Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.82

इति राजमुखाच् छ्रुत्वा कर्कटी वनमर्कटी । अवबुद्धपदान्तस्स्थं जहौ मात्सर्यचापलम्

iti rājamukhāc chrutvā karkaṭī vanamarkaṭī / avabuddhapadāntassthaṃ jahau mātsaryacāpalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तश्शीतलतां तोषं विश्रान्तिम् अपतापताम् । प्राप्ता प्रावृण्मयूरीव सज्योत्स्नेव कुमुद्वती

antaśśītalatāṃ toṣaṃ viśrāntim apatāpatām / prāptā prāvṛṇmayūrīva sajyotsneva kumudvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया राजगिरा तस्या आनन्द उदभूद् भृशम् । गर्भो ऽन्तः खे बलाकाया रवेणेव पयोमुचः

tayā rājagirā tasyā ānanda udabhūd bhṛśam / garbho 'ntaḥ khe balākāyā raveṇeva payomucaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो बत पवित्रेयं भवतोर् भाति शेमुषी । अनस्तमितसारेण प्रबोधार्केण भासिता

aho bata pavitreyaṃ bhavator bhāti śemuṣī / anastamitasāreṇa prabodhārkeṇa bhāsitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिता समरसा शुद्धा ज्योत्स्नेव शशिमण्डलात् । विवेककणिका दृष्टा भवतोर् हृदयाद् इयम्

sitā samarasā śuddhā jyotsneva śaśimaṇḍalāt / vivekakaṇikā dṛṣṭā bhavator hṛdayād iyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकिनो जगत्पूज्यास् सेव्या मन्ये भवादृशाः । त्वत्सङ्गात् सविकासास्मि चन्द्रेणेव कुमुद्वती

vivekino jagatpūjyās sevyā manye bhavādṛśāḥ / tvatsaṅgāt savikāsāsmi candreṇeva kumudvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौरभं कुसुमासङ्गाद् इव सत्सङ्गमाच् छुभम् । प्रवर्तते ऽर्कसम्पर्काद् विकासो ऽम्बुरुहाम् इव

saurabhaṃ kusumāsaṅgād iva satsaṅgamāc chubham / pravartate 'rkasamparkād vikāso 'mburuhām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महताम् एव संसर्गात् पुनर् दुःखं न बाधते । को हि दीपशिखाहस्तस् तमसा परिभूयते

mahatām eva saṃsargāt punar duḥkhaṃ na bādhate / ko hi dīpaśikhāhastas tamasā paribhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मयेमौ जङ्गले प्राप्तौ भवन्तौ भूमिभास्करौ । पूजनीयाव् अतश् शीघ्रम् ईहितं कथ्यतां शुभम्

mayemau jaṅgale prāptau bhavantau bhūmibhāskarau / pūjanīyāv ataś śīghram īhitaṃ kathyatāṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मज्जनपदे रक्षःकुलकाननमञ्जरि । जनस्य बाधते ऽत्यर्थं सदा हृदयशूलनम्

asmajjanapade rakṣaḥkulakānanamañjari / janasya bādhate 'tyarthaṃ sadā hṛdayaśūlanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सर्वैव जनता सदा दृढविषूचिका । मन्मण्डले ऽद्य तेनाहं निर्गतो रात्रिचर्यया

yadā sarvaiva janatā sadā dṛḍhaviṣūcikā / manmaṇḍale 'dya tenāhaṃ nirgato rātricaryayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलानि हृदये नॄणां न शाम्यन्ति यदौषधैः । तदाहं त्वद्विधप्रोक्तमन्त्राद्यर्थेन निर्गतः

śūlāni hṛdaye nṝṇāṃ na śāmyanti yadauṣadhaiḥ / tadāhaṃ tvadvidhaproktamantrādyarthena nirgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वादृशस्य च लोकस्य मुग्धलोकाभिघातिनः । निग्रहार्थं प्रवृत्तिर् मे सा च सम्पत्तिम् एत्व् अलम्

tvādṛśasya ca lokasya mugdhalokābhighātinaḥ / nigrahārthaṃ pravṛttir me sā ca sampattim etv alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् एव च शुभे नन्व् अङ्गीक्रियतां त्वया । भूयो भवत्या यत् प्राणा हिंसनीया न कस्यचित्

etāvad eva ca śubhe nanv aṅgīkriyatāṃ tvayā / bhūyo bhavatyā yat prāṇā hiṃsanīyā na kasyacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाढम् एवं करोम्य् अद्यप्रभृत्य् अवितथं प्रभो । सत्यम् एवं न किञ्चिद् धि हिंसनीयं मयाधुना

bāḍham evaṃ karomy adyaprabhṛty avitathaṃ prabho / satyam evaṃ na kiñcid dhi hiṃsanīyaṃ mayādhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् एवं फुल्लपद्माक्षि परदेहैकभोजने । किं स्याच् छरीरवृत्त्या ते स्थिताया मत्समीहिते

yady evaṃ phullapadmākṣi paradehaikabhojane / kiṃ syāc charīravṛttyā te sthitāyā matsamīhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षड्भिर् वर्षशतै राजन् प्रबुद्धायास् समाधितः । जातभोजनसङ्कल्पा भोजनेच्छेयम् अद्य मे

ṣaḍbhir varṣaśatai rājan prabuddhāyās samādhitaḥ / jātabhojanasaṅkalpā bhojaneccheyam adya me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदानीं शिखरं गत्वा तद् एव ध्याननिश्चला । यावदिच्छं सुखेनासे सजीवा सालभञ्जिका

idānīṃ śikharaṃ gatvā tad eva dhyānaniścalā / yāvadicchaṃ sukhenāse sajīvā sālabhañjikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आमृतीं धारणां बद्ध्वा धारयामि शरीरकम् । यथेच्छम् अथ कालेन त्यक्ष्यामीति मतिर् मम

āmṛtīṃ dhāraṇāṃ baddhvā dhārayāmi śarīrakam / yatheccham atha kālena tyakṣyāmīti matir mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशरीरपरित्यागम् इदानीं न मया नृप । हिंसनीयाः परप्राणास् तेनेदं मद्वचश् शृणु

āśarīraparityāgam idānīṃ na mayā nṛpa / hiṃsanīyāḥ paraprāṇās tenedaṃ madvacaś śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवान् नाम शैलो ऽस्ति रुचा चन्द्रांशुनिर्मलः । य उत्तराशाहृदये स्पृष्टपूर्वापरार्णवः

himavān nāma śailo 'sti rucā candrāṃśunirmalaḥ / ya uttarāśāhṛdaye spṛṣṭapūrvāparārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राहं निवसाम्य् उग्रे हेमशृङ्गदरीगृहे । आयसी स्तम्भलेखेव कर्कटी नाम राक्षसी

tatrāhaṃ nivasāmy ugre hemaśṛṅgadarīgṛhe / āyasī stambhalekheva karkaṭī nāma rākṣasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपसा प्रार्थितो ब्रह्मा जनतामारणेच्छया । विषूचिका प्राणहरा स्यां सूक्ष्मास्मीति वै मया

tapasā prārthito brahmā janatāmāraṇecchayā / viṣūcikā prāṇaharā syāṃ sūkṣmāsmīti vai mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् सम्प्राप्तवरया बहून् वर्षगणान् मया । भुक्ता विषूचिकात्वेन जनता जीववेधनैः

tasmāt samprāptavarayā bahūn varṣagaṇān mayā / bhuktā viṣūcikātvena janatā jīvavedhanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वया न गुणिनो हिंस्या इति मे ब्रह्मणा कृतः । नियमार्थं महामन्त्रस् तदायत्तास्मि संस्थिता

tvayā na guṇino hiṃsyā iti me brahmaṇā kṛtaḥ / niyamārthaṃ mahāmantras tadāyattāsmi saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽयं प्रगृह्यतां तेन सर्वं हृदयशूलनम् । शमम् एष्यति लोके ऽस्मिन् का कथा मत्कृते भ्रमे

so 'yaṃ pragṛhyatāṃ tena sarvaṃ hṛdayaśūlanam / śamam eṣyati loke 'smin kā kathā matkṛte bhrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरतैवास्मि हिंसातो यत् पुरा हिंसितं मया । जनस्य हृदयं तेन नाड्यो वैधुर्यम् आगताः

virataivāsmi hiṃsāto yat purā hiṃsitaṃ mayā / janasya hṛdayaṃ tena nāḍyo vaidhuryam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंसित्वा रक्तमांसानि सन्त्यक्ता ये मया जनाः । तेभ्यो विधुरनाडिभ्यो ये जातास् ते ऽपि तादृशाः

hiṃsitvā raktamāṃsāni santyaktā ye mayā janāḥ / tebhyo vidhuranāḍibhyo ye jātās te 'pi tādṛśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन् विषूचिकामन्त्रस् सो ऽयं सम्पन्न एव ते । न हि सत्त्ववताम् अस्ति दुस्साध्यम् इह किञ्चन

rājan viṣūcikāmantras so 'yaṃ sampanna eva te / na hi sattvavatām asti dussādhyam iha kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो दुर्नाडिकोशेषु शूलानां परिशान्तये । मन्त्रो यो ब्राह्मणा प्रोक्तो राजञ् शीघ्रं गृहाण तम्

ato durnāḍikośeṣu śūlānāṃ pariśāntaye / mantro yo brāhmaṇā prokto rājañ śīghraṃ gṛhāṇa tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगच्छ निकटं नद्या गच्छामस् तत्र भूपते । स्वाचान्ताभ्यां संयताभ्यां भवद्भ्यां सुव्रता ददे

āgaccha nikaṭaṃ nadyā gacchāmas tatra bhūpate / svācāntābhyāṃ saṃyatābhyāṃ bhavadbhyāṃ suvratā dade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तस्यां तदा रात्र्यां राक्षसीमन्त्रिभूभृतः । जग्मुस् ते सरितस् तीरं मिथस्सञ्जातसौहृदाः

iti tasyāṃ tadā rātryāṃ rākṣasīmantribhūbhṛtaḥ / jagmus te saritas tīraṃ mithassañjātasauhṛdāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्वयव्यतिरेकाभ्यां राक्षस्यास् सौहृदं तथा । ज्ञात्वा स्थितौ तौ स्वाचान्ताव् उभाव् अन्ते निवासिनौ

anvayavyatirekābhyāṃ rākṣasyās sauhṛdaṃ tathā / jñātvā sthitau tau svācāntāv ubhāv ante nivāsinau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया ब्रह्मोपदिष्टो ऽसौ ततस् ताभ्यां यथाक्रमम् । स्नेहाद् विषूचिकामन्त्रः प्रदत्तो जपसिद्धिदः

tayā brahmopadiṣṭo 'sau tatas tābhyāṃ yathākramam / snehād viṣūcikāmantraḥ pradatto japasiddhidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततस् सञ्जातसौहार्दौ तौ विसृज्य निशाचरी । यदा गन्तुं प्रवृत्तासौ तदा राजाब्रवीद् वचः

tatas sañjātasauhārdau tau visṛjya niśācarī / yadā gantuṃ pravṛttāsau tadā rājābravīd vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरुस् त्वं नौ महादेवि वयस्या च सुनिर्वृता । निमन्त्रयावहे यत्नात् त्वाम् अम्भोरुहसुन्दरि

gurus tvaṃ nau mahādevi vayasyā ca sunirvṛtā / nimantrayāvahe yatnāt tvām ambhoruhasundari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न प्रार्थनां तथास्माकं वितथीकर्तुम् अर्हसि । सौहार्दं सुजनानां हि दर्शनाद् एव वर्धते

na prārthanāṃ tathāsmākaṃ vitathīkartum arhasi / sauhārdaṃ sujanānāṃ hi darśanād eva vardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लघुसौभाग्यसंयुक्तं कृत्वाकारं मनोहरम् । आगच्छास्मद्गृहं भव्या तत्र तिष्ठ यथासुखम्

laghusaubhāgyasaṃyuktaṃ kṛtvākāraṃ manoharam / āgacchāsmadgṛhaṃ bhavyā tatra tiṣṭha yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुग्धस्त्रीरूपधारिण्यै दातुं शक्नोषि भोजनम् । सन्तर्पयसि मां केन राक्षसीरूपधारिणीम्

mugdhastrīrūpadhāriṇyai dātuṃ śaknoṣi bhojanam / santarpayasi māṃ kena rākṣasīrūpadhāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्षोऽन्नम् एव मे तुष्ट्यै न सामान्यजनाशनम् । पूर्वसिद्धस् स्वभावो ऽयम् आ सर्गान्ताद् विवर्धते

rakṣo'nnam eva me tuṣṭyai na sāmānyajanāśanam / pūrvasiddhas svabhāvo 'yam ā sargāntād vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमस्रग्दामवलिता दिनानि कतिचिद् गृहे । मम स्त्रीरूपिणी तिष्ठ यावदिच्छम् अनिन्दिते

hemasragdāmavalitā dināni katicid gṛhe / mama strīrūpiṇī tiṣṭha yāvadiccham anindite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दुष्कृतिनश् चौरान् वध्याञ् शतसहस्रशः । मण्डलेभ्यस् समानीय ददे तुभ्यं सुभोजने

tato duṣkṛtinaś caurān vadhyāñ śatasahasraśaḥ / maṇḍalebhyas samānīya dade tubhyaṃ subhojane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्तारूपं परित्यज्य गृहीत्वा राक्षसं वपुः । आदाय वध्याञ् शतशः पुरुषांस् तान् स्वसञ्चितान्

kāntārūpaṃ parityajya gṛhītvā rākṣasaṃ vapuḥ / ādāya vadhyāñ śataśaḥ puruṣāṃs tān svasañcitān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयस्व हिमवच्छृङ्गं तत्र भुङ्क्ष्व यथासुखम् । महाशनानाम् एकान्ते भोजनं हि सुखायते

nayasva himavacchṛṅgaṃ tatra bhuṅkṣva yathāsukham / mahāśanānām ekānte bhojanaṃ hi sukhāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्ता निद्रां परित्यज्य भव भूयस् समाधिभाक् । समाधिविरता भूयो ऽप्य् आगत्य पुनर् अन्यदा

suptā nidrāṃ parityajya bhava bhūyas samādhibhāk / samādhiviratā bhūyo 'py āgatya punar anyadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेष्यस्य् अन्यान् वध्यनरान् हिंसा नैषा च धर्मतः । स्वधर्मेण च हिंसैव महाकरुणया समा

neṣyasy anyān vadhyanarān hiṃsā naiṣā ca dharmataḥ / svadharmeṇa ca hiṃsaiva mahākaruṇayā samā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं समेष्यसि चावश्यं मां समाधिविरामिणी । असताम् अपि संरूढं सौहार्दं न निवर्तते

tvaṃ sameṣyasi cāvaśyaṃ māṃ samādhivirāmiṇī / asatām api saṃrūḍhaṃ sauhārdaṃ na nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तम् उक्तं त्वया राजन् करोम्य् एवम् अहं सखे । सौहार्देन प्रवृत्तस्य को वाक्यं नाभिनन्दति

yuktam uktaṃ tvayā rājan karomy evam ahaṃ sakhe / sauhārdena pravṛttasya ko vākyaṃ nābhinandati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा राक्षसी तत्र सम्पन्ना सा विलासिनी । हारकेयूरकटकपट्टस्रग्दामधारिणी

ity uktvā rākṣasī tatra sampannā sā vilāsinī / hārakeyūrakaṭakapaṭṭasragdāmadhāriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजन्न् आगच्छ गच्छाम इत्य् उक्त्वा नृपमन्त्रिणौ । अग्रे गन्तुं प्रवृत्तौ तौ रात्राव् अनुससार सा

rājann āgaccha gacchāma ity uktvā nṛpamantriṇau / agre gantuṃ pravṛttau tau rātrāv anusasāra sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ ते पार्थिवगृहं प्राप्य तां रजनीं मिथः । कथयैकगृहे रम्ये क्षपयाम् आसुर् आदृताः

atha te pārthivagṛhaṃ prāpya tāṃ rajanīṃ mithaḥ / kathayaikagṛhe ramye kṣapayām āsur ādṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभाते ऽन्तःपुरे तस्थौ पुरन्ध्रिजनलीलया । राक्षसी मन्त्रिराजानौ स्वव्यापारौ बभूवतुः

prabhāte 'ntaḥpure tasthau purandhrijanalīlayā / rākṣasī mantrirājānau svavyāpārau babhūvatuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो दिवसषट्केन सञ्चितानि महीभृता । नृपान्तरपुरेभ्यो ऽपि स्वमण्डलगणात् तथा

tato divasaṣaṭkena sañcitāni mahībhṛtā / nṛpāntarapurebhyo 'pi svamaṇḍalagaṇāt tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रीणि वध्यसहस्राणि तानि तस्यै तदाददौ । सा बभूव निशाकाले सैवोग्रा कृष्णा राक्षसी

trīṇi vadhyasahasrāṇi tāni tasyai tadādadau / sā babhūva niśākāle saivogrā kṛṣṇā rākṣasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि वध्यसहस्राणि जग्राह भुजमण्डले । धारानिकरजालानि मेघमालेव कोटरे

tāni vadhyasahasrāṇi jagrāha bhujamaṇḍale / dhārānikarajālāni meghamāleva koṭare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययौ राजानम् आपृच्छ्य तद् एव हिमवच्छिरः । दरिद्रा लब्धहेमेव गृहम् उग्रशरीरिणी

yayau rājānam āpṛcchya tad eva himavacchiraḥ / daridrā labdhahemeva gṛham ugraśarīriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रा तृप्तेर् भृशं भुक्त्वा सुखं सुप्त्वा दिनद्वयम् । आसीत् प्रबुद्धा सुस्वच्छा सा समाधिवती पुनः

tatrā tṛpter bhṛśaṃ bhuktvā sukhaṃ suptvā dinadvayam / āsīt prabuddhā susvacchā sā samādhivatī punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चभिर् वा त्रिभिर् वापि वर्षैस् सा सम्प्रबुध्यति । तत् ततो मण्डलं याति तेन राज्ञा च पूज्यते

pañcabhir vā tribhir vāpi varṣais sā samprabudhyati / tat tato maṇḍalaṃ yāti tena rājñā ca pūjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र विश्रम्भगर्भाभिः कथाभिः कञ्चिद् एव सा । स्थित्वा कालं गृहीत्वा तान् वध्यान् स्वास्पदम् एत्य् अथ

tatra viśrambhagarbhābhiḥ kathābhiḥ kañcid eva sā / sthitvā kālaṃ gṛhītvā tān vadhyān svāspadam ety atha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्ततयैवम् एव विपिने साद्यापि रक्षोऽङ्गना । तस्मिन्न् एव गिरौ स्थिता विगलितध्यानैकतानाशया

jīvanmuktatayaivam eva vipine sādyāpi rakṣo'ṅganā / tasminn eva girau sthitā vigalitadhyānaikatānāśayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् राजनि शान्तिम् आगतवति त्यक्तैषणेनात्मना । तद्राष्ट्राधिपसौहृदैस् स्वकवलान् आस्वादयन्ती चिरम्

tasmin rājani śāntim āgatavati tyaktaiṣaṇenātmanā / tadrāṣṭrādhipasauhṛdais svakavalān āsvādayantī ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.