Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.92

इत्य् उक्तवान् स भगवान् मया कमलसम्भवः । रघूद्वह पुनः पृष्टो वाक्यम् आक्षिप्य भूतपः

ity uktavān sa bhagavān mayā kamalasambhavaḥ / raghūdvaha punaḥ pṛṣṭo vākyam ākṣipya bhūtapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयैव भगवन् प्रोक्ताश् शापमन्त्रादिशक्तयः । अमोघा इति ता एव कथं मोघीकृताः पुनः

tvayaiva bhagavan proktāś śāpamantrādiśaktayaḥ / amoghā iti tā eva kathaṃ moghīkṛtāḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शापेन मन्त्रवीर्येण मनोबुद्धीन्द्रियाण्य् अपि । सर्वाण्य् एव विमूढानि दृष्टानि किल जन्तुषु

śāpena mantravīryeṇa manobuddhīndriyāṇy api / sarvāṇy eva vimūḍhāni dṛṣṭāni kila jantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैतौ पवनस्पन्दौ यथा स्नेहघृते तथा । अभिन्नौ तद्वद् एवैतौ मनोदेहौ सदैव हि

yathaitau pavanaspandau yathā snehaghṛte tathā / abhinnau tadvad evaitau manodehau sadaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ नास्त्य् एव वा देहः केवलं चेतसोहितः । मुधानुभूयते स्वप्नमृगतृष्णाद्विचन्द्रवत्

atha nāsty eva vā dehaḥ kevalaṃ cetasohitaḥ / mudhānubhūyate svapnamṛgatṛṣṇādvicandravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकनाशे द्वयोर् एव नाशो ऽत्राभ्युपपद्यते । अवश्यभावी तु मनोनाशे देहपरिक्षयः

ekanāśe dvayor eva nāśo 'trābhyupapadyate / avaśyabhāvī tu manonāśe dehaparikṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनश् शापादिभिर् दोषैः कथं नाक्रम्यते प्रभो । कथम् आक्रम्यते वापि ब्रूहि मे परमेश्वर

manaś śāpādibhir doṣaiḥ kathaṃ nākramyate prabho / katham ākramyate vāpi brūhi me parameśvara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तद् अस्ति जगत्कोशे शुभकर्मानुपातिना । यत् पौरुषेण शुद्धेन न समासाद्यते जनैः

na tad asti jagatkośe śubhakarmānupātinā / yat pauruṣeṇa śuddhena na samāsādyate janaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आब्रह्मस्थावरान्तं च सर्वदा सर्वजातयः । सर्वा एव जगत्य् अस्मिन् द्विशरीराश् शरीरिणाम्

ābrahmasthāvarāntaṃ ca sarvadā sarvajātayaḥ / sarvā eva jagaty asmin dviśarīrāś śarīriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकं मनश्शरीरं तु क्षिप्रकारि स्थितं चलम् । अकिञ्चित्करम् अन्यत् तु शरीरं मांसनिर्मितम्

ekaṃ manaśśarīraṃ tu kṣiprakāri sthitaṃ calam / akiñcitkaram anyat tu śarīraṃ māṃsanirmitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र मांसमयः कायस् सर्वस्यैव वशङ्गतः । सर्वैर् आयास्यते शापैस् तथाधिव्याधिसञ्चयैः

yatra māṃsamayaḥ kāyas sarvasyaiva vaśaṅgataḥ / sarvair āyāsyate śāpais tathādhivyādhisañcayaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूकप्रायो ह्य् अशक्तो ऽसौ दीनः क्षणविनश्वरः । पद्मपत्त्राम्बुचपलो देवादिविवशस्थितिः

mūkaprāyo hy aśakto 'sau dīnaḥ kṣaṇavinaśvaraḥ / padmapattrāmbucapalo devādivivaśasthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो नाम द्वितीयो यः कायः कायवताम् इह । स आयत्तो ऽपि नायत्तो भूतानां भुवनत्रये

mano nāma dvitīyo yaḥ kāyaḥ kāyavatām iha / sa āyatto 'pi nāyatto bhūtānāṃ bhuvanatraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषं स्वम् अवष्टभ्य धैर्यम् आलम्ब्य शाश्वतम् । यदि तिष्ठत्य् अगम्यो ऽसौ दुःखानां तद् अनिन्दितः

pauruṣaṃ svam avaṣṭabhya dhairyam ālambya śāśvatam / yadi tiṣṭhaty agamyo 'sau duḥkhānāṃ tad aninditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा यथासौ यतते मनोदेहो हि देहिनाम् । तथा तथासौ भवति स्वनिश्चयफलैकभाक्

yathā yathāsau yatate manodeho hi dehinām / tathā tathāsau bhavati svaniścayaphalaikabhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सफलो मांसदेहस्य न कश्चित् पौरुषक्रमः । मनोदेहस्य सफलं सर्वम् एव स्वचेष्टितम्

saphalo māṃsadehasya na kaścit pauruṣakramaḥ / manodehasya saphalaṃ sarvam eva svaceṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवित्रम् अनुसन्धानं चेतसा यस् स्मरन् स्थितः । निष्फलास् तत्र शापाद्याश् शिलायाम् इव सायकाः

pavitram anusandhānaṃ cetasā yas smaran sthitaḥ / niṣphalās tatra śāpādyāś śilāyām iva sāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतत्व् अम्भसि वह्नौ वा कर्दमे वा कलेवरम् । मनो यद् अनुसन्धत्ते तद् एवाप्नोति निश्चितम्

patatv ambhasi vahnau vā kardame vā kalevaram / mano yad anusandhatte tad evāpnoti niścitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषातिशयस् सर्वस् सर्वभावोपमर्दजः । ददात्य् अविघ्नेन फलं मनो हि मनसो मुने

pauruṣātiśayas sarvas sarvabhāvopamardajaḥ / dadāty avighnena phalaṃ mano hi manaso mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषेण बलेनान्तश् चित्तं कृत्वा प्रियामयम् । कृत्रिमेन्द्रेण दुःखार्तिर् न दृष्टा शासनास्व् अपि

pauruṣeṇa balenāntaś cittaṃ kṛtvā priyāmayam / kṛtrimendreṇa duḥkhārtir na dṛṣṭā śāsanāsv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरुषेण मनः कृत्वा नीरागं विगतज्वरम् । माण्डव्येन जिताः क्लेशाश् शूलप्रान्ते ऽपि तिष्ठता

pauruṣeṇa manaḥ kṛtvā nīrāgaṃ vigatajvaram / māṇḍavyena jitāḥ kleśāś śūlaprānte 'pi tiṣṭhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकूपे स्थितेनापि मानसैर् यज्ञसञ्चयैः । ऋषिणा दीर्घतपसा सम्प्राप्तं वैबुधं पुरम्

andhakūpe sthitenāpi mānasair yajñasañcayaiḥ / ṛṣiṇā dīrghatapasā samprāptaṃ vaibudhaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्दोः पुत्रैर् नरैर् एव पुरुषाध्यवसायतः । ध्यानेन ब्रह्मता प्राप्ता या मयापि न खण्ड्यते

indoḥ putrair narair eva puruṣādhyavasāyataḥ / dhyānena brahmatā prāptā yā mayāpi na khaṇḍyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ये ऽप्य् सावधाना ये धीरास् सुरमहर्षयः । चित्तात् स्वम् अनुसन्धानं न त्यजन्ति मनाग् अपि

anye 'py sāvadhānā ye dhīrās suramaharṣayaḥ / cittāt svam anusandhānaṃ na tyajanti manāg api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आधयो व्याधयश् चैव शापाः पापदृशस् तथा । न खण्डयन्ति तान् पद्मपत्त्राघाताश् शिलाम् इव

ādhayo vyādhayaś caiva śāpāḥ pāpadṛśas tathā / na khaṇḍayanti tān padmapattrāghātāś śilām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये वापि खण्डिताः केचिच् छापाद्यैर् आधिसायकैः । स्वविवेकाक्षमं तेषां मनो मन्ये ऽप्य् अपौरुषम्

ye vāpi khaṇḍitāḥ kecic chāpādyair ādhisāyakaiḥ / svavivekākṣamaṃ teṣāṃ mano manye 'py apauruṣam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कदाचन संसारे सावधानमना मनाक् । स्वप्ने ऽपि कश्चिद् अस्त्य् एव दोषजालैः खलीकृतः

na kadācana saṃsāre sāvadhānamanā manāk / svapne 'pi kaścid asty eva doṣajālaiḥ khalīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसैव मनस् तस्मात् पौरुषेण पुमान् इह । स्वकम् एव स्वकेनैव योजयेत् पावने पथि

manasaiva manas tasmāt pauruṣeṇa pumān iha / svakam eva svakenaiva yojayet pāvane pathi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभातं यद् एवास्य तथारूपं भवत्य् अलम् । क्षणाद् एव मनः पीनं बालवेतालवन् मुने

pratibhātaṃ yad evāsya tathārūpaṃ bhavaty alam / kṣaṇād eva manaḥ pīnaṃ bālavetālavan mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभासस्यानुपदं प्राक्तनीं स्थितिम् उज्झति । कुलालकर्मानुपदं घटो मृत्पिण्डताम् इव

pratibhāsasyānupadaṃ prāktanīṃ sthitim ujjhati / kulālakarmānupadaṃ ghaṭo mṛtpiṇḍatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभातार्थताम् एति क्षणाद् एव मनो मुने । स्पन्दमात्रात्मकं वारि यथा तुङ्गतरङ्गताम्

pratibhātārthatām eti kṣaṇād eva mano mune / spandamātrātmakaṃ vāri yathā tuṅgataraṅgatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुसन्धानमात्रेण सूर्यबिम्बे ऽपि यामिनीम् । मनः पश्यत्य् अशुद्धाक्षश् चन्द्रबिम्बे द्विताम् इव

anusandhānamātreṇa sūryabimbe 'pi yāminīm / manaḥ paśyaty aśuddhākṣaś candrabimbe dvitām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् पश्यति तद् एवाशु फलीभूतम् इदं मनः । सह हर्षविषादाभ्यां भुङ्क्ते तस्मात् तद् एव सत्

yat paśyati tad evāśu phalībhūtam idaṃ manaḥ / saha harṣaviṣādābhyāṃ bhuṅkte tasmāt tad eva sat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभानुपदं चैतच् चन्द्रे ऽप्य् अग्निशिखाशतम् । दृष्ट्वा दाहम् अवाप्नोति दग्धं च परितप्यते

pratibhānupadaṃ caitac candre 'py agniśikhāśatam / dṛṣṭvā dāham avāpnoti dagdhaṃ ca paritapyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभानुपदं चेतः क्षारे ऽपि हि रसायनम् । दृष्ट्वा पीत्वा परां तृप्तिं याति वल्गति दृप्यति

pratibhānupadaṃ cetaḥ kṣāre 'pi hi rasāyanam / dṛṣṭvā pītvā parāṃ tṛptiṃ yāti valgati dṛpyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिभानुपदं चेतो व्योमन्य् अपि महावनम् । दृष्ट्वा लुनाति लूत्वा च पुनर् आरोपयत्य् अलम्

pratibhānupadaṃ ceto vyomany api mahāvanam / dṛṣṭvā lunāti lūtvā ca punar āropayaty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्थं यद् एव परिकल्पयतीन्द्रजालं क्षिप्रं तद् एव परिपश्यति तात चेतः । नासज् जगन् न च सद् इत्य् अवगम्य नूनम् एनां दृशं विविधभेदवतीं जहीहि

itthaṃ yad eva parikalpayatīndrajālaṃ kṣipraṃ tad eva paripaśyati tāta cetaḥ / nāsaj jagan na ca sad ity avagamya nūnam enāṃ dṛśaṃ vividhabhedavatīṃ jahīhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.