Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.30

इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरण एकोनत्रिंशः सर्गः ॥२९॥ ॐ । तदा दामादयः कीदृशाः सम्पन्ना इत्य् । अत्राह इति तुष्टेषु देवेषु दानवेषु हतेषु च । दामव्यालकटा दीना बभूवुर् भयविह्वलाः

iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇa ekonatriṃśaḥ sargaḥ ||29|| oṃ | tadā dāmādayaḥ kīdṛśāḥ sampannā ity | atrāha iti tuṣṭeṣu deveṣu dānaveṣu hateṣu ca / dāmavyālakaṭā dīnā babhūvur bhayavihvalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ननु शम्बरः किं कृतवान् इत्य् । अत्राह जज्वाल कुपितः कोपी कल्पान्ताग्निर् इव ज्वलन् । शम्बरः शमितानीको दामव्यालकटान् प्रति

nanu śambaraḥ kiṃ kṛtavān ity | atrāha jajvāla kupitaḥ kopī kalpāntāgnir iva jvalan / śambaraḥ śamitānīko dāmavyālakaṭān prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शम्बरस्य भयाद् गत्वा पातालम् अथ सप्तमम् । दामव्यालकटास् तस्थुस् त्यक्त्वा दानवमण्डलम्

śambarasya bhayād gatvā pātālam atha saptamam / dāmavyālakaṭās tasthus tyaktvā dānavamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यमस्य किङ्करास् तत्र वेतालत्रासनक्षमाः । कुकुहा नाम तिष्ठन्ति नरकार्णवपालकाः

yamasya kiṅkarās tatra vetālatrāsanakṣamāḥ / kukuhā nāma tiṣṭhanti narakārṇavapālakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैः सार्धं नीतवन्तस् ते तत्र दामादयो ःवधिम् । दशवर्षसहस्रान्ताम् आत्तानन्तकुवासनाः

taiḥ sārdhaṃ nītavantas te tatra dāmādayo ḥvadhim / daśavarṣasahasrāntām āttānantakuvāsanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयम् मे वनिता रम्या ममेयम् प्रभुतेति च । कुकुहस्नेहबद्धानां कालस् तेषां व्यवर्तत

iyam me vanitā ramyā mameyam prabhuteti ca / kukuhasnehabaddhānāṃ kālas teṣāṃ vyavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मराजो ःथ तं देशं कदाचित् समुपाययौ । महानरककार्याणां विचारार्थं यदृच्छया

dharmarājo ḥtha taṃ deśaṃ kadācit samupāyayau / mahānarakakāryāṇāṃ vicārārthaṃ yadṛcchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरिज्ञातम् एनं ते धर्मराजं त्रयो ःसुराः । न प्रणेमुर् विनाशाय सामान्यम् इव किङ्करम्

aparijñātam enaṃ te dharmarājaṃ trayo ḥsurāḥ / na praṇemur vināśāya sāmānyam iva kiṅkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैवस्वतेनैते ज्वलितश्वभ्रभूमिषु । विहितभ्रूपरिस्पन्दम् आदेशेन निवेशिताः

atha vaivasvatenaite jvalitaśvabhrabhūmiṣu / vihitabhrūparispandam ādeśena niveśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते करुणाक्रन्दाः ससुहृद्दारबान्धवाः । दग्धाः सपर्णविटपा वृक्षा इव दवानलैः

tatra te karuṇākrandāḥ sasuhṛddārabāndhavāḥ / dagdhāḥ saparṇaviṭapā vṛkṣā iva davānalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वया वासनया जातास् तयैव क्रूरया पुनः । वधकर्मकराकाराः कैराता राजकिङ्कराः

svayā vāsanayā jātās tayaiva krūrayā punaḥ / vadhakarmakarākārāḥ kairātā rājakiṅkarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्जन्माथ परित्यज्य जाताः सुह्मेषु वायसाः । तदन्ते गृध्रतां यातास् ततो ःपि बकतां गताः

tajjanmātha parityajya jātāḥ suhmeṣu vāyasāḥ / tadante gṛdhratāṃ yātās tato ḥpi bakatāṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शवरत्वं त्रिगर्तेषु मेषत्वम् बर्बरेषु च । मगधेष्व् अथ कीटत्वं चक्रुस् ते वक्त्रबुद्धयः

śavaratvaṃ trigarteṣu meṣatvam barbareṣu ca / magadheṣv atha kīṭatvaṃ cakrus te vaktrabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूयेतराम् अत्र चित्रां योनिपरम्पराम् । अद्य मत्स्याः स्थिता राम कश्मीरारण्यपल्वले

anubhūyetarām atra citrāṃ yoniparamparām / adya matsyāḥ sthitā rāma kaśmīrāraṇyapalvale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथम्भूताः ते तत्र स्थिता इत्य् । अत्राह दावाग्निक्वथिताल्पाल्पपङ्ककल्कानुपायिनः । न म्रियन्ते न जीवन्ति जरज्जम्बालजर्जराः

kathambhūtāḥ te tatra sthitā ity | atrāha dāvāgnikvathitālpālpapaṅkakalkānupāyinaḥ / na mriyante na jīvanti jarajjambālajarjarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गृह्य पूर्वोक्तयोनिक्लेशं कथयति विचित्रयोनिसंरम्भम् अनुभूय पुनः पुनः । भूत्वा भूत्वा पुनर् नष्टास् तरङ्गा जलधाव् इव

saṅgṛhya pūrvoktayonikleśaṃ kathayati vicitrayonisaṃrambham anubhūya punaḥ punaḥ / bhūtvā bhūtvā punar naṣṭās taraṅgā jaladhāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्गान्तश्लोकेन दामादिवृत्तान्तं तावत् स्थापयति भवजलधिगतास् ते वासनावातनुन्नास् तृणम् इव चिरम् ऊढा देहरूपैस् तरङ्गैः । उपशमम् अनुयाता राम नाद्याप्य् अनन्तम् परिकलय महत्त्वं दारुणं वासनायाः

sargāntaślokena dāmādivṛttāntaṃ tāvat sthāpayati bhavajaladhigatās te vāsanāvātanunnās tṛṇam iva ciram ūḍhā deharūpais taraṅgaiḥ / upaśamam anuyātā rāma nādyāpy anantam parikalaya mahattvaṃ dāruṇaṃ vāsanāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाशूरनामा महता तपोयोगेन संयुतः । कदम्बपृष्ठवास्तव्यो वीतरागो महामतिः

dāśūranāmā mahatā tapoyogena saṃyutaḥ / kadambapṛṣṭhavāstavyo vītarāgo mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिस् तपस्वी भगवन् विपिने केन हेतुना । कथं वाप्य् अवसत् पृष्ठे कदम्बस्य महातरोः

ṛṣis tapasvī bhagavan vipine kena hetunā / kathaṃ vāpy avasat pṛṣṭhe kadambasya mahātaroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरलोमेति विख्यातः पिता तस्य बभूव ह । नाम्नापर इव ब्रह्मा तस्मिन्न् एवावसद् गिरौ

śaralometi vikhyātaḥ pitā tasya babhūva ha / nāmnāpara iva brahmā tasminn evāvasad girau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यासाव् एकपुत्रो ऽभूत् कचो देवगुरोर् इव । तेन सार्धं स पुत्रेण नीतवाञ् जीवितं वने

tasyāsāv ekaputro 'bhūt kaco devaguror iva / tena sārdhaṃ sa putreṇa nītavāñ jīvitaṃ vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासौ शरलोमात्र भुक्त्वा युगगणं ययौ । त्यक्तदेहस् सुरागारं त्यक्तनीडः खगो यथा

athāsau śaralomātra bhuktvā yugagaṇaṃ yayau / tyaktadehas surāgāraṃ tyaktanīḍaḥ khago yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव वने तस्मिन् दाशूरः प्ररुरोद ह । दशापनीतपितृकः करुणं कुररो यथा

eka eva vane tasmin dāśūraḥ praruroda ha / daśāpanītapitṛkaḥ karuṇaṃ kuraro yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितृवियोगेन शोकसन्तापिताशयः । म्लानिम् अभ्याययौ नूनं हेमन्त इव पङ्कजम्

mātāpitṛviyogena śokasantāpitāśayaḥ / mlānim abhyāyayau nūnaṃ hemanta iva paṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो ऽसाव् अथ दीनात्मा वनदेवतया वने । इत्थम् आश्वासितो राम तदादृश्यशरीरया

bālo 'sāv atha dīnātmā vanadevatayā vane / ittham āśvāsito rāma tadādṛśyaśarīrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषिपुत्र महाप्राज्ञ किम् अज्ञ इव रोदिषि । संसारस्य न कस्मात् त्वं स्वरूपं वेत्सि चञ्चलम्

ṛṣiputra mahāprājña kim ajña iva rodiṣi / saṃsārasya na kasmāt tvaṃ svarūpaṃ vetsi cañcalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वदैवेदृशी साधो संसारी संसृतिश् चला । जायते जीवते पश्चाद् अवश्यं च विनश्यति

sarvadaivedṛśī sādho saṃsārī saṃsṛtiś calā / jāyate jīvate paścād avaśyaṃ ca vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् यत् किञ्चिद् दृशोर् दृश्यं ब्रह्मादिकम् इदं मुने । गन्तव्यस् तेन सर्वेण विनाशो नात्र संशयः

yad yat kiñcid dṛśor dṛśyaṃ brahmādikam idaṃ mune / gantavyas tena sarveṇa vināśo nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदर्थं मा कृथा व्यर्थं विषादं मरणे पितुः । अवश्यभाव्य् अस्तमयो जातस्याहर्पतेर् इव

tadarthaṃ mā kṛthā vyarthaṃ viṣādaṃ maraṇe pituḥ / avaśyabhāvy astamayo jātasyāharpater iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशरीराम् इति श्रुत्वा गिरम् आरक्तलोचनः । धैर्यम् आसादयाम् आस शिखण्डी स्तनिताद् इव

aśarīrām iti śrutvā giram āraktalocanaḥ / dhairyam āsādayām āsa śikhaṇḍī stanitād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थायावश्यकं कृत्वा पाश्चात्यं पितुर् आदृतः । चकार तपसे बुद्धिं दृढाम् उत्तमसिद्धये

utthāyāvaśyakaṃ kṛtvā pāścātyaṃ pitur ādṛtaḥ / cakāra tapase buddhiṃ dṛḍhām uttamasiddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मेण कर्मणा तस्य विपिने चरतस् तपः । अनन्तसङ्कल्पमयं श्रोत्रियत्वं बभूव ह

brāhmeṇa karmaṇā tasya vipine caratas tapaḥ / anantasaṅkalpamayaṃ śrotriyatvaṃ babhūva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञातज्ञेयबुद्धेस् तु सुश्रोत्रियतया तया । न विशश्राम चेतो ऽस्य पवित्रे ऽपि धरातले

ajñātajñeyabuddhes tu suśrotriyatayā tayā / na viśaśrāma ceto 'sya pavitre 'pi dharātale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं सर्वम् एवेदम् अपि शुद्धं धरातलम् । अशुद्धम् इव पश्यन् स न रेमे क्वचिद् एव हि

kevalaṃ sarvam evedam api śuddhaṃ dharātalam / aśuddham iva paśyan sa na reme kvacid eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सङ्कल्पयाम् आस स्वसङ्कल्पनयैव सः । वृक्षाग्रम् एव संशुद्धं स्थितिर् अत्रोचिता मम

atha saṅkalpayām āsa svasaṅkalpanayaiva saḥ / vṛkṣāgram eva saṃśuddhaṃ sthitir atrocitā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् इदानीं तपस् तप्स्ये तपसा येन शाखिषु । खगवत् स्थितिम् आप्नोमि शाखासु च दलेषु च

tad idānīṃ tapas tapsye tapasā yena śākhiṣu / khagavat sthitim āpnomi śākhāsu ca daleṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य सञ्ज्वाल्य हुताशम् अतिभास्वरम् । जुहाव तस्मिन् प्रोत्कृत्य मांसं स्वं स्कन्धभित्तितः

iti sañcintya sañjvālya hutāśam atibhāsvaram / juhāva tasmin protkṛtya māṃsaṃ svaṃ skandhabhittitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गीर्वाणवृन्दस्य समग्रा गलभित्तयः । मन्मुखस्थेन मा यान्तु विप्रमांसेन भस्मसात्

atha gīrvāṇavṛndasya samagrā galabhittayaḥ / manmukhasthena mā yāntu vipramāṃsena bhasmasāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति सञ्चिन्त्य भगवान् सप्तार्चिस् तस्य देहवान् । पुरो बभूव दीप्तांशुर् दीप्तांशुर् वाक्पतेर् इव

iti sañcintya bhagavān saptārcis tasya dehavān / puro babhūva dīptāṃśur dīptāṃśur vākpater iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच वचनं वीरकुमाराभिमतं वरम् । गृहाण स्थापितं साधो कोशकोशान् मणिं यथा

uvāca vacanaṃ vīrakumārābhimataṃ varam / gṛhāṇa sthāpitaṃ sādho kośakośān maṇiṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवन्तम् अनलम् अर्घपुष्पोपशोभिना । सम्पूज्य स्तुतिवादेन प्राह विप्रकुमारकः

ity uktavantam analam arghapuṣpopaśobhinā / sampūjya stutivādena prāha viprakumārakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् भूतपूर्णाया भुवः पावनम् अङ्गनम् । नाप्नोमि तेन वृक्षाणाम् उपरि स्थितिर् अस्तु मे

bhagavan bhūtapūrṇāyā bhuvaḥ pāvanam aṅganam / nāpnomi tena vṛkṣāṇām upari sthitir astu me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्ते मुनिपुत्रेण सर्वदेवमुखं शिखी । एवम् अस्तु तम् इत्य् उक्त्वा जगामान्तर्धिम् ईश्वरः

ity ukte muniputreṇa sarvadevamukhaṃ śikhī / evam astu tam ity uktvā jagāmāntardhim īśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् अन्तर्हिते देवे क्षणात् सान्ध्य इवाम्बुदे । पूर्णकामः कुमारो ऽसाव् आपूर्णेन्दुर् इवाबभौ

tasminn antarhite deve kṣaṇāt sāndhya ivāmbude / pūrṇakāmaḥ kumāro 'sāv āpūrṇendur ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगताभिमताननमण्डलद्युतिजवेन जहास स तुष्टिमान् । शशिनम् आप्तकलाकुलम् अम्बुजं विकसितं च सितं स्मितशोभिना

adhigatābhimatānanamaṇḍaladyutijavena jahāsa sa tuṣṭimān / śaśinam āptakalākulam ambujaṃ vikasitaṃ ca sitaṃ smitaśobhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.