Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.80

महानिशि महारण्ये महाराक्षसकन्यया । इति प्रोक्ते महाप्रश्ने महामन्त्री गिरं ददौ

mahāniśi mahāraṇye mahārākṣasakanyayā / iti prokte mahāpraśne mahāmantrī giraṃ dadau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु तोयदसङ्काशे प्रश्नम् एनं भिनद्मि ते । अनुक्रमात्मकं मत्तं गजेन्द्रम् इव केसरी

śṛṇu toyadasaṅkāśe praśnam enaṃ bhinadmi te / anukramātmakaṃ mattaṃ gajendram iva kesarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्या परमात्मैष कथितः कमलेक्षणे । अनयैव वचोभङ्ग्या ब्रह्मविद्बोधयोग्यया

bhavatyā paramātmaiṣa kathitaḥ kamalekṣaṇe / anayaiva vacobhaṅgyā brahmavidbodhayogyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनाख्यत्वाद् अगम्यत्वान् मनसाम् अप्य् अगोचरः । चिन्मात्रम् एवम् आत्माणुर् आकाशाद् अपि सूक्ष्मकः

anākhyatvād agamyatvān manasām apy agocaraḥ / cinmātram evam ātmāṇur ākāśād api sūkṣmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदणोः परमस्यान्तस् सद् एवासद् इव स्थितम् । सत्ताप्य् एवम् असत्तेव स्फुरतीदं जगत् स्थितम्

cidaṇoḥ paramasyāntas sad evāsad iva sthitam / sattāpy evam asatteva sphuratīdaṃ jagat sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स किञ्चिदनुभूतित्वात् सर्गात्मकतया स्थितः। तदात्मकतया पूर्वं भावसत्तां किलागतः

sa kiñcidanubhūtitvāt sargātmakatayā sthitaḥ/ tadātmakatayā pūrvaṃ bhāvasattāṃ kilāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतीन्द्रियत्वान् नो किञ्चित् स एवाणुर् अनन्तकः । सर्वात्मकत्वाद् भुङ्क्ते च तेन किञ्चिन् न किञ्चन

atīndriyatvān no kiñcit sa evāṇur anantakaḥ / sarvātmakatvād bhuṅkte ca tena kiñcin na kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदणोः प्रतिभासात् स्वाद् एकस्यानेकतोदिता । असत्यैवापि सत्येव हेम्नः कटकता यथा

cidaṇoḥ pratibhāsāt svād ekasyānekatoditā / asatyaivāpi satyeva hemnaḥ kaṭakatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषो ऽणुः परमाकाशस् सूक्ष्मः खाद् अप्य् अलक्षितः । मनष्षष्ठेन्द्रियातीतस् स्थितस् सर्वात्मको ऽपि सन्

eṣo 'ṇuḥ paramākāśas sūkṣmaḥ khād apy alakṣitaḥ / manaṣṣaṣṭhendriyātītas sthitas sarvātmako 'pi san

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वात्मकस् स्यान् नैवासौ शून्यो भवति कर्हिचित् । यद् अस्ति न तद् अस्तीति वक्तोन्मत्त इति स्मृतः

sarvātmakas syān naivāsau śūnyo bhavati karhicit / yad asti na tad astīti vaktonmatta iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कयाचिद् अपि युक्त्येह सतो ऽसत्त्वं न युज्यते । सर्वात्मा खातगुप्तेन कर्पूरेणेव दर्श्यते

kayācid api yuktyeha sato 'sattvaṃ na yujyate / sarvātmā khātaguptena karpūreṇeva darśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्मात्राणुस् स एवेह सर्वं किञ्चिद् घनं स्थितः । न किञ्चिद् इन्द्रियातीतरूपत्वाद् अमलस् स्थितः

cinmātrāṇus sa eveha sarvaṃ kiñcid ghanaṃ sthitaḥ / na kiñcid indriyātītarūpatvād amalas sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव चैको ऽनेकश् च सर्वसत्तात्मवेदनात् । स एवेदं जगद् धत्ते जगत्कोटीस् तथैव च

sa eva caiko 'nekaś ca sarvasattātmavedanāt / sa evedaṃ jagad dhatte jagatkoṭīs tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमाश् चित्त्वमहाम्भोधेस् त्रिजगज्जलवीचयः । प्रजास् तस्मिन् कचन्त्य् अप्सु द्रवत्वाच् चक्रता इव

imāś cittvamahāmbhodhes trijagajjalavīcayaḥ / prajās tasmin kacanty apsu dravatvāc cakratā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तेन्द्रियाद्यलभ्यत्वात् सो ऽणुश् शून्यं खरूपधृत् । स्वसंवेदनलभ्यत्वाद् अशून्यं व्योमरूप्य् अपि

cittendriyādyalabhyatvāt so 'ṇuś śūnyaṃ kharūpadhṛt / svasaṃvedanalabhyatvād aśūnyaṃ vyomarūpy api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं भवन्न् एव भवात् सम्पन्नो द्वैतवेदनात् । भवान् भवन्न् अहं जातो बोधबृंहाबृहद्वपुः

so 'haṃ bhavann eva bhavāt sampanno dvaitavedanāt / bhavān bhavann ahaṃ jāto bodhabṛṃhābṛhadvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वत्ताहन्तात्मकं सर्वं विनिगीर्यावबोधतः । न त्वं नाहं न सर्वं वासर्वं वा भवति स्वयम्

tvattāhantātmakaṃ sarvaṃ vinigīryāvabodhataḥ / na tvaṃ nāhaṃ na sarvaṃ vāsarvaṃ vā bhavati svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छन् न गच्छत्य् एषो ऽणुर् योजनौघगतो ऽपि सन् । संवित्त्या योजनौघत्वं तस्याणोर् अन्तरे स्थितम्

gacchan na gacchaty eṣo 'ṇur yojanaughagato 'pi san / saṃvittyā yojanaughatvaṃ tasyāṇor antare sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गच्छत्य् एष यातो ऽपि सम्प्राप्तो ऽपि न चागतः । स्वसत्ताकाशकोशे ऽन्तर् वासित्वाद् देशकालयोः

na gacchaty eṣa yāto 'pi samprāpto 'pi na cāgataḥ / svasattākāśakośe 'ntar vāsitvād deśakālayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्यं यस्य शरीरस्थं क्व किलासौ प्रयाति हि । कुचकोटरगः पुत्रः किं मात्रान्यत्र वीक्ष्यते

gamyaṃ yasya śarīrasthaṃ kva kilāsau prayāti hi / kucakoṭaragaḥ putraḥ kiṃ mātrānyatra vīkṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गम्यो यस्य महादेशो यावत्सम्भवम् अक्षयः । अन्तस्स्थस् सर्वकर्तुश् च स कथं क्वेव गच्छति

gamyo yasya mahādeśo yāvatsambhavam akṣayaḥ / antassthas sarvakartuś ca sa kathaṃ kveva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा देशान्तरप्राप्ते कुम्भे वक्त्रसुमुद्रिते । तदाकाशस्य गमनागमौ न स्तस् तथात्मनः

yathā deśāntaraprāpte kumbhe vaktrasumudrite / tadākāśasya gamanāgamau na stas tathātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चितितास्थाणुते ऽस्यान्तर् यदा स्तो ऽनुभवात्मिके । चेतनश् च जडश् चैव तदासौ द्वयम् एव हि

cititāsthāṇute 'syāntar yadā sto 'nubhavātmike / cetanaś ca jaḍaś caiva tadāsau dvayam eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा चेतनपाषाणसत्तैकात्मैव चिद्वपुः । तदा चेतन एवासौ पाषाण इव राक्षसि

yadā cetanapāṣāṇasattaikātmaiva cidvapuḥ / tadā cetana evāsau pāṣāṇa iva rākṣasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमे व्योम्न्य् अनाद्यन्ते चिन्मात्रपरमाणुना । विचित्रं त्रिजगच् चित्रं तेनेदम् अकृतं कृतम्

parame vyomny anādyante cinmātraparamāṇunā / vicitraṃ trijagac citraṃ tenedam akṛtaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्संवित्त्या वह्निसत्ता तेनात्यक्तानलाकृतिः । सर्वगो ऽप्य् अदहन्न् एव स जगद्द्रव्यपाचकः

tatsaṃvittyā vahnisattā tenātyaktānalākṛtiḥ / sarvago 'py adahann eva sa jagaddravyapācakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्वलन् भासुराकारान् निर्मलाद् गगनाद् अपि । प्रज्वलंश् चेतनैकात्मा तस्माद् अग्निः प्रजायते

ajvalan bhāsurākārān nirmalād gaganād api / prajvalaṃś cetanaikātmā tasmād agniḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेदनाद् अनर्कादिः प्रधाने स प्रकाशकः । न नश्यत्य् आद्यभारूपो महाकल्पाम्बुदैर् अपि

saṃvedanād anarkādiḥ pradhāne sa prakāśakaḥ / na naśyaty ādyabhārūpo mahākalpāmbudair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेत्रलभ्यो ऽनुभवरूपो हृद्गृहदीपकः । सर्वसत्ताप्रदो ऽनन्तः प्रकाशस् स परस् स्मृतः

anetralabhyo 'nubhavarūpo hṛdgṛhadīpakaḥ / sarvasattāprado 'nantaḥ prakāśas sa paras smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवर्तते ऽस्माद् आलोको मनष्षष्ठेन्द्रियातिगात् । येनान्तर् अपि वस्तूनां दृश्यादृश्यचमत्कृतिः

pravartate 'smād āloko manaṣṣaṣṭhendriyātigāt / yenāntar api vastūnāṃ dṛśyādṛśyacamatkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लतागुल्माङ्कुरादीनाम् अनक्षाणां च सो ऽणुकः । उत्सेधवेदनाकारः प्रकाशो ऽनुभवात्मकः

latāgulmāṅkurādīnām anakṣāṇāṃ ca so 'ṇukaḥ / utsedhavedanākāraḥ prakāśo 'nubhavātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालाकाशक्रियासत्तास्वभावानां स्ववेदनात् । स्वामी कर्ता पिता भोक्ता खात्मत्वाच् च न किञ्चन

kālākāśakriyāsattāsvabhāvānāṃ svavedanāt / svāmī kartā pitā bhoktā khātmatvāc ca na kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुत्वम् अजहत् सो ऽणुर् जगद्रत्नसमुद्गकः । मातृमानप्रमेयात्मा जगत् तत्रास्ति वेदने

aṇutvam ajahat so 'ṇur jagadratnasamudgakaḥ / mātṛmānaprameyātmā jagat tatrāsti vedane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एव सर्वजगति सर्वत्र कचति स्फुटम् । यदा जगत् समुद्गे ऽस्मिंस् तदासौ परमो मणिः

sa eva sarvajagati sarvatra kacati sphuṭam / yadā jagat samudge 'smiṃs tadāsau paramo maṇiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्बोधत्वात् तमस् सो ऽणुश् चिन्मात्रत्वात् प्रकाशदृक् । सो ऽस्ति संवित्तिरूपत्वात् तदक्षातीतया त्व् असत्

durbodhatvāt tamas so 'ṇuś cinmātratvāt prakāśadṛk / so 'sti saṃvittirūpatvāt tadakṣātītayā tv asat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरे ऽसौ नाक्षलभ्यत्वाच् चिद्रूपत्वाद् अदूरगः । सर्वसंवेदनाच् छैला असाव् एवाणुर् एव सन्

dūre 'sau nākṣalabhyatvāc cidrūpatvād adūragaḥ / sarvasaṃvedanāc chailā asāv evāṇur eva san

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् संवेदनमात्रं यत् तद् इदं भासते जगत् । न सत्यम् अस्ति शैलादि तेनाणाव् एव मेरुता

tat saṃvedanamātraṃ yat tad idaṃ bhāsate jagat / na satyam asti śailādi tenāṇāv eva merutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषप्रतिभासो हि निमेष इति कथ्यते । कल्पैकप्रतिभासो हि कल्पशब्देन कथ्यते

nimeṣapratibhāso hi nimeṣa iti kathyate / kalpaikapratibhāso hi kalpaśabdena kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पक्रियाविलासो हि निमेषे प्रतिभासते । बहुयोजनविस्तीर्णं मनसीव महापुरम्

kalpakriyāvilāso hi nimeṣe pratibhāsate / bahuyojanavistīrṇaṃ manasīva mahāpuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषजठरे कल्पसंरम्भस् समुदेति हि । महानगरनिर्माणं मकुरे ऽन्तर् इवामले

nimeṣajaṭhare kalpasaṃrambhas samudeti hi / mahānagaranirmāṇaṃ makure 'ntar ivāmale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषकल्पशैलाब्धिपुरयोजनकोटयः । यत्राणाव् एव विद्यन्ते तत्र द्वैतैकते कुतः

nimeṣakalpaśailābdhipurayojanakoṭayaḥ / yatrāṇāv eva vidyante tatra dvaitaikate kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतवान् प्राग् इदम् अहम् इति बुद्धाव् उदेति हि । क्षणात् सत्यम् असत्यं च दृष्टान्तस्स्वप्नविभ्रमाः

kṛtavān prāg idam aham iti buddhāv udeti hi / kṣaṇāt satyam asatyaṃ ca dṛṣṭāntassvapnavibhramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखे कालस् सुदीर्घो हि सुखे लघुतरस् सदा । रात्रिर् द्वादशवर्षाणि हरिश्चन्द्रस्य चोदिता

duḥkhe kālas sudīrgho hi sukhe laghutaras sadā / rātrir dvādaśavarṣāṇi hariścandrasya coditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चयो य उदेत्य् अन्तस् सत्यो वासत्य एव वा । हेम्नीव कटकादित्वम् ऊर्मिस् सिन्धौ विराजते

niścayo ya udety antas satyo vāsatya eva vā / hemnīva kaṭakāditvam ūrmis sindhau virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न निमेषो ऽस्ति नो कल्पो नादूरं न च दूरता । चिदणुप्रतिभैवेवं स्थितानन्यान्यवस्तुवत्

na nimeṣo 'sti no kalpo nādūraṃ na ca dūratā / cidaṇupratibhaivevaṃ sthitānanyānyavastuvat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकाशतमसोर् दूरादूरयोः क्षणकल्पयोः । एकचित्कोशयोर् एवं न भेदो ऽस्ति मनाग् अपि

prakāśatamasor dūrādūrayoḥ kṣaṇakalpayoḥ / ekacitkośayor evaṃ na bhedo 'sti manāg api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यक्षम् अक्षसारत्वाद् अप्रत्यक्षं ततो ऽतिगम् । दृश्यत्वेनैव चोदेति वित्वाद् द्रष्टैव सद्वपुः

pratyakṣam akṣasāratvād apratyakṣaṃ tato 'tigam / dṛśyatvenaiva codeti vitvād draṣṭaiva sadvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत् कटकसंवित्तिस् तावन् नास्त्य् एव हेमता । यावच् च दृश्यतापत्तिस् तावन् नास्त्य् एव सा कला

yāvat kaṭakasaṃvittis tāvan nāsty eva hematā / yāvac ca dṛśyatāpattis tāvan nāsty eva sā kalā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटकत्वे क्षते दृश्ये सुवर्णत्वम् इवाततम् । केवलं निर्मलं बुद्धं ब्रह्मैव परिशिष्यते

kaṭakatve kṣate dṛśye suvarṇatvam ivātatam / kevalaṃ nirmalaṃ buddhaṃ brahmaiva pariśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्वाद् एष सद्रूपो दुर्लक्ष्यत्वाद् असद्वपुः । चेतनश् चेतनात्मत्वाच् चेत्यासम्भवतस् त्व् अचित्

sarvatvād eṣa sadrūpo durlakṣyatvād asadvapuḥ / cetanaś cetanātmatvāc cetyāsambhavatas tv acit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्चमत्कारमात्रात्मन्य् अस्मिंस् तत्प्रतिभात्मनि । जगत्य् अनिलवृक्षाभे चिच्चेत्यकलने कुतः

ciccamatkāramātrātmany asmiṃs tatpratibhātmani / jagaty anilavṛkṣābhe ciccetyakalane kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तपस्य् अपीनस्य भासनं मृगतृष्णिका । एकं पीवरम् अद्वैतं तथा चिद्भासनं जगत्

yathā tapasy apīnasya bhāsanaṃ mṛgatṛṣṇikā / ekaṃ pīvaram advaitaṃ tathā cidbhāsanaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कांशुसूक्ष्मतरभानिर्माणं यद् अनामयम् । अस्तितानास्तिते तत्र कुड्यादेर् इव कैव धीः

arkāṃśusūkṣmatarabhānirmāṇaṃ yad anāmayam / astitānāstite tatra kuḍyāder iva kaiva dhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायापांसुकणाङ्के खे यथा कचति काञ्चनम् । तथा जगद् इदं भाति चिच्चेत्यकलने कुतः

māyāpāṃsukaṇāṅke khe yathā kacati kāñcanam / tathā jagad idaṃ bhāti ciccetyakalane kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्नगन्धर्वसङ्कल्पनगरे कुड्यवेदनम् । न सन् नासद् यथा तद्वद् विद्धि दीर्घभ्रमं जगत्

svapnagandharvasaṅkalpanagare kuḍyavedanam / na san nāsad yathā tadvad viddhi dīrghabhramaṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा चैवंविधन्यायभावनाभ्यासनिर्मलाः । कुड्याकाशेन निर्यान्ति यथाभूतार्थदर्शिनः

tathā caivaṃvidhanyāyabhāvanābhyāsanirmalāḥ / kuḍyākāśena niryānti yathābhūtārthadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कुड्याकाशयोर् भेदो दृढसंवेदनाद् ऋते । आ ब्रह्मजीवकलनाद् यद् रूढं रूढम् एव तत्

na kuḍyākāśayor bhedo dṛḍhasaṃvedanād ṛte / ā brahmajīvakalanād yad rūḍhaṃ rūḍham eva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभासामलाकाशे खत्वकुड्यत्वशून्यताः । प्रकचन्ति घनीभावात् प्रभापिण्ड इव प्रभाः

pratibhāsāmalākāśe khatvakuḍyatvaśūnyatāḥ / prakacanti ghanībhāvāt prabhāpiṇḍa iva prabhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथक्ता प्रतिभासस्य स्वचमत्कारयोगतः । सर्वात्मिका हि प्रतिभा परा वृक्षात्मबीजवत्

pṛthaktā pratibhāsasya svacamatkārayogataḥ / sarvātmikā hi pratibhā parā vṛkṣātmabījavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजम् अन्तस्स्थवृक्षत्वं नानानाना यथैकदृक् । तथासङ्ख्यं जगद् ब्रह्म शान्तम् आकाशकोशवत्

bījam antassthavṛkṣatvaṃ nānānānā yathaikadṛk / tathāsaṅkhyaṃ jagad brahma śāntam ākāśakośavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजस्यान्तस्स्थवृक्षस्य व्योमाद्वैता स्थितिर् यथा । ब्रह्मणो ऽन्तस्स्थजगतो व्योमाक्षुब्धा स्थितिस् तथा

bījasyāntassthavṛkṣasya vyomādvaitā sthitir yathā / brahmaṇo 'ntassthajagato vyomākṣubdhā sthitis tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तं समस्तम् अजम् एकम् अनादिमध्यं नेहास्ति काचन कला कलनाः कथञ्चित् । निर्द्वन्द्वशान्तम् अतिरेकम् अनेकम् अच्छम् आभासरूपम् अलम् एकविकासम् आस्स्व

śāntaṃ samastam ajam ekam anādimadhyaṃ nehāsti kācana kalā kalanāḥ kathañcit / nirdvandvaśāntam atirekam anekam accham ābhāsarūpam alam ekavikāsam āssva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.