Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.13
अतः प्रबोधाय तव वच्मि राम महामते । दामव्यालकटन्यायो मा ते ऽस्त्व् इति न लीलया ॥मु ४,१३।१ (= म्त् ४,३१।१)॥ अविवेकानुसन्धानाच् चित्तम् आपदम् ईदृशीम् । अनन्ततरदुःखाय परिगृह्णाति लीलया
ataḥ prabodhāya tava vacmi rāma mahāmate / dāmavyālakaṭanyāyo mā te 'stv iti na līlayā //MU 4,13.1 (= MT 4,31.1)// avivekānusandhānāc cittam āpadam īdṛśīm / anantataraduḥkhāya parigṛhṇāti līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व किलामरविध्वंसिशम्बरानीकनाथता । क्व तापतप्तजम्बालजलजर्जरमीनता
kva kilāmaravidhvaṃsiśambarānīkanāthatā / kva tāpataptajambālajalajarjaramīnatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व धैर्यम् अमरानीकविद्रावणकरं महत् । क्व किरातमहीपालक्षुद्रकिङ्कररूपता
kva dhairyam amarānīkavidrāvaṇakaraṃ mahat / kva kirātamahīpālakṣudrakiṅkararūpatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्व नाम निरहङ्कारचित्सत्त्वोदारधीरता । क्व मिथ्यावासनावेशाद् अहङ्कारकुकल्पना
kva nāma nirahaṅkāracitsattvodāradhīratā / kva mithyāvāsanāveśād ahaṅkārakukalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखाप्रतानगहना संसारविषमञ्जरी । अहङ्काराङ्कुराद् एव समुदेतीयम् आतता
śākhāpratānagahanā saṃsāraviṣamañjarī / ahaṅkārāṅkurād eva samudetīyam ātatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारम् अतो राम मार्जयान्तः प्रयत्नतः । अहं न कश्चिद् एवेति मार्जयित्वा सुखी भव
ahaṅkāram ato rāma mārjayāntaḥ prayatnataḥ / ahaṃ na kaścid eveti mārjayitvā sukhī bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्काराम्बुदच्छन्नं परमार्थेन्दुमण्डलम् । रसायनमयं शीतम् अदृश्यत्वम् उपागतम्
ahaṅkārāmbudacchannaṃ paramārthendumaṇḍalam / rasāyanamayaṃ śītam adṛśyatvam upāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहङ्कारपिशाचात्ता दामव्यालकटास् त्रयः । गतास् सत्ताम् असन्तो ऽपि मायामाहात्म्यदानवाः
ahaṅkārapiśācāttā dāmavyālakaṭās trayaḥ / gatās sattām asanto 'pi māyāmāhātmyadānavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्मीरेषु महापद्मसरसीतीरपल्वले । अद्य मत्स्यास् स्थिता राम शेवाललवलालसाः
kaśmīreṣu mahāpadmasarasītīrapalvale / adya matsyās sthitā rāma śevālalavalālasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । ते ह्य् असन्तः कथं सन्तस् सम्पन्ना इति मे वद
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ / te hy asantaḥ kathaṃ santas sampannā iti me vada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवम् एतन् महाबाहो नासद् भवति हि क्वचित् । कदाचित् किञ्चिद् अप्य् एतद् बृहद् भवति वा तनु
evam etan mahābāho nāsad bhavati hi kvacit / kadācit kiñcid apy etad bṛhad bhavati vā tanu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किम् असत् सत् स्थितं ब्रूहि किं तत् सद् वाप्य् असत् स्थितम् । निदर्शनेनानेनैव करिष्ये त्वद्विबोधनम्
kim asat sat sthitaṃ brūhi kiṃ tat sad vāpy asat sthitam / nidarśanenānenaiva kariṣye tvadvibodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्त एव स्थितास् सन्तो ब्रह्मन् वयम् इमे किल । दामादयस् त्व् असन्तो ऽपि वक्षि सन्तस् स्थिता इति
santa eva sthitās santo brahman vayam ime kila / dāmādayas tv asanto 'pi vakṣi santas sthitā iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दामादयो राम स्थिता मायामया इह । असत्या एव सत्याभा मृगतृष्णाम्बुपूरवत्
yathā dāmādayo rāma sthitā māyāmayā iha / asatyā eva satyābhā mṛgatṛṣṇāmbupūravat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवेमे वयम् अपि ससुरासुरदानवाः । असत्या एव वल्गामो याम आयाम एव च
tathaiveme vayam api sasurāsuradānavāḥ / asatyā eva valgāmo yāma āyāma eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलीकम् एव त्वद्भावो मद्भावो ऽलीक एव च । अनुभूतो ऽप्य् असद्रूपस् स्वप्ने स्वमरणं यथा
alīkam eva tvadbhāvo madbhāvo 'līka eva ca / anubhūto 'py asadrūpas svapne svamaraṇaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृतो बन्धुर् यथा स्वप्ने ऽप्य् अनुभूतो ऽप्य् असन्मयः । मृतो ऽयम् इति च ज्ञप्तिर् भवेद् एवम् इदं जगत्
mṛto bandhur yathā svapne 'py anubhūto 'py asanmayaḥ / mṛto 'yam iti ca jñaptir bhaved evam idaṃ jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एषा हि मूढविषया उक्तिर् एव न राजते । अभ्यासेन विनोदेति नानुभूतेर् अपह्नवः
eṣā hi mūḍhaviṣayā uktir eva na rājate / abhyāsena vinodeti nānubhūter apahnavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चयो ऽन्तः प्ररूढो यस् स यत्नाभ्यसनं विना । नाशम् आयाति लोके ऽस्मिन् न कदाचन कस्यचित्
niścayo 'ntaḥ prarūḍho yas sa yatnābhyasanaṃ vinā / nāśam āyāti loke 'smin na kadācana kasyacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं जगद् असद् ब्रह्म सत्यम् इत्य् एव वक्ति यः । तम् उन्मत्तम् इवोन्मत्ता विमूढा विहसन्त्य् अलम्
idaṃ jagad asad brahma satyam ity eva vakti yaḥ / tam unmattam ivonmattā vimūḍhā vihasanty alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षीवक्षीवयोर् ऐक्यं क्व किलेहाज्ञतज्ज्ञयोः । अन्धप्रकाशयोर् बोधे स्याच् छायातपयोर् इव
akṣīvakṣīvayor aikyaṃ kva kilehājñatajjñayoḥ / andhaprakāśayor bodhe syāc chāyātapayor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नेनाप्य् अनुभूते ऽर्थे सत्ये कर्तुम् अपह्नवम् । तज्ज्ञो ऽज्ञश् च न शक्नोति शव आक्रमणं यथा
yatnenāpy anubhūte 'rthe satye kartum apahnavam / tajjño 'jñaś ca na śaknoti śava ākramaṇaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्म सर्वं जगद् इति वक्तुं तज्ज्ञस्य युज्यते । यतो ऽविद्याननुभवे स तद् एवानुभूतवान्
brahma sarvaṃ jagad iti vaktuṃ tajjñasya yujyate / yato 'vidyānanubhave sa tad evānubhūtavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबुद्धविषये ह्य् एषा राम वाक् प्रविराजते । बुद्धस्यास्मीति रूपेण किल नास्त्य् एव किञ्चन
prabuddhaviṣaye hy eṣā rāma vāk pravirājate / buddhasyāsmīti rūpeṇa kila nāsty eva kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मैवेदं परं शान्तम् इत्य् एवानुभवन् सुधीः । अपह्नवस् स्वानुभूतेः कर्तुं तस्य क्व युज्यते
brahmaivedaṃ paraṃ śāntam ity evānubhavan sudhīḥ / apahnavas svānubhūteḥ kartuṃ tasya kva yujyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्माद् व्यतिरेकेण नाहम् आत्मनि किञ्चन । हेमनीवोर्मिकादित्वं न मय्य् अस्ति वसिष्ठता
parasmād vyatirekeṇa nāham ātmani kiñcana / hemanīvormikāditvaṃ na mayy asti vasiṣṭhatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतत्वव्यतिरेकेण मूढो नात्मनि किञ्चन । ऊर्म्यादिबुद्धौ हेमेव नाज्ञे ऽस्ति परमार्थता
bhūtatvavyatirekeṇa mūḍho nātmani kiñcana / ūrmyādibuddhau hemeva nājñe 'sti paramārthatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्याहन्तामयो मूढस् सत्यैकात्ममयस् सुधीः । युज्यते न क्वचिन् नाम स्वभावापह्नवो ऽनयोः
mithyāhantāmayo mūḍhas satyaikātmamayas sudhīḥ / yujyate na kvacin nāma svabhāvāpahnavo 'nayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो यन्मयस् तस्य तस्मिन् युज्यते ऽपह्नवः कथम् । पुरुषस्य घटो ऽस्मीति वाक्यम् उन्मत्ततैव हि
yo yanmayas tasya tasmin yujyate 'pahnavaḥ katham / puruṣasya ghaṭo 'smīti vākyam unmattataiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान् नेमे वयं सत्या न च दामादयः क्वचित् । असत्यास् ते वयं चेमे नास्ति नः खलु सम्भवः
tasmān neme vayaṃ satyā na ca dāmādayaḥ kvacit / asatyās te vayaṃ ceme nāsti naḥ khalu sambhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यसंवेदनं शुद्धं बोधाकाशं निरञ्जनम् । सत्यं सर्वगतं शान्तम् अस्त्य् अनस्तमितोदयम्
satyasaṃvedanaṃ śuddhaṃ bodhākāśaṃ nirañjanam / satyaṃ sarvagataṃ śāntam asty anastamitodayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं सत् तच् च निश्शून्यं नकिञ्चिद् इव संस्थितम् । तत्र व्योम्नि विभान्तीमा निजा भासो ऽङ्ग दृष्टयः
sarvaṃ sat tac ca niśśūnyaṃ nakiñcid iva saṃsthitam / tatra vyomni vibhāntīmā nijā bhāso 'ṅga dṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तैमिरिकाक्षस्य सहजा एव दृष्टयः । केशोण्डुकादिवद् भान्ति तथेमास् तत्र सृष्टयः
yathā taimirikākṣasya sahajā eva dṛṣṭayaḥ / keśoṇḍukādivad bhānti tathemās tatra sṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स आत्मानं यथा वेत्ति तथानुभवति क्षणात् । चिदाकाशस् ततो ऽसत्यम् अपि सत्यं तदीक्षणात्
sa ātmānaṃ yathā vetti tathānubhavati kṣaṇāt / cidākāśas tato 'satyam api satyaṃ tadīkṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सत्यम् अपि नासत्यम् इह तस्माज् जगत्त्रये । यद् यथा वेत्ति चिद् रूपं तत् तथोदेत्य् असंशयम्
na satyam api nāsatyam iha tasmāj jagattraye / yad yathā vetti cid rūpaṃ tat tathodety asaṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा दामादयस् तद्वद् एवेमे ऽभ्युदिता वयम् । सत्यासत्याः किम् अत्राङ्ग तान् प्रत्य् अपि विकल्पना
yathā dāmādayas tadvad eveme 'bhyuditā vayam / satyāsatyāḥ kim atrāṅga tān praty api vikalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्यानन्तस्य चिद्व्योम्नस् सर्वगस्य निराकृतेः । चिद् उदेति यथा यान्तस् तथा सा तत्र भात्य् अलम्
asyānantasya cidvyomnas sarvagasya nirākṛteḥ / cid udeti yathā yāntas tathā sā tatra bhāty alam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र दामादिरूपेण संवित् प्रकचते स्वयम् । तथासौ तत्र सम्पन्ना तथाकारानुभूतितः
yatra dāmādirūpeṇa saṃvit prakacate svayam / tathāsau tatra sampannā tathākārānubhūtitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वस्वप्नप्रतिभासस्य जगद् इत्य् अभिधा कृता । चिद्व्योम्नो व्योमवपुषस् तापस्येव मृगाम्बुता
svasvapnapratibhāsasya jagad ity abhidhā kṛtā / cidvyomno vyomavapuṣas tāpasyeva mṛgāmbutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र प्रबुद्धं चिद्व्योम तत्र दृश्याभिधा कृता । यत्र सुप्तं तु तेनैव तत्र मोक्षाभिधा कृता
yatra prabuddhaṃ cidvyoma tatra dṛśyābhidhā kṛtā / yatra suptaṃ tu tenaiva tatra mokṣābhidhā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न च तत् क्वचिद् आसुप्तं न प्रबुद्धं कदाचन । चिद्व्योम केवलं दृश्यं जगद् इत्य् अवगम्यताम्
na ca tat kvacid āsuptaṃ na prabuddhaṃ kadācana / cidvyoma kevalaṃ dṛśyaṃ jagad ity avagamyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वाणम् एव सर्गश्रीस् सर्गश्रीर् एव निर्वृतिः । नानयोश् शब्दयोर् अर्थभेदः पर्याययोर् इव
nirvāṇam eva sargaśrīs sargaśrīr eva nirvṛtiḥ / nānayoś śabdayor arthabhedaḥ paryāyayor iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमार्थे जगद् इति रूपं वेत्ति स्वयं स्वकम् । यथा तैमिरिकं चक्षुः केशोण्डुकम् इवेक्षितम्
paramārthe jagad iti rūpaṃ vetti svayaṃ svakam / yathā taimirikaṃ cakṣuḥ keśoṇḍukam ivekṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तत् केशोण्डुकं किञ्चित् सा हि दृष्टिस् तथा स्थिता । नेदं दृश्यम् इदं किञ्चिद् इत्थं चिद्व्योम संस्थितम्
na tat keśoṇḍukaṃ kiñcit sā hi dṛṣṭis tathā sthitā / nedaṃ dṛśyam idaṃ kiñcid itthaṃ cidvyoma saṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र सर्वम् इदम् अस्ति यथानुभूतं नो किञ्चन क्वचिद् इहास्ति च नानुभूतम् । शान्तं सद् एकम् इदम् आततम् इत्थम् आस्ते सन्त्यक्तशङ्कम् अपभेदम् अतस् त्वम् आस्स्व
sarvatra sarvam idam asti yathānubhūtaṃ no kiñcana kvacid ihāsti ca nānubhūtam / śāntaṃ sad ekam idam ātatam ittham āste santyaktaśaṅkam apabhedam atas tvam āssva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिलोदराकारघनं प्रशान्तम् महाचितो रूपम् इदं खम् अच्छम् । नैवास्ति नास्तीति दृशौ क्वचित् स्तो यच् चास्ति तत् साधु तद् एव भाति
śilodarākāraghanaṃ praśāntam mahācito rūpam idaṃ kham accham / naivāsti nāstīti dṛśau kvacit sto yac cāsti tat sādhu tad eva bhāti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.