Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.14

दामव्यालकटार्थं तैस् तदैव यमकिङ्करैः । प्रार्थितेन यमेनोक्तम् इदं शृणु रघूद्वह

dāmavyālakaṭārthaṃ tais tadaiva yamakiṅkaraiḥ / prārthitena yamenoktam idaṃ śṛṇu raghūdvaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा वियोगम् एष्यन्ति श्रोष्यन्ति च निजां कथाम् । दामादयस् तदा मुक्ता भविष्यन्तीत्य् असंशयम्

yadā viyogam eṣyanti śroṣyanti ca nijāṃ kathām / dāmādayas tadā muktā bhaviṣyantīty asaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्ववृत्तान्तम् इमं कुत्र कदा कथय ते कथम् । श्रोष्यन्ति भगवन् केन वर्ण्यमानं कथाक्रमम्

svavṛttāntam imaṃ kutra kadā kathaya te katham / śroṣyanti bhagavan kena varṇyamānaṃ kathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्मीरेषु महापद्मसरसीतीरपल्वले । भूयो भूयो ऽनुभूयैते मत्स्ययोनिपरम्पराम्

kaśmīreṣu mahāpadmasarasītīrapalvale / bhūyo bhūyo 'nubhūyaite matsyayoniparamparām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलानिताशया लोलाः कालेन लयम् आगताः । तत्रैव पद्मसरसि ते भविष्यन्ति सारसाः

ālānitāśayā lolāḥ kālena layam āgatāḥ / tatraiva padmasarasi te bhaviṣyanti sārasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कल्हारमालासु सरोजपटलीषु च । शेवालवरवल्लीषु तरङ्गवलनासु च

tatra kalhāramālāsu sarojapaṭalīṣu ca / śevālavaravallīṣu taraṅgavalanāsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललत्कुमुददोलासु नीलोत्पललतासु च । शीकरौघाभ्रलेखासु शीतलावर्तवृत्तिषु

lalatkumudadolāsu nīlotpalalatāsu ca / śīkaraughābhralekhāsu śītalāvartavṛttiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सरस्सारससम्भोगान् भुक्त्वा भुवनभूषणाः । विहृत्य सुचिरं कालम् अलम् आगतशुद्धयः

sarassārasasambhogān bhuktvā bhuvanabhūṣaṇāḥ / vihṛtya suciraṃ kālam alam āgataśuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वियुक्ता भविष्यन्ति मुक्तये लब्धयुक्तयः । रजस्सत्त्वतमांसीव भेदप्राप्त्या यदृच्छया

te viyuktā bhaviṣyanti muktaye labdhayuktayaḥ / rajassattvatamāṃsīva bhedaprāptyā yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्मीरमण्डलस्यान्तर् नगरं नगशोभितम् । नाम्नाधिष्ठानम् इत्य् एतच् छ्रीमत् तत्र भविष्यति

kaśmīramaṇḍalasyāntar nagaraṃ nagaśobhitam / nāmnādhiṣṭhānam ity etac chrīmat tatra bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रद्युम्नशिखरं नाम तस्य मध्ये भविष्यति । शृङ्गं लघु सरोजस्य कोशचक्रम् इवोदरे

pradyumnaśikharaṃ nāma tasya madhye bhaviṣyati / śṛṅgaṃ laghu sarojasya kośacakram ivodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् मूर्ध्नि गिरेर् गेहं को ऽपि राजा करिष्यति । अभ्रङ्कषमहासालं शृङ्गे शृङ्गम् इवापरम्

tasmin mūrdhni girer gehaṃ ko 'pi rājā kariṣyati / abhraṅkaṣamahāsālaṃ śṛṅge śṛṅgam ivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहस्येशानकोणाद्रिशिरोभित्तिव्रणोदरे । तस्यानिशम् अविश्रान्तवातोद्धूततृणाङ्किते

gṛhasyeśānakoṇādriśirobhittivraṇodare / tasyāniśam aviśrāntavātoddhūtatṛṇāṅkite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलये दानवो व्यालः कलविङ्को भविष्यति । प्रथमाल्पश्रुतच्छात्त्र इवार्थरहितारटिः

ālaye dānavo vyālaḥ kalaviṅko bhaviṣyati / prathamālpaśrutacchāttra ivārtharahitāraṭiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् एव तदा काले तत्र राजा भविष्यति । श्रीयशस्करदेवाख्यश् स्वर्गे शक्र इवापरः

tasminn eva tadā kāle tatra rājā bhaviṣyati / śrīyaśaskaradevākhyaś svarge śakra ivāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानवो दामनामान्तर् मषकस् तस्य सद्मनि । भविष्यति बृहत्स्तम्भपृष्ठच्छिद्रे मृदुध्वनिः

dānavo dāmanāmāntar maṣakas tasya sadmani / bhaviṣyati bṛhatstambhapṛṣṭhacchidre mṛdudhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिष्ठानाभिधे तस्मिन्न् एवोग्रनगरे तदा । रत्नावलीविहाराख्यो विहारो ऽपि भविष्यति

adhiṣṭhānābhidhe tasminn evogranagare tadā / ratnāvalīvihārākhyo vihāro 'pi bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तद्भूमिपामात्यो नरसिंह इति श्रुतः । करामलकवद् दृष्टबन्धमोक्षो भविष्यति

tasmiṃs tadbhūmipāmātyo narasiṃha iti śrutaḥ / karāmalakavad dṛṣṭabandhamokṣo bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यति गृहे तस्य क्रीडनक्रकरः खगः । कटो मायासुरो नाम कृतहिञ्जीरपञ्जरः

bhaviṣyati gṛhe tasya krīḍanakrakaraḥ khagaḥ / kaṭo māyāsuro nāma kṛtahiñjīrapañjaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स नृसिंहो नृपामात्यश् श्लोकैर् विरचिताम् इमाम् । दामव्यालकटादीनां कथयिष्यति सङ्कथाम्

sa nṛsiṃho nṛpāmātyaś ślokair viracitām imām / dāmavyālakaṭādīnāṃ kathayiṣyati saṅkathām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स कटः क्रकरश् श्रुत्वा तां कथां संस्मृतात्मभूः । शान्तमिथ्याहमंशो ऽन्तः परं निर्वाणम् एष्यति

sa kaṭaḥ krakaraś śrutvā tāṃ kathāṃ saṃsmṛtātmabhūḥ / śāntamithyāhamaṃśo 'ntaḥ paraṃ nirvāṇam eṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रद्युम्नशिखरप्रान्तवास्तव्यः कलविङ्ककः । तथैत्य स्वकथां श्रुत्वा परं निर्वाणम् एष्यति

pradyumnaśikharaprāntavāstavyaḥ kalaviṅkakaḥ / tathaitya svakathāṃ śrutvā paraṃ nirvāṇam eṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजमन्दिरदार्वन्तर् व्रणवास्तव्यतां गतः । मषको ऽपि प्रसङ्गेन श्रुत्वा शान्तिम् उपैष्यति

rājamandiradārvantar vraṇavāstavyatāṃ gataḥ / maṣako 'pi prasaṅgena śrutvā śāntim upaiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रद्युम्नशृङ्गाच् चटको मषको राजमन्दिरात् । विहारात् क्रकरश् चेति मोक्षम् एष्यन्ति राघव

pradyumnaśṛṅgāc caṭako maṣako rājamandirāt / vihārāt krakaraś ceti mokṣam eṣyanti rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष ते कथितस् सर्वो दामव्यालकटक्रमः । मायेयम् एव संसारी शून्यैवात्यन्तभासुरा

eṣa te kathitas sarvo dāmavyālakaṭakramaḥ / māyeyam eva saṃsārī śūnyaivātyantabhāsurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमयत्य् अपरिज्ञाता मृगतृष्णाम्बुधीर् इव । संशाम्यति परिज्ञाता मृगतृष्णाम्बुधीर् इव

bhramayaty aparijñātā mṛgatṛṣṇāmbudhīr iva / saṃśāmyati parijñātā mṛgatṛṣṇāmbudhīr iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतो ऽपि पदाद् एवं रामाज्ञानवशाद् अधः । पतन्ति मोहिता मूढा दामव्यालकटा इव

mahato 'pi padād evaṃ rāmājñānavaśād adhaḥ / patanti mohitā mūḍhā dāmavyālakaṭā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व भ्रूक्षेपविनिष्पिष्टमेरुमन्दरसह्यता । क्व राजगृहदार्वन्तर् व्रणे मषकरूपता

kva bhrūkṣepaviniṣpiṣṭamerumandarasahyatā / kva rājagṛhadārvantar vraṇe maṣakarūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व चपेटच्छटामात्रपातितार्केन्दुबिम्बता । क्व प्रद्युम्नगिरौ गेहभित्तिव्रणविहङ्गता

kva capeṭacchaṭāmātrapātitārkendubimbatā / kva pradyumnagirau gehabhittivraṇavihaṅgatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व पुष्पलीलयालोलकरतोलितमेरुता । क्वार्ष्यशृङ्गे नृसिंहस्य गृहे क्रकरपोतता

kva puṣpalīlayālolakaratolitamerutā / kvārṣyaśṛṅge nṛsiṃhasya gṛhe krakarapotatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदाकाशो हि मिथ्यैव रजसा रञ्जितप्रभः । स्वरूपम् अत्यजन्न् एव विरूपम् इव बुध्यते

cidākāśo hi mithyaiva rajasā rañjitaprabhaḥ / svarūpam atyajann eva virūpam iva budhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयैव वासनाभ्रान्त्या सत्ययेवाप्य् असत्यया । मृगतृष्णाम्बुबुद्ध्येव याति जन्तुर् अवान्तरम्

svayaiva vāsanābhrāntyā satyayevāpy asatyayā / mṛgatṛṣṇāmbubuddhyeva yāti jantur avāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तरन्ति ते भवाम्भोधिं स्वप्रवाहधियैव ये । शास्त्रेणासद् इदं दृश्यम् इति निर्वासनं स्थिताः

taranti te bhavāmbhodhiṃ svapravāhadhiyaiva ye / śāstreṇāsad idaṃ dṛśyam iti nirvāsanaṃ sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तारारवविकारीणि शुष्कतर्कमतानि ये । यान्ति श्वभ्रजलान्य् आशु नाशुभं नाशयन्ति ते

tārāravavikārīṇi śuṣkatarkamatāni ye / yānti śvabhrajalāny āśu nāśubhaṃ nāśayanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वानुभूतिप्रसिद्धेन मार्गेणागमगामिना । न विनाशो भवत्य् अङ्ग गच्छतां पतताम् इव

svānubhūtiprasiddhena mārgeṇāgamagāminā / na vināśo bhavaty aṅga gacchatāṃ patatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं मे स्याद् इदं मे स्याद् इति बुद्धिमतां मतिः । स्वेन दौर्भाग्यदैन्येन न भस्माप्य् उपतिष्ठते

idaṃ me syād idaṃ me syād iti buddhimatāṃ matiḥ / svena daurbhāgyadainyena na bhasmāpy upatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेत्ति नित्यम् उदारात्मा त्रैलोक्यम् अपि यस् तृणम् । तं त्यजन्त्य् आपदस् सर्वा रसतेव जरत्तृणम्

vetti nityam udārātmā trailokyam api yas tṛṇam / taṃ tyajanty āpadas sarvā rasateva jarattṛṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्फुरति यस्यान्तर् नित्यं सत्त्वचमत्कृतिः । ब्राह्मम् अण्डम् इवाखण्डं लोकेशाः पालयन्ति तम्

parisphurati yasyāntar nityaṃ sattvacamatkṛtiḥ / brāhmam aṇḍam ivākhaṇḍaṃ lokeśāḥ pālayanti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् आपदि दुरन्तायां नैव रन्तव्यम् अक्रमे । राहुर् अप्य् अक्रमेणैव पिबन्न् अप्य् अमृतं मृतः

apy āpadi durantāyāṃ naiva rantavyam akrame / rāhur apy akrameṇaiva pibann apy amṛtaṃ mṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सच्छास्त्रसाधुसम्पर्कम् अर्कम् उग्रप्रकाशदम् । ये श्रयन्ति न ते यान्ति मोहान्ध्यस्य पुनर् वशम्

sacchāstrasādhusamparkam arkam ugraprakāśadam / ye śrayanti na te yānti mohāndhyasya punar vaśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवश्या वश्यम् आयान्ति यान्ति सर्वापदः क्षयम् । अवश्यं भवति श्रेयः क्रेयं यस्य गुणैर् यशः

avaśyā vaśyam āyānti yānti sarvāpadaḥ kṣayam / avaśyaṃ bhavati śreyaḥ kreyaṃ yasya guṇair yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां गुणेष्व् असन्तोषो ऽरागो येषां श्रुतं प्रति । सत्य् अव्यसनिनो ये च ते नराः पशवो ऽपरे

yeṣāṃ guṇeṣv asantoṣo 'rāgo yeṣāṃ śrutaṃ prati / saty avyasanino ye ca te narāḥ paśavo 'pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यशश्चन्द्रिकया येषां भासितं जनहृन्नभः । तेषां क्षीरसमुद्राणां नूनं मूर्तौ स्थितो हरिः

yaśaścandrikayā yeṣāṃ bhāsitaṃ janahṛnnabhaḥ / teṣāṃ kṣīrasamudrāṇāṃ nūnaṃ mūrtau sthito hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भुक्तं भोक्तव्यम् अखिलं दृष्टा द्रष्टव्यदृष्टयः । किम् अन्यद् भवभङ्गाय भूयोभोगेष्व् अलुब्धता

bhuktaṃ bhoktavyam akhilaṃ dṛṣṭā draṣṭavyadṛṣṭayaḥ / kim anyad bhavabhaṅgāya bhūyobhogeṣv alubdhatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाक्रमं यथाशास्त्रं यथाचारं यथास्थिति । स्थीयतां मुच्यताम् अन्तर् भोगगार्ध्यम् अवास्तवम्

yathākramaṃ yathāśāstraṃ yathācāraṃ yathāsthiti / sthīyatāṃ mucyatām antar bhogagārdhyam avāstavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्तवः क्रियतां कीर्त्या गुणैर् गगनगामिभिः । त्रायन्ते मृत्युनोपेतं न कदाचन भोगकाः

saṃstavaḥ kriyatāṃ kīrtyā guṇair gaganagāmibhiḥ / trāyante mṛtyunopetaṃ na kadācana bhogakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गायन्ति सिद्धसुन्दर्यो येषाम् इन्दुसितं यशः । गीतिभिर् गगनाभोगे ते जीवन्ति मृताः परे

gāyanti siddhasundaryo yeṣām indusitaṃ yaśaḥ / gītibhir gaganābhoge te jīvanti mṛtāḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमं पौरुषं यत्नम् आस्थायादाय सूद्यमम् । यथाशास्त्रम् अनुद्वेगम् आचारात् को न सिद्धिभाक्

paramaṃ pauruṣaṃ yatnam āsthāyādāya sūdyamam / yathāśāstram anudvegam ācārāt ko na siddhibhāk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाशास्त्रं विहरता त्वरा कार्या न सिद्धिषु । चिरकालपरा पक्वा सिद्धिः पुष्टतरा भवेत्

yathāśāstraṃ viharatā tvarā kāryā na siddhiṣu / cirakālaparā pakvā siddhiḥ puṣṭatarā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीतशोकभयायासम् अगर्धम् अपयन्त्रणम् । व्यवहारो यथाशास्त्रं क्रियतां मा विनश्यताम्

vītaśokabhayāyāsam agardham apayantraṇam / vyavahāro yathāśāstraṃ kriyatāṃ mā vinaśyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवो जीर्णान्धकूपेषु भवेष्व् अन्तर्धिम् आगतः । भवतां भूरिभङ्गानाम् अधुनोद्ध्रियताम् अतः

jīvo jīrṇāndhakūpeṣu bhaveṣv antardhim āgataḥ / bhavatāṃ bhūribhaṅgānām adhunoddhriyatām ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतः प्रभृति मा भूयो गम्यताम् अधराद् अधः । इदं निर्धार्यतां शास्त्रम् अस्त्रम् आपन्निवारणे

itaḥ prabhṛti mā bhūyo gamyatām adharād adhaḥ / idaṃ nirdhāryatāṃ śāstram astram āpannivāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रणे रभसनिर्लूनवारणे प्राणम् उज्झताम् । किम् अर्थमात्रया कार्यम् आर्याश् शास्त्रम् अवेक्ष्यताम्

raṇe rabhasanirlūnavāraṇe prāṇam ujjhatām / kim arthamātrayā kāryam āryāś śāstram avekṣyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं बिम्बम् इदं निम्बम् इति मत्या विचार्यताम् । स्वया परप्रेरणया यात मा पशवो यथा

idaṃ bimbam idaṃ nimbam iti matyā vicāryatām / svayā parapreraṇayā yāta mā paśavo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दौर्भाग्यदायिनी दीना शुभहीनाविचारणा । घनदीर्घमहानिद्रा त्यज्यतां सम्प्रबुध्यताम्

daurbhāgyadāyinī dīnā śubhahīnāvicāraṇā / ghanadīrghamahānidrā tyajyatāṃ samprabudhyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तं मा स्थीयतां वृद्धमन्दकच्छपवच् छनैः । उत्थानम् अङ्गीक्रियतां जरामरणशान्तये

suptaṃ mā sthīyatāṃ vṛddhamandakacchapavac chanaiḥ / utthānam aṅgīkriyatāṃ jarāmaraṇaśāntaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनर्थायार्थसम्पत्तिर् भोगौघो भवरोगदः । आपदे सम्पदस् सर्वास् सर्वत्रानादरो जयः

anarthāyārthasampattir bhogaugho bhavarogadaḥ / āpade sampadas sarvās sarvatrānādaro jayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकतन्त्रानुसारेण विचाराद् व्यवहारिणाम् । शास्त्राचाराविरुद्धेन कर्मणा शर्म सिध्यति

lokatantrānusāreṇa vicārād vyavahāriṇām / śāstrācārāviruddhena karmaṇā śarma sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाचारचारुचरितस्य विविक्तवृत्तेस् संसारदुःखलवसौख्यदशास्व् अगृध्नोः । आयुर् यशांसि च गुणाश् च सहैव लक्ष्म्या फुल्लन्ति माधवलता इव सत्फलाय

svācāracārucaritasya viviktavṛttes saṃsāraduḥkhalavasaukhyadaśāsv agṛdhnoḥ / āyur yaśāṃsi ca guṇāś ca sahaiva lakṣmyā phullanti mādhavalatā iva satphalāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.