Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·3·3.99
कासौ महाटवी ब्रह्मन् कदा दृष्टा कथं मया । के च ते पुरुषास् तत्र किं तत् कर्तुं कृतोद्यमाः
kāsau mahāṭavī brahman kadā dṛṣṭā kathaṃ mayā / ke ca te puruṣās tatra kiṃ tat kartuṃ kṛtodyamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रघुनाथ महाबाहो शृणु वक्ष्यामि ते ऽखिलम् । न सा महाटवी नाम दूरे नैव च ते नराः
raghunātha mahābāho śṛṇu vakṣyāmi te 'khilam / na sā mahāṭavī nāma dūre naiva ca te narāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येयं संसारपदवी गम्भीरासारकोटरा । तां त्वं शून्यां विकाराढ्यां विद्धि राम महाटवीम्
yeyaṃ saṃsārapadavī gambhīrāsārakoṭarā / tāṃ tvaṃ śūnyāṃ vikārāḍhyāṃ viddhi rāma mahāṭavīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारालोकलभ्येन यदैकेनैव वस्तुना । पूर्णा नान्येन संयुक्ता केवलैव तदैव सा
vicārālokalabhyena yadaikenaiva vastunā / pūrṇā nānyena saṃyuktā kevalaiva tadaiva sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ये ते महाकाराः पुरुषाः प्रसरन्ति हि । मनांसि तानि विद्धि त्वं दुःखे निपतितान्य् अलम्
tatra ye te mahākārāḥ puruṣāḥ prasaranti hi / manāṃsi tāni viddhi tvaṃ duḥkhe nipatitāny alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टा यो ऽयम् अहं तेषां सविवेको महामते । विवेकेन मया तानि दृष्टान्य् अन्यानि राघव
draṣṭā yo 'yam ahaṃ teṣāṃ saviveko mahāmate / vivekena mayā tāni dṛṣṭāny anyāni rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया तान्य् एव बुध्यन्ते विवेकेन मनांसि हि । सततं स्वप्रकाशेन कमलानीव भानुना
mayā tāny eva budhyante vivekena manāṃsi hi / satataṃ svaprakāśena kamalānīva bhānunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्प्रबोधं समासाद्य मत्प्रसादान् महामते । मनांसि कानिचित् तानि गतान्य् उपशमात् परम्
matprabodhaṃ samāsādya matprasādān mahāmate / manāṃsi kānicit tāni gatāny upaśamāt param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कानिचिन् नाभिनन्दन्ति मां विवेकं विमोहतः । मत्तिरस्कारवशतः कूपेष्व् एव पतन्त्य् उत
kānicin nābhinandanti māṃ vivekaṃ vimohataḥ / mattiraskāravaśataḥ kūpeṣv eva patanty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये ते ऽन्धकूपा गहना नरकास् ते रघूद्वह । मनांसि तानि तेष्व् अन्तर् निपतन्त्य् उत्पतन्ति च
ye te 'ndhakūpā gahanā narakās te raghūdvaha / manāṃsi tāni teṣv antar nipatanty utpatanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत् तत् करञ्जगहनं तत् कलत्ररसं विदुः । दुःखकण्टकसम्बाधं मानुष्यं त्रिविधैषणम्
yat tat karañjagahanaṃ tat kalatrarasaṃ viduḥ / duḥkhakaṇṭakasambādhaṃ mānuṣyaṃ trividhaiṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जगहनं यानि प्रविष्टानि मनांसि तु । मानुष्ये तानि जातानि तत्रैकरसिकानि च
karañjagahanaṃ yāni praviṣṭāni manāṃsi tu / mānuṣye tāni jātāni tatraikarasikāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीकाननं यत् तच् छशाङ्ककरशीतलम् । तन् मनोह्लादनकरं स्वर्गं विद्धि रघूद्वह
kadalīkānanaṃ yat tac chaśāṅkakaraśītalam / tan manohlādanakaraṃ svargaṃ viddhi raghūdvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदलीकाननं यानि सम्प्रविष्टानि तानि तु । स्वर्गैकरसिकानि त्वं मनांसि ज्ञातुम् अर्हसि
kadalīkānanaṃ yāni sampraviṣṭāni tāni tu / svargaikarasikāni tvaṃ manāṃsi jñātum arhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविष्टान्य् अन्धकूपान्तर् निर्गतानि न यानि तु । महापातकयुक्तानि तानि चित्तानि राघव
praviṣṭāny andhakūpāntar nirgatāni na yāni tu / mahāpātakayuktāni tāni cittāni rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करञ्जवनयातानि निर्गतानि न यानि तु । तानि मानुष्यजातानि चित्तानि रघुनन्दन
karañjavanayātāni nirgatāni na yāni tu / tāni mānuṣyajātāni cittāni raghunandana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कानिचित् सम्प्रबुद्धानि तत्र मुक्तानि बन्धनात् । कानिचिद् बहुरूपाणि योनेर् योनिं विशन्ति हि
kānicit samprabuddhāni tatra muktāni bandhanāt / kānicid bahurūpāṇi yoner yoniṃ viśanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कानिचित् पुण्यपूतेन तपसा दारुणात्मना । धारयन्ति शरीराणि संस्थितान्य् उचितान्य् च
kānicit puṇyapūtena tapasā dāruṇātmanā / dhārayanti śarīrāṇi saṃsthitāny ucitāny ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यैर् अहं पुम्भिर् अबुधैर् दुर्द्विजेति तिरस्कृतः । तैर् मनोभिर् अनात्मज्ञैस् स्वविवेकतिरस्कृतः
yair ahaṃ pumbhir abudhair durdvijeti tiraskṛtaḥ / tair manobhir anātmajñais svavivekatiraskṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया दृष्टो विनष्टो ऽस्मि शत्रुर् मे त्वम् इति द्रुतम् । यद् उक्तं तद् धि चित्तेन गलता परिदेवितम्
tvayā dṛṣṭo vinaṣṭo 'smi śatrur me tvam iti drutam / yad uktaṃ tad dhi cittena galatā paridevitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुदितं यन् महाक्रन्दं पुंसा बह्वस्रु राघव । तद् भोगजालं त्यजता मनसा रोदनं कृतम्
ruditaṃ yan mahākrandaṃ puṃsā bahvasru rāghava / tad bhogajālaṃ tyajatā manasā rodanaṃ kṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धप्राप्तविवेकस्य न प्राप्तस्यामलं पदम् । चेतसस् त्यजतो भोगान् परितापो भृशं भवेत्
ardhaprāptavivekasya na prāptasyāmalaṃ padam / cetasas tyajato bhogān paritāpo bhṛśaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रुदताङ्गानि दृष्टानि कारुण्येनावबोधिना । कष्टम् एतानि सन्त्यज्य किं प्रयामीति चेतसा
rudatāṅgāni dṛṣṭāni kāruṇyenāvabodhinā / kaṣṭam etāni santyajya kiṃ prayāmīti cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धप्राप्तविवेकस्य न प्राप्तस्यामलं पदम् । चेतसस् त्यजतो ऽङ्गानि परितापो हि वर्धते
ardhaprāptavivekasya na prāptasyāmalaṃ padam / cetasas tyajato 'ṅgāni paritāpo hi vardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसितं यत् तद् आनन्दि पुंसा मदवबोधतः । परिप्राप्तविवेकेन तत् तुष्टं राम चेतसा
hasitaṃ yat tad ānandi puṃsā madavabodhataḥ / pariprāptavivekena tat tuṣṭaṃ rāma cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परिप्राप्तविवेकस्य त्यक्तसंसारसंसृतेः । चेतसस् त्यजतो रूपम् आनन्दो हि विवर्धते
pariprāptavivekasya tyaktasaṃsārasaṃsṛteḥ / cetasas tyajato rūpam ānando hi vivardhate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसताङ्गानि दृष्टानि पुंसा यान्य् उपहासतः । तानि दृष्टानि मनसा विप्रलम्भप्रदानि हि
hasatāṅgāni dṛṣṭāni puṃsā yāny upahāsataḥ / tāni dṛṣṭāni manasā vipralambhapradāni hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्याविकल्परचितैर् विप्रलब्धम् अहं चिरम् । इत्य् अङ्गान्य् उपहासेन दृष्टानि स्वानि चेतसा
mithyāvikalparacitair vipralabdham ahaṃ ciram / ity aṅgāny upahāsena dṛṣṭāni svāni cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः प्राप्तविवेकं हि विश्रान्तं वितते पदे । प्राक्तनीं दीनतां धीरं हसत् पश्यति दूरतः
manaḥ prāptavivekaṃ hi viśrāntaṃ vitate pade / prāktanīṃ dīnatāṃ dhīraṃ hasat paśyati dūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदासौ समवष्टभ्य मया पृष्टः प्रयत्नतः । तद् विवेको बलाच् चित्तम् आदत्त इति दर्शितम्
yadāsau samavaṣṭabhya mayā pṛṣṭaḥ prayatnataḥ / tad viveko balāc cittam ādatta iti darśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् अङ्गानि विशीर्णानि गतान्य् अन्तर्धिम् अग्रतः । तच् चित्तेन विनार्थेच्छाश् शाम्यन्तीति प्रदर्शितम्
yad aṅgāni viśīrṇāni gatāny antardhim agrataḥ / tac cittena vinārthecchāś śāmyantīti pradarśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रनेत्रहस्तत्वं यत् पुंसः परिवर्णितम् । तद् अनन्ताकृतित्वं हि चेतसः परिदर्शितम्
sahasranetrahastatvaṃ yat puṃsaḥ parivarṇitam / tad anantākṛtitvaṃ hi cetasaḥ paridarśitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् आत्मनि प्रहारौघैः पुमान् प्रहरति स्वयम् । तत् तत्कुकल्पनाघातैः प्रहरत्य् आत्मनो मनः
yad ātmani prahāraughaiḥ pumān praharati svayam / tat tatkukalpanāghātaiḥ praharaty ātmano manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलायते यत् पुरुषस् स्वात्मनः प्रहरन् स्वयम् । स्ववासनाप्रहारेभ्यस् तन् मनः प्रपलायते
palāyate yat puruṣas svātmanaḥ praharan svayam / svavāsanāprahārebhyas tan manaḥ prapalāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं प्रहरति स्वान्तं स्वयम् एव स्वयेच्छया । पलायते स्वयं चैव पश्याज्ञानविजृम्भितम्
svayaṃ praharati svāntaṃ svayam eva svayecchayā / palāyate svayaṃ caiva paśyājñānavijṛmbhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्ववासनोपतप्तानि सर्वाण्य् एव मनांसि हि । स्वयम् एव पलायन्ते गन्तुम् उत्कानि तत् पदम्
svavāsanopataptāni sarvāṇy eva manāṃsi hi / svayam eva palāyante gantum utkāni tat padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् इदं विततं दुःखं तत् तनोति स्वयं मनः । स्वयम् एवातिखिन्नात्म पुनस् तस्मात् पलायते
yad idaṃ vitataṃ duḥkhaṃ tat tanoti svayaṃ manaḥ / svayam evātikhinnātma punas tasmāt palāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पवासनाजाले स्वयम् आयाति बन्धनम् । मनो लालामयैर् वालैः कोशकारक्रिमिर् यथा
saṅkalpavāsanājāle svayam āyāti bandhanam / mano lālāmayair vālaiḥ kośakārakrimir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथानर्थम् अवाप्नोति तथा क्रीडति चञ्चलम् । भावि दुःखम् अपश्यन् स्वं दुर्लीलाभिर् इवार्भकः
yathānartham avāpnoti tathā krīḍati cañcalam / bhāvi duḥkham apaśyan svaṃ durlīlābhir ivārbhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपश्यन् काष्ठरन्ध्रस्थवृषणाक्रमणं यथा । कीलोत्पाटी कपिर् दुःखम् एतीदं हि मनस् तथा
apaśyan kāṣṭharandhrasthavṛṣaṇākramaṇaṃ yathā / kīlotpāṭī kapir duḥkham etīdaṃ hi manas tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरपालनया चेतश् चिरभावनया तथा । अभ्यासात् स्वस्थताम् एत्य न भूयः परिशोचति
cirapālanayā cetaś cirabhāvanayā tathā / abhyāsāt svasthatām etya na bhūyaḥ pariśocati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनःप्रमादाद् वर्धन्ते दुःखानि गिरिकूटवत् । तद्वशाद् एव नश्यन्ति सूर्यस्याग्रे हिमं यथा
manaḥpramādād vardhante duḥkhāni girikūṭavat / tadvaśād eva naśyanti sūryasyāgre himaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावज्जीवम् अनिन्द्यया वरमते शास्त्रार्थसञ्जातया पाल्यं वासनया मनो हि मुनिवन् मौनेन रागादिषु । पश्चात् पावनपावनं पदम् अजं तत् प्राप्यते शीतलम् यत्संस्थेन न शोच्यते पुनर् अलं पुंसा महापत्स्व् अपि
yāvajjīvam anindyayā varamate śāstrārthasañjātayā pālyaṃ vāsanayā mano hi munivan maunena rāgādiṣu / paścāt pāvanapāvanaṃ padam ajaṃ tat prāpyate śītalam yatsaṃsthena na śocyate punar alaṃ puṃsā mahāpatsv api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.