इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे द्वात्रिंशः सर्गः ॥३२॥ पुनर् अपि पूर्वोक्तम् एवार्थं कथयति सर्वातिशयसाफल्यात् सर्वं सर्वत्र सर्वदा । सम्भवत्य् एव तस्मात् स्वं शुभोद्योगं न सन्त्यजेत्
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe dvātriṃśaḥ sargaḥ ||32|| punar api pūrvoktam evārthaṃ kathayati sarvātiśayasāphalyāt sarvaṃ sarvatra sarvadā / sambhavaty eva tasmāt svaṃ śubhodyogaṃ na santyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिंल् लतादले स्थित्वा विलोक्य ककुभः क्षणम् । दृढं पद्मासनं बद्ध्वा दिग्भ्यः प्रत्याहृतात्मना
tasmiṃl latādale sthitvā vilokya kakubhaḥ kṣaṇam / dṛḍhaṃ padmāsanaṃ baddhvā digbhyaḥ pratyāhṛtātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अज्ञातपरमार्थेन क्रियामात्रे च तिष्ठता । फलकार्पण्ययुक्तेन मनसा सो ऽकरोन् मखम्
ajñātaparamārthena kriyāmātre ca tiṣṭhatā / phalakārpaṇyayuktena manasā so 'karon makham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभोगतलतापत्त्रसंस्थितेन वनान्तरे । सर्वास् स्वमनसा तेन कृता यज्ञक्रियाः क्रमात्
nabhogatalatāpattrasaṃsthitena vanāntare / sarvās svamanasā tena kṛtā yajñakriyāḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रासौ दश वर्षाणि मनसैवायजत् सुरान् । गवाश्वनरमेधाद्यैर् यज्ञैर् विपुलदक्षिणैः
tatrāsau daśa varṣāṇi manasaivāyajat surān / gavāśvanaramedhādyair yajñair vipuladakṣiṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालेनामलतां याते वितते तस्य चेतसि । बलाद् अवततारान्तर् ज्ञानम् आत्मप्रसादजम्
kālenāmalatāṃ yāte vitate tasya cetasi / balād avatatārāntar jñānam ātmaprasādajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विशीर्णावरणो विगलद्वासनामलः । अवसत् पल्लवे तस्मिन् मुनिर् विगतकल्मषः
tato viśīrṇāvaraṇo vigaladvāsanāmalaḥ / avasat pallave tasmin munir vigatakalmaṣaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ददर्शैकदा तस्यां लतायाम् अग्रतस् स्थिताम् । वनदेवीं विशालाक्षीम् आलोलकुसुमाम्बराम्
sa dadarśaikadā tasyāṃ latāyām agratas sthitām / vanadevīṃ viśālākṣīm ālolakusumāmbarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विशेषेणोक्त्वा सामान्येन कथयति न सो ःस्त्य् अतिशयो लोके यस्यास्ति न फलं स्फुटम् । भवितव्यं विचार्यातः सर्वातिशयशालिना
viśeṣeṇoktvā sāmānyena kathayati na so ḥsty atiśayo loke yasyāsti na phalaṃ sphuṭam / bhavitavyaṃ vicāryātaḥ sarvātiśayaśālinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु को यत्नः शुभो ःस्ति । यत्नातिशयवान् भवामीत्य् अपेक्षायाम् आह आत्मज्ञानम् अशेषाणां सुखदुःखदशादृशाम् । मूलं कषकरं तस्माद् भाव्यं तत्रातिशायिना
nanu ko yatnaḥ śubho ḥsti | yatnātiśayavān bhavāmīty apekṣāyām āha ātmajñānam aśeṣāṇāṃ sukhaduḥkhadaśādṛśām / mūlaṃ kaṣakaraṃ tasmād bhāvyaṃ tatrātiśāyinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु दृश्यकृतं सुखं त्यक्त्वा किमर्थम् अत्यन्तभोगत्यागसाध्ये आत्मज्ञाने पुरुषो लगतीत्य् । अत्राह नानयोपहतार्थिन्या दृश्यदृष्ट्यातिदुष्टया । दुःखाद् ऋते निराबाधं सुखं किञ्चिद् अवाप्यते
nanu dṛśyakṛtaṃ sukhaṃ tyaktvā kimartham atyantabhogatyāgasādhye ātmajñāne puruṣo lagatīty | atrāha nānayopahatārthinyā dṛśyadṛṣṭyātiduṣṭayā / duḥkhād ṛte nirābādhaṃ sukhaṃ kiñcid avāpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु सर्वस्य ब्रह्ममयत्वात् दृश्यदृष्टिरूपस्याशमस्य तन्नाशरूपस्य शमस्य च को भेदः येनैवं कथयसीत्य् । अत्राह अशमः परमम् ब्रह्म शमश् च परमम् पदम् । यद्य् अप्य् एवं तथाप्य् एनम् प्रशमं विद्धि शङ्करम्
nanu sarvasya brahmamayatvāt dṛśyadṛṣṭirūpasyāśamasya tannāśarūpasya śamasya ca ko bhedaḥ yenaivaṃ kathayasīty | atrāha aśamaḥ paramam brahma śamaś ca paramam padam / yady apy evaṃ tathāpy enam praśamaṃ viddhi śaṅkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्तव्यम् उपदिशति अभिमानम् परित्यज्य शमम् आश्रित्य शाश्वतम् । विचार्य प्रज्ञयार्यत्वं कुर्यात् सज्जनसेवनम्
kartavyam upadiśati abhimānam parityajya śamam āśritya śāśvatam / vicārya prajñayāryatvaṃ kuryāt sajjanasevanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु आर्यत्वसाधनम् प्रसिद्धं तपस्तीर्थादिकं त्यक्त्वा किम् इत्य् अप्रसिद्धं सज्जनसेवनं कर्तव्यत्वेनोपदिशसीत्य् । अत्राह न तपांसि न तीर्थानि न शास्त्राणि जयन्ति वः । संसारसागरोत्तारे सज्जनासेवनं यथा
nanu āryatvasādhanam prasiddhaṃ tapastīrthādikaṃ tyaktvā kim ity aprasiddhaṃ sajjanasevanaṃ kartavyatvenopadiśasīty | atrāha na tapāṃsi na tīrthāni na śāstrāṇi jayanti vaḥ / saṃsārasāgarottāre sajjanāsevanaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु किंलक्षणो ःसौ सज्जनः यस्य सेवनं कर्तव्यत्वेनोपदिशसीत्य् । अत्राह लोभमोहरुषां यस्य तनुतानुदिनम् भवेत् । यथाशास्त्रं विहरतः स्वकर्मसु स सज्जनः
nanu kiṃlakṣaṇo ḥsau sajjanaḥ yasya sevanaṃ kartavyatvenopadiśasīty | atrāha lobhamoharuṣāṃ yasya tanutānudinam bhavet / yathāśāstraṃ viharataḥ svakarmasu sa sajjanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु मूर्खश्रोत्रिया अपि लोभादितानवयुक्ता दृश्यन्ते । तेषां सङ्गेनापि किञ्चित् सेत्स्यत्य् अथ वा नेत्य् । अत्राह अध्यात्मविदुषः सङ्गात् तस्य सा धीः प्रवर्तते । अत्यन्ताभाव एवास्य यया दृश्यस्य दृश्यते
nanu mūrkhaśrotriyā api lobhāditānavayuktā dṛśyante | teṣāṃ saṅgenāpi kiñcit setsyaty atha vā nety | atrāha adhyātmaviduṣaḥ saṅgāt tasya sā dhīḥ pravartate / atyantābhāva evāsya yayā dṛśyasya dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु दृश्यात्यन्ताभावदर्शनेन किं सेत्स्यतीत्य् । अत्राह दृश्यात्यन्ताभावतस् तु परम् एवावशिष्यते । अन्याभाववशाद् आशु जीवस् तत्रैव लीयते
nanu dṛśyātyantābhāvadarśanena kiṃ setsyatīty | atrāha dṛśyātyantābhāvatas tu param evāvaśiṣyate / anyābhāvavaśād āśu jīvas tatraiva līyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्यन्ताभावस्वरूपं कथयति न चोत्पन्नं न चैवासीद् दृश्यं न च भविष्यति । वर्तमाने ःपि नैवास्ति परम् एवास्त्य् अवेदितम्
atyantābhāvasvarūpaṃ kathayati na cotpannaṃ na caivāsīd dṛśyaṃ na ca bhaviṣyati / vartamāne ḥpi naivāsti param evāsty aveditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु कथम् एतद् अस्तीत्य् । अत्राह एतद् युक्तिसहस्रेण दर्शितं दर्श्यते ःपि च । सर्वैर् एवानुभूतं हि दर्शयिष्यामि चाधुना
nanu katham etad astīty | atrāha etad yuktisahasreṇa darśitaṃ darśyate ḥpi ca / sarvair evānubhūtaṃ hi darśayiṣyāmi cādhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासार्थम् पुनः एतद् एव कथयति यथेदम् अखिलं शान्तं त्रिजगत् संविदम्बरम् । इदं तत्त्वं त्व् असत्त्वादि कुतो ःत्र स्यात् कथञ्चन
abhyāsārtham punaḥ etad eva kathayati yathedam akhilaṃ śāntaṃ trijagat saṃvidambaram / idaṃ tattvaṃ tv asattvādi kuto ḥtra syāt kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु तर्हि जगद् इति शब्दप्रत्ययौ कथं रूढिं गताव् इत्य् । अत्राह चिच् चमत्कुरुते चारु चञ्चलाचञ्चलात्मनि । यत् तयैव तद् एवेदं जगद् इत्य् अवबुध्यते
nanu tarhi jagad iti śabdapratyayau kathaṃ rūḍhiṃ gatāv ity | atrāha cic camatkurute cāru cañcalācañcalātmani / yat tayaiva tad evedaṃ jagad ity avabudhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु तथापि कथम् भेद इव दृश्यत इत्य् । अत्राह त्रैलोक्यरूपो ःनुभवश् चिदादित्यांशुमण्डलम् । क्व वेन्द्वंशुमतोर् भेदो निर्विकत्थन कथ्यताम्
nanu tathāpi katham bheda iva dṛśyata ity | atrāha trailokyarūpo ḥnubhavaś cidādityāṃśumaṇḍalam / kva vendvaṃśumator bhedo nirvikatthana kathyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वथा भेदाभावं कथयति स्वभावतो ःस्याश् चिद्दृष्टेर् ये उन्मेषनिमेषणे । जगद्रूपानुभूतेस् ताव् एताव् अस्तमयोदयौ
sarvathā bhedābhāvaṃ kathayati svabhāvato ḥsyāś ciddṛṣṭer ye unmeṣanimeṣaṇe / jagadrūpānubhūtes tāv etāv astamayodayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणत्वेन समस्तजगत्प्रधानभूताहङ्कारवर्णनम् प्रस्तौति अहमर्थो ःपरिज्ञातः परमार्थाम्बरे मलः । परिज्ञातो ःहमर्थस् तु परमार्थाम्बरम् भवेत्
kāraṇatvena samastajagatpradhānabhūtāhaṅkāravarṇanam prastauti ahamartho ḥparijñātaḥ paramārthāmbare malaḥ / parijñāto ḥhamarthas tu paramārthāmbaram bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यासार्थम् पुनः पुनः एतद् एव कथयति अहम्भावः परिज्ञातो नाहम्भावे भवत्य् अलम् । एकताम् अम्बुनेवाम्बु याति चिन्नभसात्मना
abhyāsārtham punaḥ punaḥ etad eva kathayati ahambhāvaḥ parijñāto nāhambhāve bhavaty alam / ekatām ambunevāmbu yāti cinnabhasātmanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु कथम् परिज्ञातः अहम्भावः चिदात्मना एकत्वं याति इत्य् । अत्राह अहमादिजगद्दृश्यं किल नास्त्य् एव वस्तुतः । अवश्यम् एव तत् कस्माच् छिष्यते ःहंविचारिणः
nanu katham parijñātaḥ ahambhāvaḥ cidātmanā ekatvaṃ yāti ity | atrāha ahamādijagaddṛśyaṃ kila nāsty eva vastutaḥ / avaśyam eva tat kasmāc chiṣyate ḥhaṃvicāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं स भगवन् भव्यः कुमारः पुत्र आवयोः । कृतो मया समग्राणां कलानां किल कोविदः
ayaṃ sa bhagavan bhavyaḥ kumāraḥ putra āvayoḥ / kṛto mayā samagrāṇāṃ kalānāṃ kila kovidaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभो केवलम् एतेन ज्ञानं नाधिगतं शुभम् । येन संसारयन्त्रे ऽस्मिन् न पुनः परिपीड्यते
prabho kevalam etena jñānaṃ nādhigataṃ śubham / yena saṃsārayantre 'smin na punaḥ paripīḍyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानं त्वम् एवास्य विभो कृपयोपदिशाधुना । को हि नाम कुले जातं पुत्रं मौर्ख्ये नियोजयेत्
jñānaṃ tvam evāsya vibho kṛpayopadiśādhunā / ko hi nāma kule jātaṃ putraṃ maurkhye niyojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंवदन्तीं स मुनिर् मच्छिष्यम् अबले सुतम् । इहैव स्थापयैनं त्वम् इत्य् उक्त्वा तां व्यसर्जयत्
evaṃvadantīṃ sa munir macchiṣyam abale sutam / ihaiva sthāpayainaṃ tvam ity uktvā tāṃ vyasarjayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां गतायां स पितुर् अन्तेवासितया तदा । अतिष्ठत् संयतो धीमान् अर्कस्येवारुणः पुरः
tasyāṃ gatāyāṃ sa pitur antevāsitayā tadā / atiṣṭhat saṃyato dhīmān arkasyevāruṇaḥ puraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदर्थप्राप्यविज्ञानं ततश् चित्राभिर् उक्तिभिः । चिरं कालम् असौ तत्र मुनिः पुत्रं व्यबोधयत्
kadarthaprāpyavijñānaṃ tataś citrābhir uktibhiḥ / ciraṃ kālam asau tatra muniḥ putraṃ vyabodhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आख्यायिकाख्यानशतैर् दृष्टान्तैर् दृष्टकल्पितैः । तथेतिहासवृत्तान्तैर् वेदवेदान्तनिश्चयैः
ākhyāyikākhyānaśatair dṛṣṭāntair dṛṣṭakalpitaiḥ / tathetihāsavṛttāntair vedavedāntaniścayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुद्वेगितया नित्यं विस्तरेण कथाक्रमैः । अनुभूतिम् उपारूढै रूढैर् अतिधियां धियि
anudvegitayā nityaṃ vistareṇa kathākramaiḥ / anubhūtim upārūḍhai rūḍhair atidhiyāṃ dhiyi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुभववशतो रसातिरिक्तैर् अलम् उचितार्थवचोगणैर् महात्मा । जलद इव शिखण्डिनं पुरस्स्थं तनयम् अबोधयद् अम्बरे महर्षिः
anubhavavaśato rasātiriktair alam ucitārthavacogaṇair mahātmā / jalada iva śikhaṇḍinaṃ purassthaṃ tanayam abodhayad ambare maharṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.