Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.84

एतत् ते कथितं सर्वम् उपाख्यानम् अनिन्दितम् । कर्कट्या वनराक्षस्या यथावद् अनुपूर्वशः

etat te kathitaṃ sarvam upākhyānam aninditam / karkaṭyā vanarākṣasyā yathāvad anupūrvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमवद्गह्वरप्रोक्ता सा कथं कृष्णराक्षसी । कथं च कर्कटी नाम्ना यथावद् वद मे प्रभो

himavadgahvaraproktā sā kathaṃ kṛṣṇarākṣasī / kathaṃ ca karkaṭī nāmnā yathāvad vada me prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलानि सन्त्य् अनेकानि राक्षसानां स्वभावतः । तानि कृष्णानि शुक्लानि हरितान्य् उज्ज्वलानि च

kulāni santy anekāni rākṣasānāṃ svabhāvataḥ / tāni kṛṣṇāni śuklāni haritāny ujjvalāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कटप्राणिसदृशः कर्कटो नाम राक्षसः । बभूव तज्जा सा कृष्णा कर्कटी कर्कटाकृतिः

karkaṭaprāṇisadṛśaḥ karkaṭo nāma rākṣasaḥ / babhūva tajjā sā kṛṣṇā karkaṭī karkaṭākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्कटीप्रश्नसंस्मृत्या मयैषा कथिता तव । अध्यात्मोक्तिप्रसङ्गेन चित्स्वरूपनिरूपणे

karkaṭīpraśnasaṃsmṛtyā mayaiṣā kathitā tava / adhyātmoktiprasaṅgena citsvarūpanirūpaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्नम् एवम् एकस्माद् असम्पन्नम् अपि स्फुटम् । इदं जगद् अनाद्यन्तात् पदात् परमकारणात्

sampannam evam ekasmād asampannam api sphuṭam / idaṃ jagad anādyantāt padāt paramakāraṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भाविन्यो वीचयो वारिण्य् अन्यानन्यास् स्थिता यथा । वर्तमाना अपि परे सृष्टयस् संस्थितास् तथा

bhāvinyo vīcayo vāriṇy anyānanyās sthitā yathā / vartamānā api pare sṛṣṭayas saṃsthitās tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्वलन्न् एव काष्ठेषु वह्निर् अर्थक्रियां यथा । करोति मर्कटादीनां शीतापहरणादिकाम्

ajvalann eva kāṣṭheṣu vahnir arthakriyāṃ yathā / karoti markaṭādīnāṃ śītāpaharaṇādikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समं सौम्यत्वम् अजहद् एव नित्योदितस्थिति । तथा ब्रह्म करोतीदं नानाकर्तेव सज् जगत्

samaṃ saumyatvam ajahad eva nityoditasthiti / tathā brahma karotīdaṃ nānākarteva saj jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् अनागत एवायम् एवं सर्ग उपागतः । भोस् सालभञ्जिकासंविद् दारुणीव सुबोधिता

apy anāgata evāyam evaṃ sarga upāgataḥ / bhos sālabhañjikāsaṃvid dāruṇīva subodhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजाद् यथानन्यद् अपि फलाद्य् अन्यद् इवोत्थितम् । चितेस् तथानन्यद् अपि चेत्यम् अन्यद् इवोत्थितम्

bījād yathānanyad api phalādy anyad ivotthitam / cites tathānanyad api cetyam anyad ivotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्छेदाद् एकसत्ताया न भेदः फलबीजयोः । चिच्चेत्ययोश् च वार्यूर्म्योर् इव वस्तुनि कश्चन

acchedād ekasattāyā na bhedaḥ phalabījayoḥ / ciccetyayoś ca vāryūrmyor iva vastuni kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविचाराद् ऋते भेदो नैतयोर् उपपद्यते । यतः कुतश्चिद् उदितस् स विचारेण नश्यति

avicārād ṛte bhedo naitayor upapadyate / yataḥ kutaścid uditas sa vicāreṇa naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिर् एषा यथायाता तथा यातु रघूद्वह । ज्ञास्यस्य् एतत् प्रबुद्धस् त्वम् एनां केवलम् उत्सृज

bhrāntir eṣā yathāyātā tathā yātu raghūdvaha / jñāsyasy etat prabuddhas tvam enāṃ kevalam utsṛja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तिग्रन्थौ वित्रुटिते मदुक्तिश्रवणात् तव । ज्ञानशब्दार्थभेदानां वस्तु ज्ञास्यस्य् अलं स्वयम्

bhrāntigranthau vitruṭite maduktiśravaṇāt tava / jñānaśabdārthabhedānāṃ vastu jñāsyasy alaṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ताद् इयम् अनर्थश्रीस् तच् च सा चेतरश् च ते । मदुक्तिश्रवणाद् एव शान्तिम् एष्यन्त्य् असंशयम्

cittād iyam anarthaśrīs tac ca sā cetaraś ca te / maduktiśravaṇād eva śāntim eṣyanty asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणस् सर्वम् उत्पन्नं सर्वं ब्रह्मैव चेति च । मद्गीर्भिस् सम्प्रबुद्धस् सञ् ज्ञास्यस्य् अलम् अनिन्दित

brahmaṇas sarvam utpannaṃ sarvaṃ brahmaiva ceti ca / madgīrbhis samprabuddhas sañ jñāsyasy alam anindita

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् इदम् इति ब्रह्मन् व्यतिरेकार्थपञ्चमी । ननु किं वक्षि देवेशाद् अभिन्नं सर्वम् इत्य् अपि

tasmād idam iti brahman vyatirekārthapañcamī / nanu kiṃ vakṣi deveśād abhinnaṃ sarvam ity api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपदेशाय शास्त्रेषु जातश् शब्दो ऽथवार्थजः । प्रतियोगिव्यवच्छेदस् सङ्ख्यालक्षणपक्षवान्

upadeśāya śāstreṣu jātaś śabdo 'thavārthajaḥ / pratiyogivyavacchedas saṅkhyālakṣaṇapakṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भेदो दृश्यत एवायं व्यवहारान् न वास्तवः । वेतालो बालकस्येव कार्यार्थं परिकल्पितः

bhedo dṛśyata evāyaṃ vyavahārān na vāstavaḥ / vetālo bālakasyeva kāryārthaṃ parikalpitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वैतैक्यम् अपि नो यस्यां यथाभूतार्थसंस्थितौ । अस्ति तस्याम् ईदृशस् स्यात् कुतस् सङ्कल्पविप्लवः

dvaitaikyam api no yasyāṃ yathābhūtārthasaṃsthitau / asti tasyām īdṛśas syāt kutas saṅkalpaviplavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कार्यकारणभावो हि यथा स्वस्वामिलक्षणः । हेतुश् च हेतुमांश् चैव तथैवावयवक्रमः

kāryakāraṇabhāvo hi yathā svasvāmilakṣaṇaḥ / hetuś ca hetumāṃś caiva tathaivāvayavakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिरेकाव्यतिरेकपरिणामादिविभ्रमः । तथा भावविकाराश् च विद्याविद्ये सुखासुखे

vyatirekāvyatirekapariṇāmādivibhramaḥ / tathā bhāvavikārāś ca vidyāvidye sukhāsukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमादिमयी मिथ्यासङ्कल्पकलनोम्भिता । अज्ञानाम् अवबोधार्थं न तु भेदो ऽस्ति वस्तुनि

evamādimayī mithyāsaṅkalpakalanombhitā / ajñānām avabodhārthaṃ na tu bhedo 'sti vastuni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्बोधाद् अयं भेदो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते । ज्ञाते संशान्तकलनं मौनम् एवावशिष्यते

asambodhād ayaṃ bhedo jñāte dvaitaṃ na vidyate / jñāte saṃśāntakalanaṃ maunam evāvaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परम् एकम् अनाद्यन्तम् अविभागम् अखण्डितम् । इति ज्ञास्यसि सिद्धान्तकाले बोधम् उपागतः

param ekam anādyantam avibhāgam akhaṇḍitam / iti jñāsyasi siddhāntakāle bodham upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकल्पन्ते ह्य् असम्बुद्धास् स्वविकल्पविजृम्भितैः । उपदेशाद् अयं वादो ज्ञाते द्वैतं न विद्यते

vikalpante hy asambuddhās svavikalpavijṛmbhitaiḥ / upadeśād ayaṃ vādo jñāte dvaitaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाच्यवाचकसम्बन्धो विना द्वैतं न सिध्यति । न च द्वैतं सम्भवति मौनं वा वाच इत्य् अलम्

vācyavācakasambandho vinā dvaitaṃ na sidhyati / na ca dvaitaṃ sambhavati maunaṃ vā vāca ity alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महावाक्यार्थनिष्ठां त्वं बुद्धिं कृत्वा रघूद्वह । वचोभेदम् अनादृत्य यद् इदं वच्मि तच् छृणु

mahāvākyārthaniṣṭhāṃ tvaṃ buddhiṃ kṛtvā raghūdvaha / vacobhedam anādṛtya yad idaṃ vacmi tac chṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जातं कुतश्चिद् उत्थाय गन्धर्वपुरवन् मनः । भ्रान्तिमात्रं तनोतीदं जगदाख्यं स्वजृम्भणम्

jātaṃ kutaścid utthāya gandharvapuravan manaḥ / bhrāntimātraṃ tanotīdaṃ jagadākhyaṃ svajṛmbhaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा चेतस् तनोतीमां जगन्मायां तथानघ । शृणु त्वं कथयामीदं दृष्टान्तं सृष्टिवेदने

yathā cetas tanotīmāṃ jaganmāyāṃ tathānagha / śṛṇu tvaṃ kathayāmīdaṃ dṛṣṭāntaṃ sṛṣṭivedane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं श्रुत्वा सर्वम् एवेदं भ्रान्तिमात्रम् इति स्वयम् । राम निश्चयवान् भूत्वा दूरे त्यक्ष्यसि वासनाम्

yaṃ śrutvā sarvam evedaṃ bhrāntimātram iti svayam / rāma niścayavān bhūtvā dūre tyakṣyasi vāsanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमनननिर्माणमात्रम् एव जगत्त्रयम् । सर्वम् उत्सृज्य शान्तात्मा स्वात्मन्य् एव निवत्स्यसि

manomanananirmāṇamātram eva jagattrayam / sarvam utsṛjya śāntātmā svātmany eva nivatsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मद्वाक्यार्थावधानस्थो मनोव्याधिचिकित्सने । विवेकौषधिलेपेन प्रयत्नं च करिष्यसि

madvākyārthāvadhānastho manovyādhicikitsane / vivekauṣadhilepena prayatnaṃ ca kariṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स्थिते जगद्रूपं चित्तम् एवेह जृम्भते । न विद्यते शरीरादि सिकतान्तरतैलवत्

evaṃ sthite jagadrūpaṃ cittam eveha jṛmbhate / na vidyate śarīrādi sikatāntaratailavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तम् एव हि संसारो रागादिक्लेशदूषितम् । तद् एव तैर् विनिर्मुक्तं भवान्त इति कथ्यते

cittam eva hi saṃsāro rāgādikleśadūṣitam / tad eva tair vinirmuktaṃ bhavānta iti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं साध्यं पालनीयं विचार्यं कार्यम् आर्यवत् । आहार्यं व्यवहार्यं च सञ्चार्यं धार्यम् आदरात्

cittaṃ sādhyaṃ pālanīyaṃ vicāryaṃ kāryam āryavat / āhāryaṃ vyavahāryaṃ ca sañcāryaṃ dhāryam ādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् अभ्यन्तरे चित्रं बिभर्ति त्रिजगन् मनः । अण्डं मायूरम् इव तद् यथाकालं विजृम्भते

evam abhyantare citraṃ bibharti trijagan manaḥ / aṇḍaṃ māyūram iva tad yathākālaṃ vijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयं चित्तस्य चिद्भागस् सैषा सर्वार्थबीजता । यश् चास्य जडभागस् स्वस् तज् जगत् सो ऽङ्ग विभ्रमः

yo 'yaṃ cittasya cidbhāgas saiṣā sarvārthabījatā / yaś cāsya jaḍabhāgas svas taj jagat so 'ṅga vibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यमानम् एवेदम् आदिसर्गे धरादिकम् । निराकृतिर् अजस् स्वप्नं पश्यतीव न पश्यति

avidyamānam evedam ādisarge dharādikam / nirākṛtir ajas svapnaṃ paśyatīva na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गादि दीर्घसंवित्त्या शैलादि जडसंविदा । सूक्ष्मं सूक्ष्मविदा वेत्ति देहं शून्यं न वास्तवम्

sargādi dīrghasaṃvittyā śailādi jaḍasaṃvidā / sūkṣmaṃ sūkṣmavidā vetti dehaṃ śūnyaṃ na vāstavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वगेनात्मना व्याप्तं स्वचेत्यात्मवपुर् मनः । आतलं सोम्यविमलं वारीव रवितेजसा

sarvagenātmanā vyāptaṃ svacetyātmavapur manaḥ / ātalaṃ somyavimalaṃ vārīva ravitejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तबालो जगद्यक्षं मिथ्या पश्यत्य् अबोधतः । बोधतो ऽसौ परं रूपं स्वं पश्यति निरामयम्

cittabālo jagadyakṣaṃ mithyā paśyaty abodhataḥ / bodhato 'sau paraṃ rūpaṃ svaṃ paśyati nirāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथात्मा दृश्यताम् एति द्वैतैक्यभ्रमदायिनीम् । शृणु तत् ते प्रवक्ष्यामि वक्ष्यमाणकथाक्रमैः

yathātmā dṛśyatām eti dvaitaikyabhramadāyinīm / śṛṇu tat te pravakṣyāmi vakṣyamāṇakathākramaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् कथ्यते हि हृदयङ्गमयोपमानयुक्त्या गिरा मधुरमुग्धपदार्थया च । श्रोतुस् तद् अङ्ग हृदयं परितो विसारि व्याप्नोति तैलम् इव वारिणि वार्य् अशङ्कम्

yat kathyate hi hṛdayaṅgamayopamānayuktyā girā madhuramugdhapadārthayā ca / śrotus tad aṅga hṛdayaṃ parito visāri vyāpnoti tailam iva vāriṇi vāry aśaṅkam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्यक्तोपमानम् अमनोज्ञपदं दुरर्थं क्षुब्धं त्वराविधुरितं विनिगीर्णवर्णम् । श्रोतुर् न याति हृदयं प्रविनाशम् एव संयाति चाज्यम् इव भस्मनि हूयमानम्

tyaktopamānam amanojñapadaṃ durarthaṃ kṣubdhaṃ tvarāvidhuritaṃ vinigīrṇavarṇam / śrotur na yāti hṛdayaṃ pravināśam eva saṃyāti cājyam iva bhasmani hūyamānam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आख्यानकानि भुवि यानि कथाश् च या या यद् यत् प्रमेयम् उदितं परिपेशलं वा । दृष्टान्तदृष्टिकथनेन तद् एति साधो प्राकाश्यम् आशु भुवनं सितरश्मिनेव

ākhyānakāni bhuvi yāni kathāś ca yā yā yad yat prameyam uditaṃ paripeśalaṃ vā / dṛṣṭāntadṛṣṭikathanena tad eti sādho prākāśyam āśu bhuvanaṃ sitaraśmineva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.