Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 3.98

यतः कुतश्चिद् उत्पन्नं चित्तं यत् किञ्चिद् एव हि । नित्यम् आत्मविमोक्षाय यतते यत्नतो ऽनघ

yataḥ kutaścid utpannaṃ cittaṃ yat kiñcid eva hi / nityam ātmavimokṣāya yatate yatnato 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्ति नामातिवितता शून्या शान्तापि भीषणा । अरण्यानी नभो यस्यां लक्ष्यते कोणमात्रकम्

asti nāmātivitatā śūnyā śāntāpi bhīṣaṇā / araṇyānī nabho yasyāṃ lakṣyate koṇamātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्याम् एको हि पुरुषस् सहस्रकरलोचनः । पर्याकुलमतिर् भीमस् संस्थितो वितताकृतिः

tasyām eko hi puruṣas sahasrakaralocanaḥ / paryākulamatir bhīmas saṃsthito vitatākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रेण स बाहूनाम् आदाय परिघान् बहून् । प्रहरत्य् आत्मनः पृष्ठे स्वात्मनैव पलायते

sahasreṇa sa bāhūnām ādāya parighān bahūn / praharaty ātmanaḥ pṛṣṭhe svātmanaiva palāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढप्रहारैः प्रहरन् स्वयम् एवात्मनात्मनि । प्रविद्रवति भीतात्मा स योजनशतान्य् अपि

dṛḍhaprahāraiḥ praharan svayam evātmanātmani / pravidravati bhītātmā sa yojanaśatāny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रन्दन् पलायमानो ऽसौ गत्वा दूरम् इतस् ततः । श्रमवान् विवशाकारो विशीर्णचरणाङ्गकः

krandan palāyamāno 'sau gatvā dūram itas tataḥ / śramavān vivaśākāro viśīrṇacaraṇāṅgakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतितो ऽवश एवाशु महत्य् अन्धो ऽन्धकूपके । कृष्णरात्रितमोभीमनभोगम्भीरकोटरे

patito 'vaśa evāśu mahaty andho 'ndhakūpake / kṛṣṇarātritamobhīmanabhogambhīrakoṭare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कालेन महता सो ऽन्धकूपात् समुत्थितः । पुनः प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः

tataḥ kālena mahatā so 'ndhakūpāt samutthitaḥ / punaḥ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दूरतरं गत्वा करञ्जवनगुल्मकम् । प्रविष्टः कण्टकव्याप्तं शलभः पावकं यथा

punar dūrataraṃ gatvā karañjavanagulmakam / praviṣṭaḥ kaṇṭakavyāptaṃ śalabhaḥ pāvakaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् करञ्जगहनाद् विनिष्क्रम्य क्षणाद् इव । स्वयं प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः

tasmāt karañjagahanād viniṣkramya kṣaṇād iva / svayaṃ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दूरतरं गत्वा तम् एवान्धो ऽन्धकूपकम् । स सम्प्रविष्टस् त्वरया विशीर्णावयवाकृतिः

punar dūrataraṃ gatvā tam evāndho 'ndhakūpakam / sa sampraviṣṭas tvarayā viśīrṇāvayavākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्धकूपात् समुत्थाय प्रविष्टः कदलीवनम् । पुनः प्रहारैः प्रहरन् विद्रवत्य् आत्मनात्मनः

andhakūpāt samutthāya praviṣṭaḥ kadalīvanam / punaḥ prahāraiḥ praharan vidravaty ātmanātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दूरतरं गत्वा शशाङ्ककरशीतलम् । कदलीकाननं कान्तं सम्प्रविष्टो हसन्न् इव

punar dūrataraṃ gatvā śaśāṅkakaraśītalam / kadalīkānanaṃ kāntaṃ sampraviṣṭo hasann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदलीषण्डकात् तस्माद् विनिष्क्रम्य पुनः क्षणात् । कदलीकाननाच् छुभ्रं करञ्जवनगुल्मकम्

kadalīṣaṇḍakāt tasmād viniṣkramya punaḥ kṣaṇāt / kadalīkānanāc chubhraṃ karañjavanagulmakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करञ्जकवनात् कूपं कूपाद् रम्भावनान्तरम् । प्रविश्य प्रहरंश् चैव स्वयम् आत्मनि संस्थितः

karañjakavanāt kūpaṃ kūpād rambhāvanāntaram / praviśya praharaṃś caiva svayam ātmani saṃsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंरूपनिजाचारस् सो ऽवलोक्यादरान् मया । अवष्टभ्य बलाद् एव मुहूर्तं परिबोधितः

evaṃrūpanijācāras so 'valokyādarān mayā / avaṣṭabhya balād eva muhūrtaṃ paribodhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृष्टश् च कस् त्वं किम् इदं केनार्थेन करोषि वा । किं नामाभिमतं ते स्यात् किं मुधा परिमुह्यसि

pṛṣṭaś ca kas tvaṃ kim idaṃ kenārthena karoṣi vā / kiṃ nāmābhimataṃ te syāt kiṃ mudhā parimuhyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति पृष्टेन कथितं तेन मे रघुनन्दन । नाहं कश्चिन् न चैवेदं मुने किञ्चित् करोम्य् अहम्

iti pṛṣṭena kathitaṃ tena me raghunandana / nāhaṃ kaścin na caivedaṃ mune kiñcit karomy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वयायम् अवभग्नो ऽस्मि त्वं मे शत्रुर् अरिन्दम । त्वया दृष्टो ऽस्मि नष्टो ऽस्मि दुःखाय च सुखाय च

tvayāyam avabhagno 'smi tvaṃ me śatrur arindama / tvayā dṛṣṭo 'smi naṣṭo 'smi duḥkhāya ca sukhāya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति उक्त्वा माम् असाव् अङ्गान्य् आलोक्य स्वानि तिष्ठवान् । रुरोदार्तरवं दीनो मेघो वर्षन्न् इवारवी

iti uktvā mām asāv aṅgāny ālokya svāni tiṣṭhavān / rurodārtaravaṃ dīno megho varṣann ivāravī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणमात्रेण तत्रासाव् उपसंहृत्य रोदनम् । स्वान्य् अङ्गानि समालोक्य जहासेन्द्वंशुवत् सितम्

kṣaṇamātreṇa tatrāsāv upasaṃhṛtya rodanam / svāny aṅgāni samālokya jahāsendvaṃśuvat sitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाट्टहासपर्यन्ते स पुमान् पुरतो मम । क्रमेण तानि तत्याज स्वान्य् अङ्गानि समन्ततः

athāṭṭahāsaparyante sa pumān purato mama / krameṇa tāni tatyāja svāny aṅgāni samantataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रथमं पतितं तस्य शिरः परमदारुणम् । ततस् ते बाहवः पश्चाद् वक्षस् तदनु चोदरम्

prathamaṃ patitaṃ tasya śiraḥ paramadāruṇam / tatas te bāhavaḥ paścād vakṣas tadanu codaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ क्षणेन स पुमांस् तान्य् अङ्गानि च सम्भ्रमः । सर्वम् अन्तर्धिम् आयातं स्वप्नो बोधवतो यथा

atha kṣaṇena sa pumāṃs tāny aṅgāni ca sambhramaḥ / sarvam antardhim āyātaṃ svapno bodhavato yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचार्य नियतेश् शक्तिं ततो गन्तुम् उपस्थितः । दृष्टवान् अहम् एकान्ते पुनर् अन्यं तथा नरम्

vicārya niyateś śaktiṃ tato gantum upasthitaḥ / dṛṣṭavān aham ekānte punar anyaṃ tathā naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽपि प्रहारान् परितः प्रयच्छन् स्वयम् आत्मनि । बाहुभिः पीवराकारैस् स्वयम् एव पलायते

so 'pi prahārān paritaḥ prayacchan svayam ātmani / bāhubhiḥ pīvarākārais svayam eva palāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कूपे पतति कूपात् तु समुत्थायाभिधावति । पुनः पतति कुञ्जे ऽन्तः पुनर् आर्तः पलायते

kūpe patati kūpāt tu samutthāyābhidhāvati / punaḥ patati kuñje 'ntaḥ punar ārtaḥ palāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः प्रविशति स्वच्छं क्षणं शिशिरकाननम् । रुष्टः पुनः पुनस् तुष्टः पुनः प्रहरति स्वयम्

punaḥ praviśati svacchaṃ kṣaṇaṃ śiśirakānanam / ruṣṭaḥ punaḥ punas tuṣṭaḥ punaḥ praharati svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम्प्रायनिजाचारश् चिरम् आलोक्य सस्मयम् । स मया समवष्टभ्य परिपृष्टस् तथैव हि

evamprāyanijācāraś ciram ālokya sasmayam / sa mayā samavaṣṭabhya paripṛṣṭas tathaiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनैवाथ क्रमेणासौ रुदित्वा सम्प्रहस्य च । अङ्गैर् विशीर्णताम् एत्य ययाव् अलम् अलक्ष्यताम्

tenaivātha krameṇāsau ruditvā samprahasya ca / aṅgair viśīrṇatām etya yayāv alam alakṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचार्य नियतेश् शक्तिं ततो गन्तुम् उपस्थितः । दृष्टवान् अहम् एकान्ते पुनर् अन्यं तथा नरम्

vicārya niyateś śaktiṃ tato gantum upasthitaḥ / dṛṣṭavān aham ekānte punar anyaṃ tathā naram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहरंस् तद्वद् एवासौ स्वयम् एव पलायते । पलायमानः पतितो महत्य् अन्धो ऽन्धकूपके

praharaṃs tadvad evāsau svayam eva palāyate / palāyamānaḥ patito mahaty andho 'ndhakūpake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राहं सुचिरं कालम् अवसं तत्प्रतीक्षकः । यावत् स सुचिरेणापि कूपाद् अभ्युत्थितश् शठः

tatrāhaṃ suciraṃ kālam avasaṃ tatpratīkṣakaḥ / yāvat sa sucireṇāpi kūpād abhyutthitaś śaṭhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाहम् उद्यतो गन्तुं दृष्टवान् पुरुषं पुनः । तादृशं तादृशाचारं प्रयतन्तं तथैव च

athāham udyato gantuṃ dṛṣṭavān puruṣaṃ punaḥ / tādṛśaṃ tādṛśācāraṃ prayatantaṃ tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवष्टभ्य तथैवाशु तस्य प्रोक्तं पुनर् मया । तथैवोत्पलपत्राक्ष नासौ तद् अवबुद्धवान्

avaṣṭabhya tathaivāśu tasya proktaṃ punar mayā / tathaivotpalapatrākṣa nāsau tad avabuddhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं माम् असौ मूढो नैव जानामि किञ्चन । आः पाप दुर्द्विजेत्य् उक्त्वा स्वव्यापारपारो ययौ

kevalaṃ mām asau mūḍho naiva jānāmi kiñcana / āḥ pāpa durdvijety uktvā svavyāpārapāro yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्मिन् महारण्ये तथा विहरता मया । बहवस् तादृशा दृष्टाः पुरुषा दोषकारिणः

atha tasmin mahāraṇye tathā viharatā mayā / bahavas tādṛśā dṛṣṭāḥ puruṣā doṣakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्पृष्टाः केचिद् आयान्ति स्वप्नसम्भ्रमवच् छमम् । मदुक्तं नाभिनन्दन्ति केचिच् छ्वविरुतं यथा

matpṛṣṭāḥ kecid āyānti svapnasambhramavac chamam / maduktaṃ nābhinandanti kecic chvavirutaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनिपत्यान्धकूपेभ्यः केचिन् न प्रोत्थिताः पुनः । कदलीषण्डकात् केचिच् चिरेणापि न निर्गताः

vinipatyāndhakūpebhyaḥ kecin na protthitāḥ punaḥ / kadalīṣaṇḍakāt kecic cireṇāpi na nirgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् अन्तर्हितास् स्फारे करञ्जवनकुञ्जके । न क्वचित् स्थितिम् आयान्ति केचिद् भ्रमपरायणाः

kecid antarhitās sphāre karañjavanakuñjake / na kvacit sthitim āyānti kecid bhramaparāyaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधा सा वितता रघूद्वह महाटवी । अद्यापि विद्यते यस्याम् इत्थं ते पुरुषास् स्थिताः

evaṃvidhā sā vitatā raghūdvaha mahāṭavī / adyāpi vidyate yasyām itthaṃ te puruṣās sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च दृष्टाटवी राम त्वयेह व्यवहारिणा । बाल्यात् तु बुद्धितत्त्वस्य न त्वं स्मरसि राघव

sā ca dṛṣṭāṭavī rāma tvayeha vyavahāriṇā / bālyāt tu buddhitattvasya na tvaṃ smarasi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा भीषणा विविधसङ्कटसङ्कटाङ्गी घोराटवी घनतमोगहना च लोकैः । आगत्य निर्वृतिम् अबुद्धिहतैर् न तज्ज्ञैर् आसेव्यते कुसुमगुल्मकवाटिकेव

sā bhīṣaṇā vividhasaṅkaṭasaṅkaṭāṅgī ghorāṭavī ghanatamogahanā ca lokaiḥ / āgatya nirvṛtim abuddhihatair na tajjñair āsevyate kusumagulmakavāṭikeva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.