Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.16
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे पञ्चदशः सर्गः ॥१५॥ अथाक्षिप्य वचस् तस्य तनयस्य तदा भृगोः । उवाच भगवान् कालो वचो गम्भीरनिःस्वनम्
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe pañcadaśaḥ sargaḥ ||15|| athākṣipya vacas tasya tanayasya tadā bhṛgoḥ / uvāca bhagavān kālo vaco gambhīraniḥsvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालः कथयति समङ्गातापसीम् एतां तनुं सन्त्यज भार्गव । प्रविशेमां तनुं साधो नगरीम् इव पार्थिवः
kālaḥ kathayati samaṅgātāpasīm etāṃ tanuṃ santyaja bhārgava / praviśemāṃ tanuṃ sādho nagarīm iva pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले पूर्वजया तन्वा तपः कृत्वानया पुनः । गुरुत्वम् असुरेन्द्राणां कर्तव्यम् भवतानघ
kāle pūrvajayā tanvā tapaḥ kṛtvānayā punaḥ / gurutvam asurendrāṇāṃ kartavyam bhavatānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महाकल्पान्त आयाते भवता भार्गवी तनुः । अपुनर्ग्रहणायैषा त्याज्या प्रम्लानपुष्पवत्
mahākalpānta āyāte bhavatā bhārgavī tanuḥ / apunargrahaṇāyaiṣā tyājyā pramlānapuṣpavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तपदम् प्राप्तस् तन्वा प्राक्तनरूपया । महासुरेन्द्रगुरुतां कुर्वंस् तिष्ठ महामते
jīvanmuktapadam prāptas tanvā prāktanarūpayā / mahāsurendragurutāṃ kurvaṃs tiṣṭha mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्याणम् अस्तु वां यामो वयं त्व् अभिमतां दिशम् । न किञ्चिद् अपि तच् चित्तं यस्य नाभिमतम् भवेत्
kalyāṇam astu vāṃ yāmo vayaṃ tv abhimatāṃ diśam / na kiñcid api tac cittaṃ yasya nābhimatam bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मुञ्चतोः पुष्पं तयोः सो ःन्तरधीयत । तप्तांशुर् इव रोदस्योः समम् अंशुभिर् अंशुमान्
ity uktvā muñcatoḥ puṣpaṃ tayoḥ so ḥntaradhīyata / taptāṃśur iva rodasyoḥ samam aṃśubhir aṃśumān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते तस्मिन् भगवति ताम् उक्त्वा भवितव्यताम् । विचार्य भार्गवो ःभेद्यां नियतां नियतेर् गतिम्
gate tasmin bhagavati tām uktvā bhavitavyatām / vicārya bhārgavo ḥbhedyāṃ niyatāṃ niyater gatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालकारणसंशुष्काम् भाविपुष्पशुभोदयाम् । विवेश तां तनुम् बालां सुलताम् इव माधवः
kālakāraṇasaṃśuṣkām bhāvipuṣpaśubhodayām / viveśa tāṃ tanum bālāṃ sulatām iva mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा ब्राह्मणतनुर् भूमौ विवर्णवद् अनङ्गिका । पपात कम्पिता तूर्णम् छिन्नमूला लता यथा
sā brāhmaṇatanur bhūmau vivarṇavad anaṅgikā / papāta kampitā tūrṇam chinnamūlā latā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याम् प्रविष्टजीवायाम् पुत्रतन्वाम् महामुनिः । चकाराप्यायनम् मन्त्रैः सकमण्डलुवारिभिः
tasyām praviṣṭajīvāyām putratanvām mahāmuniḥ / cakārāpyāyanam mantraiḥ sakamaṇḍaluvāribhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वनाड्यः ततस् तन्व्यास् तस्याः पूर्णा विरेजिरे । सरितः प्रावृषीवाम्बुपूरपूरितकोटराः
sarvanāḍyaḥ tatas tanvyās tasyāḥ pūrṇā virejire / saritaḥ prāvṛṣīvāmbupūrapūritakoṭarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नलिनी प्रावृषीवासौ मधाव् इव नवा लता । यदा पूर्णा तदा तस्याः प्राणाः पल्लविता बभुः
nalinī prāvṛṣīvāsau madhāv iva navā latā / yadā pūrṇā tadā tasyāḥ prāṇāḥ pallavitā babhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शुक्रः समुत्तस्थौ वहत्प्राणसमीरणः । रसमारुतसंयोगाद् आमूलम् इव वारिदः
atha śukraḥ samuttasthau vahatprāṇasamīraṇaḥ / rasamārutasaṃyogād āmūlam iva vāridaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरो ःभिवादयाम् आस पितरम् पावनाकृतिः । प्रथमोल्लासितो मेघः स्तनितेनेव पर्वतम्
puro ḥbhivādayām āsa pitaram pāvanākṛtiḥ / prathamollāsito meghaḥ staniteneva parvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिताथ प्राक्तनीं तस्याप्य् आलिलिङ्ग तनुं ततः । स्नेहार्द्रवृत्तिर् जलदश् चिराद् गिरितटीम् इव
pitātha prāktanīṃ tasyāpy āliliṅga tanuṃ tataḥ / snehārdravṛttir jaladaś cirād giritaṭīm iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृगुर् ददर्श सस्नेहम् प्राक्तनीं तानयीं तनुम् । मत्तो जातो ःयम् इत्य् आस्था हरत्य् अपि महामतिम्
bhṛgur dadarśa sasneham prāktanīṃ tānayīṃ tanum / matto jāto ḥyam ity āsthā haraty api mahāmatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्पुत्रो ःयम् इति स्नेहो भृगुम् अप्य् अहरत् तदा । परतात्मीयता चेयं यावदाकृति भाविनी
matputro ḥyam iti sneho bhṛgum apy aharat tadā / paratātmīyatā ceyaṃ yāvadākṛti bhāvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूवतुः पितापुत्रौ ताव् अथान्योःन्यशोभितौ । निशावसानमुदिताव् अर्कपद्माकराव् इव
babhūvatuḥ pitāputrau tāv athānyoḥnyaśobhitau / niśāvasānamuditāv arkapadmākarāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्रैवान्यदृष्टान्तद्वयं कथयति चिरसङ्गमसम्बद्धाव् इव चक्राह्वदम्पती । घनागमघनस्नेहौ मयूरजलदाव् इव
atraivānyadṛṣṭāntadvayaṃ kathayati cirasaṅgamasambaddhāv iva cakrāhvadampatī / ghanāgamaghanasnehau mayūrajaladāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरकालदृढोत्कण्ठयोग्यया कथया तया । स्थित्वा तत्र मुहूर्तं ताव् अथोत्थाय महामती
cirakāladṛḍhotkaṇṭhayogyayā kathayā tayā / sthitvā tatra muhūrtaṃ tāv athotthāya mahāmatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समङ्गाद्विजदेहं तम् भस्मसात् तत्र चक्रतुः । को हि नाम जगज्जात आचारं नानुतिष्ठति
samaṅgādvijadehaṃ tam bhasmasāt tatra cakratuḥ / ko hi nāma jagajjāta ācāraṃ nānutiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तौ कानने तस्मिन् पावने भृगुभार्गवौ । संस्थितौ तपसा दीप्तौ दिवीव शशिभास्करौ
evaṃ tau kānane tasmin pāvane bhṛgubhārgavau / saṃsthitau tapasā dīptau divīva śaśibhāskarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेरतुर् ज्ञातविज्ञेयौ जीवन्मुक्तौ जगद्गुरू । देशकालदशौघेषु सुशमं सुस्थिरं तपः
ceratur jñātavijñeyau jīvanmuktau jagadgurū / deśakāladaśaugheṣu suśamaṃ susthiraṃ tapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथासुरगुरुत्वं स शुक्रः कालेन लब्धवान् । भृगुर् अप्य् आत्मनो योग्ये पदे ःतिष्ठद् अनामये
athāsuragurutvaṃ sa śukraḥ kālena labdhavān / bhṛgur apy ātmano yogye pade ḥtiṣṭhad anāmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते हि निर्वासना एव यदा शान्तिम् उपागताः । तदैतेषां गतिर् जाता दीपानाम् इव शाम्यताम्
te hi nirvāsanā eva yadā śāntim upāgatāḥ / tadaiteṣāṃ gatir jātā dīpānām iva śāmyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् वासनया बद्धं मुक्तं निर्वासनं मनः । राम निर्वासनीभावम् आहराशु विवेकतः
tasmād vāsanayā baddhaṃ muktaṃ nirvāsanaṃ manaḥ / rāma nirvāsanībhāvam āharāśu vivekataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सम्यगालोकनात् सत्याद् वासना प्रविलीयते । वासनाविलये चेतश् शमम् आयाति दीपवत्
samyagālokanāt satyād vāsanā pravilīyate / vāsanāvilaye cetaś śamam āyāti dīpavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न सत्यं किञ्चिद् एवेह यद्भावो भावयत्य् अलम् । नास्त्य् एव भावना तस्माद् इत्य् एतत् सम्यगीक्षणम्
na satyaṃ kiñcid eveha yadbhāvo bhāvayaty alam / nāsty eva bhāvanā tasmād ity etat samyagīkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनाचित्तनामानौ शब्दाव् अर्थसमन्वितौ । सत्यावलोकनाद् यत्र विलीनौ तत् परं पदम्
vāsanācittanāmānau śabdāv arthasamanvitau / satyāvalokanād yatra vilīnau tat paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मैवेदं जगत् सर्वं कः किं भावयतु क्व वा । भावना नाम नास्त्य् एव एतत् तत् सम्यगीक्षणम्
ātmaivedaṃ jagat sarvaṃ kaḥ kiṃ bhāvayatu kva vā / bhāvanā nāma nāsty eva etat tat samyagīkṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनावलितं चित्तम् इह स्थितिम् उपागतम् । तद् एव तद्विनिर्मुक्तं विमुक्तम् इति कथ्यते
vāsanāvalitaṃ cittam iha sthitim upāgatam / tad eva tadvinirmuktaṃ vimuktam iti kathyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाघटपटाकारैश् चेतस् स्थितिम् उपागतम् । तद् एवाशु शमं नेयं मिथ्या यक्ष इवोत्थितः
nānāghaṭapaṭākāraiś cetas sthitim upāgatam / tad evāśu śamaṃ neyaṃ mithyā yakṣa ivotthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दामव्यालकटाकारैश् चेतः परिणतं यथा । भीमभासद्रुटाकारैश् चेतः परिणतं तथा
dāmavyālakaṭākāraiś cetaḥ pariṇataṃ yathā / bhīmabhāsadruṭākāraiś cetaḥ pariṇataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भीमभासद्रुटन्यायो राघवास्त्व् अचलस् तव । दामव्यालकटन्यायो मा ते भवतु राघव
bhīmabhāsadruṭanyāyo rāghavāstv acalas tava / dāmavyālakaṭanyāyo mā te bhavatu rāghava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद् राम पुरा प्रोक्तं पित्रा कमलजेन मे । भवते ऽद्य मया प्रोक्तं शिष्यायात्यन्तधीमते
etad rāma purā proktaṃ pitrā kamalajena me / bhavate 'dya mayā proktaṃ śiṣyāyātyantadhīmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दामव्यालकटन्यायस् तस्मान् मा ते ऽस्तु राघव । भीमभासद्रुटन्यायो नित्यम् अस्तु तवानघ
dāmavyālakaṭanyāyas tasmān mā te 'stu rāghava / bhīmabhāsadruṭanyāyo nityam astu tavānagha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविरलसुखदुःखसङ्कटेयं भवपदवी भवभावनोपयाता । व्यवहरणवतो ऽपि भूतजातौ सततम् असक्ततया विनश्यतीति
aviralasukhaduḥkhasaṅkaṭeyaṃ bhavapadavī bhavabhāvanopayātā / vyavaharaṇavato 'pi bhūtajātau satatam asaktatayā vinaśyatīti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.