदेवपूजादिभिर् हिता । वल्गद्गिरिनदीतुङ्गतरङ्गवद् अपद्रुता

mantrauṣadhatapodānadevapūjādibhir hitā / valgadgirinadītuṅgataraṅgavad apadrutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीपप्रभेवाविज्ञातगतिर् गत्वाशु लीयते । अयस्सूच्यां मातरीव तत्र निवृतिम् एति सा

dīpaprabhevāvijñātagatir gatvāśu līyate / ayassūcyāṃ mātarīva tatra nivṛtim eti sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववासनानुसारेण सर्व आस्पदम् ईहते । सूचित्वम् एव राक्षस्या सूचित्वेनास्पदीकृतम्

svavāsanānusāreṇa sarva āspadam īhate / sūcitvam eva rākṣasyā sūcitvenāspadīkṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वो विहृत्यापि दिशस् स्वम् एवास्पदम् आपदि । जीवसूची लोहसूचीम् इवायाति जडो जनः

sarvo vihṛtyāpi diśas svam evāspadam āpadi / jīvasūcī lohasūcīm ivāyāti jaḍo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं प्रयतमाना सा विहरन्ती दिशो दश । मानसीं तृप्तिम् आयाति न शारीरीं कदाचन

evaṃ prayatamānā sā viharantī diśo daśa / mānasīṃ tṛptim āyāti na śārīrīṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सति धर्मिणि धर्मा हि सम्भवन्तीह नासति । शरीरं दृश्यते यस्य तस्य तत् किल तृप्यति

sati dharmiṇi dharmā hi sambhavantīha nāsati / śarīraṃ dṛśyate yasya tasya tat kila tṛpyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तृप्तस्य देहस्य स्मरणात् प्राक्तनस्य सा । बभूव दुःखिता स्वादुपूर्णोदरसुखार्थिनी

atha tṛptasya dehasya smaraṇāt prāktanasya sā / babhūva duḥkhitā svādupūrṇodarasukhārthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्राक्तनदेहार्थं करोमि विपुलं तपः । इति सञ्चिन्त्य तपसे देशं निर्णीय चात्मना

tataḥ prāktanadehārthaṃ karomi vipulaṃ tapaḥ / iti sañcintya tapase deśaṃ nirṇīya cātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेशाकाशगृध्रस्य हृदयं तरुणस्य सा । प्राणमारुतमार्गेण खं मृगेव खखेलगा

viveśākāśagṛdhrasya hṛdayaṃ taruṇasya sā / prāṇamārutamārgeṇa khaṃ mṛgeva khakhelagā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गृध्रस् ताम् अयस्सूचीं काञ्चिद् एवंसमाश्रिताम् । चिता तयेरितश् चञ्च्वा वृत्तिं मन इवादधे

sa gṛdhras tām ayassūcīṃ kāñcid evaṃsamāśritām / citā tayeritaś cañcvā vṛttiṃ mana ivādadhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूचीम् आदाय गृध्रो ऽसौ ययौ तच्चिन्तितं गिरिम् । अन्तस् सूचीपिशाच्याशु नुन्नो ऽब्द इव वायुना

sūcīm ādāya gṛdhro 'sau yayau taccintitaṃ girim / antas sūcīpiśācyāśu nunno 'bda iva vāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राजने महारण्ये स्थापयाम् आस ताम् असौ । सर्वसङ्कल्परहिते पदे योगीव चेतनाम्

tatrājane mahāraṇye sthāpayām āsa tām asau / sarvasaṅkalparahite pade yogīva cetanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकेनैवाणुना तेन पादप्रान्तेन मूर्छिता । सा प्रतिष्ठापितेवाद्रेर् मूर्ध्नि गृध्रेण देवता

ekenaivāṇunā tena pādaprāntena mūrchitā / sā pratiṣṭhāpitevādrer mūrdhni gṛdhreṇa devatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजःकणबृहच्छृङ्गशिरस्य् एकेन साणुना । पादेनातिष्ठद् उद्ग्रीवं शिखेव गिरिमूर्धनि

rajaḥkaṇabṛhacchṛṅgaśirasy ekena sāṇunā / pādenātiṣṭhad udgrīvaṃ śikheva girimūrdhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थितां स्थापितां सूचीं गृध्रान्तर् जीवसूचिका । दृष्ट्वा बहिर् विनिर्गन्तुं खगदेहात् प्रचक्रमे

utthitāṃ sthāpitāṃ sūcīṃ gṛdhrāntar jīvasūcikā / dṛṣṭvā bahir vinirgantuṃ khagadehāt pracakrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृध्रप्राणान् निर्जगाम सूची प्रोन्मुखचेतना । पवनाद् गन्धलेखेव घ्राणवातलवोन्मुखी

gṛdhraprāṇān nirjagāma sūcī pronmukhacetanā / pavanād gandhalekheva ghrāṇavātalavonmukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम गृध्रस् स्वं देशं भारं त्यक्त्वेव भारिकः । निवृत्तव्याधिर् इव स बभूवान्तरनाकुलः

jagāma gṛdhras svaṃ deśaṃ bhāraṃ tyaktveva bhārikaḥ / nivṛttavyādhir iva sa babhūvāntaranākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयस्सूचितयाधारस् तपसे परिकल्पितः । दृढस्य सदृशो ऽर्थानां विनियोगो हि राजते

ayassūcitayādhāras tapase parikalpitaḥ / dṛḍhasya sadṛśo 'rthānāṃ viniyogo hi rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ह्य् अमूर्तस्य सिध्यन्ति विनाधारं किल क्रियाः । इत्य् आधारैकनिष्ठत्वम् आश्रित्यासौ तपस्स्थिता

na hy amūrtasya sidhyanti vinādhāraṃ kila kriyāḥ / ity ādhāraikaniṣṭhatvam āśrityāsau tapassthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवसूची लोहसूचीं पिशाची शिंशपाम् इव । सर्वतो वलयाम् आस वात्येवामोदलेखिकाम्

jīvasūcī lohasūcīṃ piśācī śiṃśapām iva / sarvato valayām āsa vātyevāmodalekhikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् ततःप्रभृत्य् एषा सूची दीर्घतपस्विनी । अरण्यान्यां स्थिता शक्र तत्र वर्षगणान् बहून्

tatas tataḥprabhṛty eṣā sūcī dīrghatapasvinī / araṇyānyāṃ sthitā śakra tatra varṣagaṇān bahūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्या वरार्थं यत्नं त्वं कुरु कर्तव्यकोविद । चिरेण सम्भृतं लोकम् अलं दग्धुं हि तत्तपः

tasyā varārthaṃ yatnaṃ tvaṃ kuru kartavyakovida / cireṇa sambhṛtaṃ lokam alaṃ dagdhuṃ hi tattapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति नारदतश् श्रुत्वा शक्रस् सूचिनिरीक्षणे । मारुतं प्रेषयाम् आस दशदिङ्मण्डलान्य् अथ

iti nāradataś śrutvā śakras sūcinirīkṣaṇe / mārutaṃ preṣayām āsa daśadiṅmaṇḍalāny atha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगामाथ मरुत्संविद् आत्मना तां निरीक्षितुम् । अवमुच्य नभोमार्गं विचचार त्वरान्वितः

jagāmātha marutsaṃvid ātmanā tāṃ nirīkṣitum / avamucya nabhomārgaṃ vicacāra tvarānvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा वातसंवित् क्षिप्रा वै नैव सर्वगता सती । परमा चिद् इवाविघ्नं सहसैव ददर्श ह

sā vātasaṃvit kṣiprā vai naiva sarvagatā satī / paramā cid ivāvighnaṃ sahasaiva dadarśa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमेस् सप्तसमुद्रान्ते निबद्धां विपुलस्थले । लोकालोकाद्रिरशनां नानामणिमयोपलाम्

bhūmes saptasamudrānte nibaddhāṃ vipulasthale / lokālokādriraśanāṃ nānāmaṇimayopalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादूदकाब्धिवलयं सकोटरककुब्गणम् । पुष्करद्वीपवलयं तदन्तर्गिरिमण्डलम्

svādūdakābdhivalayaṃ sakoṭarakakubgaṇam / puṣkaradvīpavalayaṃ tadantargirimaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदिराम्भोधिवलयं तज्जलेचरसंस्थितम् । गोमेधद्वीपकटकं तन्मध्यविषयव्रजम्

madirāmbhodhivalayaṃ tajjalecarasaṃsthitam / gomedhadvīpakaṭakaṃ tanmadhyaviṣayavrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षूदकाब्धिपरिखां सान्तर्गिरिगणान्तराम् । क्रौञ्चद्वीपोर्वरापीठं सान्तर्गतगिरिक्रमम्

ikṣūdakābdhiparikhāṃ sāntargirigaṇāntarām / krauñcadvīporvarāpīṭhaṃ sāntargatagirikramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीराब्धिमुक्तावलयं समध्यगतनायकम् । श्वेताख्यद्वीपवलयं सभूतप्रतिभागकम्

kṣīrābdhimuktāvalayaṃ samadhyagatanāyakam / śvetākhyadvīpavalayaṃ sabhūtapratibhāgakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूमेर् घृतोदवलनं सान्तस्थामरमन्दिरम् । कुशद्वीपवृतिव्यासं सुमहाशैलकोटरम्

bhūmer ghṛtodavalanaṃ sāntasthāmaramandiram / kuśadvīpavṛtivyāsaṃ sumahāśailakoṭaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दध्यम्भोराशिरशनां सान्तश् चरपुरोदराम् । शाकद्वीपोर्वराकारं सान्तस्स्थविषयान्तरम्

dadhyambhorāśiraśanāṃ sāntaś carapurodarām / śākadvīporvarākāraṃ sāntassthaviṣayāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षाराम्भोराशिपरिखां सान्तस्स्थपुरपर्वताम् । जम्बुद्वीपमहामेरुं कुलपर्वतसङ्कुलम्

kṣārāmbhorāśiparikhāṃ sāntassthapuraparvatām / jambudvīpamahāmeruṃ kulaparvatasaṅkulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातस्कन्धेभ्य एवादौ पतत्य् अनिलवेल्लना । क्रमेणानेन पर्यन्ते तेनैव प्रसृतेह सा

vātaskandhebhya evādau pataty anilavellanā / krameṇānena paryante tenaiva prasṛteha sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुर् आलोकयन्न् इत्थं जम्बुद्वीपं निरीक्ष्य च । तत् प्राप हिमवच्छृङ्गं यत्र सूचिस् तपस्विनी

vāyur ālokayann itthaṃ jambudvīpaṃ nirīkṣya ca / tat prāpa himavacchṛṅgaṃ yatra sūcis tapasvinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृङ्गमूर्ध्नि महत्य् उग्रे सो ऽरण्यानीम् अवाप ताम् । द्वितीयाकाशविततां वर्जितां प्राणिकर्मभिः

śṛṅgamūrdhni mahaty ugre so 'raṇyānīm avāpa tām / dvitīyākāśavitatāṃ varjitāṃ prāṇikarmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असञ्जाततृणव्यूहां निकटत्वाद् विवस्वतः । रजोमयीम् एव ततां संसाररचनाम् इव

asañjātatṛṇavyūhāṃ nikaṭatvād vivasvataḥ / rajomayīm eva tatāṃ saṃsāraracanām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृगतृष्णानदीसार्थपूरणीयाब्धितां गताम् । शक्रकोदण्डसङ्काशमृगतृष्णासरिच्छताम्

mṛgatṛṣṇānadīsārthapūraṇīyābdhitāṃ gatām / śakrakodaṇḍasaṅkāśamṛgatṛṣṇāsaricchatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमितोपान्तपर्यन्तां लोकपालेक्षितैर् अपि । केवलं पवनस्पन्दप्रचलद्धूलिकुण्डलाम्

amitopāntaparyantāṃ lokapālekṣitair api / kevalaṃ pavanaspandapracaladdhūlikuṇḍalām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यांशुकुङ्कुमैर् लिप्तां लग्नचन्द्रांशुचन्दनाम् । विलासिनीम् इव व्योम्नो वातशीत्कारगायनाम्

sūryāṃśukuṅkumair liptāṃ lagnacandrāṃśucandanām / vilāsinīm iva vyomno vātaśītkāragāyanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तद्वीपसमुद्रमुद्रणसमुच्छूनैकदेशाश्रयं भूपीठं परितो विहृत्य पवनो दीर्घाध्वना जर्जरः । तां प्राप्याग्रगिरिस्थलीम् अलिवपुर्व्योमाङ्गलग्नाम् इव व्यात्तानन्तदिगन्तपूरकबृहद्देहो विशश्राम सः

saptadvīpasamudramudraṇasamucchūnaikadeśāśrayaṃ bhūpīṭhaṃ parito vihṛtya pavano dīrghādhvanā jarjaraḥ / tāṃ prāpyāgragiristhalīm alivapurvyomāṅgalagnām iva vyāttānantadigantapūrakabṛhaddeho viśaśrāma saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.