Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.35

अथापृच्छत् सुतस् तत्र जम्बुद्वीपे महानिशि । कदम्बाग्रावचूलस्थं पितरं पावनाशयः

athāpṛcchat sutas tatra jambudvīpe mahāniśi / kadambāgrāvacūlasthaṃ pitaraṃ pāvanāśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽसौ स्वोत्थ इति ख्यातो भूपस् तातोत्तमाकृतिः । कथितं च किम् एतन् मे त्वयैतद् ब्रूहि तत्त्वतः

ko 'sau svottha iti khyāto bhūpas tātottamākṛtiḥ / kathitaṃ ca kim etan me tvayaitad brūhi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व भविष्यति निर्माणं वर्तमाने क्व गम्यताम् । उभयार्थविरुद्धत्वान् मोहार्थाय वचस् तव

kva bhaviṣyati nirmāṇaṃ vartamāne kva gamyatām / ubhayārthaviruddhatvān mohārthāya vacas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु पुत्र यथाभूतम् एतत् ते कथयाम्य् अहम् । येन संसारचक्रस्य तत्त्वम् अस्यावबुध्यसे

śṛṇu putra yathābhūtam etat te kathayāmy aham / yena saṃsāracakrasya tattvam asyāvabudhyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असदभ्युत्थितारम्भम् अवस्तुमयम् आततम् । संसारसंस्थानम् इदम् एवम् आकथितं मया

asadabhyutthitārambham avastumayam ātatam / saṃsārasaṃsthānam idam evam ākathitaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमान् नभसो जातस् सङ्कल्पस् स्वोत्थ उच्यते । जायते स्वयम् एवासौ स्वयम् एव विलीयते

paramān nabhaso jātas saṅkalpas svottha ucyate / jāyate svayam evāsau svayam eva vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्स्वरूपम् इदं सर्वं जगद् आभोगि विद्यते । जायते तेन जातेन तस्मिन् नष्टे विनश्यति

tatsvarūpam idaṃ sarvaṃ jagad ābhogi vidyate / jāyate tena jātena tasmin naṣṭe vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मविष्ण्विन्द्ररुद्रादींस् तस्यैवावयवान् विदुः । विटपान् इव वृक्षस्य शृङ्गाणीव महीभृतः

brahmaviṣṇvindrarudrādīṃs tasyaivāvayavān viduḥ / viṭapān iva vṛkṣasya śṛṅgāṇīva mahībhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शून्ये व्योमनि तेनेदं निर्मितं त्रिजगत्पुरम् । प्रतिभासानुसन्धानमात्रेणैत्य विरिञ्चताम्

śūnye vyomani tenedaṃ nirmitaṃ trijagatpuram / pratibhāsānusandhānamātreṇaitya viriñcatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रेमे विततालोका लोककोशाश् चतुर्दश । वनोपवनपाल्यश् च यत्रोद्यानपरम्पराः

yatreme vitatālokā lokakośāś caturdaśa / vanopavanapālyaś ca yatrodyānaparamparāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रीडाशिखरिणो यत्र सह्यमन्दरमेरवः । शीतोष्णदीप्ती चन्द्रार्कौ दीपौ यत्रानिलाक्षतौ

krīḍāśikhariṇo yatra sahyamandarameravaḥ / śītoṣṇadīptī candrārkau dīpau yatrānilākṣatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूर्यांशुकचदालोलतरङ्गोत्तुङ्गमौक्तिकाः । वहन्त्यस् सरितो यत्र सन्मुक्तावलयश् चलाः

sūryāṃśukacadālolataraṅgottuṅgamauktikāḥ / vahantyas sarito yatra sanmuktāvalayaś calāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्षुक्षीरादिसलिला मणिरत्नबिसाङ्कुराः । और्वानलाम्बुजा यत्र वाप्यस् सप्त महार्णवाः

ikṣukṣīrādisalilā maṇiratnabisāṅkurāḥ / aurvānalāmbujā yatra vāpyas sapta mahārṇavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध उर्व्यां तथोर्ध्वे खे पुण्यापुण्यधनश्रियः । नरामरकिराटानां यत्रातिक्रयविक्रयौ

adha urvyāṃ tathordhve khe puṇyāpuṇyadhanaśriyaḥ / narāmarakirāṭānāṃ yatrātikrayavikrayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् एव जगत्य् अस्मिन् पुरे सङ्कल्पभूभुजा । क्रीडार्थम् आत्मनश् चित्रा देहाववरकाः कृताः

tasminn eva jagaty asmin pure saṅkalpabhūbhujā / krīḍārtham ātmanaś citrā dehāvavarakāḥ kṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिद् गीर्वाणनामान ऊर्ध्व एव नियोजिताः । नरोरगादयः केचिद् अध एव निवेशिताः

kecid gīrvāṇanāmāna ūrdhva eva niyojitāḥ / naroragādayaḥ kecid adha eva niveśitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातयन्त्रप्रवाहेण चलन्तो मांसमृण्मयाः । सितास्थिदारवश् चित्रास् त्वग्लेपमसृणामलाः

vātayantrapravāheṇa calanto māṃsamṛṇmayāḥ / sitāsthidāravaś citrās tvaglepamasṛṇāmalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केचिच् चिरेण नश्यन्ति केचिच् छीघ्रविनाशिनः । कचकृष्णोलपोल्लासरचिताच्छादनश्रियः

kecic cireṇa naśyanti kecic chīghravināśinaḥ / kacakṛṣṇolapollāsaracitācchādanaśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णाक्षिनासाप्रमुखैर् द्वारैर् नवभिर् अन्विताः । अनारतवहत्प्राणपवनेनोष्णशीतलाः

karṇākṣināsāpramukhair dvārair navabhir anvitāḥ / anāratavahatprāṇapavanenoṣṇaśītalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्णनासास्यताल्वादिवातायनगणान्विताः । भुजाद्यङ्गप्रतोलीकाः पञ्चेन्द्रियकुदीपकाः

karṇanāsāsyatālvādivātāyanagaṇānvitāḥ / bhujādyaṅgapratolīkāḥ pañcendriyakudīpakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायया रचितास् तेषु सङ्कल्पेन महामते । अहङ्कारमहायक्षाः परमालोकभीरवः

māyayā racitās teṣu saṅkalpena mahāmate / ahaṅkāramahāyakṣāḥ paramālokabhīravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाववरकेष्व् अन्तर् महाहङ्कारयक्षकैः । स हि सङ्क्रीडते ऽत्यर्थम् असद् एवासदुत्थितैः

dehāvavarakeṣv antar mahāhaṅkārayakṣakaiḥ / sa hi saṅkrīḍate 'tyartham asad evāsadutthitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा कुसूले मार्जारो भस्त्रायां भुजगो यथा । मुक्ताफलं यथा वेणाव् अहङ्कारस् तनौ तथा

yathā kusūle mārjāro bhastrāyāṃ bhujago yathā / muktāphalaṃ yathā veṇāv ahaṅkāras tanau tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणम् अभ्युदयं याति क्षणं शाम्यति दीपवत् । देहगेहेषु सङ्कल्पस् तरङ्गस् सागरेष्व् इव

kṣaṇam abhyudayaṃ yāti kṣaṇaṃ śāmyati dīpavat / dehageheṣu saṅkalpas taraṅgas sāgareṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यन्नवनिर्माणम् अप्य् आप्नोति तदा पुरम् । यदा सङ्कल्पितं वस्तु पुर एव प्रपश्यति

bhaviṣyannavanirmāṇam apy āpnoti tadā puram / yadā saṅkalpitaṃ vastu pura eva prapaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्कल्पनमात्रेण स्वेनैवाशु विनश्यति । श्रेयसे परमायास्य नाशस् स्वो न तु सम्भवः

asaṅkalpanamātreṇa svenaivāśu vinaśyati / śreyase paramāyāsya nāśas svo na tu sambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं सङ्कल्पनामात्राज् जायते बालयक्षवत् । अनन्तायात्मदुःखाय नानन्दाय कदाचन

svayaṃ saṅkalpanāmātrāj jāyate bālayakṣavat / anantāyātmaduḥkhāya nānandāya kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं स्फारं जगद्दुःखं प्रतनोत्य् आत्मसत्तया । असत्तया नाशयति क्षणम् आन्ध्यं यथा तमः

idaṃ sphāraṃ jagadduḥkhaṃ pratanoty ātmasattayā / asattayā nāśayati kṣaṇam āndhyaṃ yathā tamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयैव दुःखदायिन्या चेष्टया परिरोदिति । काष्ठावष्टब्धवृषणः कीलोत्पाटी कपिर् यथा

svayaiva duḥkhadāyinyā ceṣṭayā pariroditi / kāṣṭhāvaṣṭabdhavṛṣaṇaḥ kīlotpāṭī kapir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पितानन्दलवस् तिष्ठत्य् उद्धुरकन्धरम् । अकस्मात् खच्युतमधुबिन्दुभुक् करभो यथा

saṅkalpitānandalavas tiṣṭhaty uddhurakandharam / akasmāt khacyutamadhubindubhuk karabho yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयं विरतिम् आयाति क्षणम् एति रतिं क्षणम् । क्षणं विकारम् आयाति सङ्कल्पो ऽभव्यबालवत्

svayaṃ viratim āyāti kṣaṇam eti ratiṃ kṣaṇam / kṣaṇaṃ vikāram āyāti saṅkalpo 'bhavyabālavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एनं सकलभावेभ्यः कृत्वा निर्मलम् आदरात् । मतिमन्तः पदं याता यथा पुत्र तथा कुरु

enaṃ sakalabhāvebhyaḥ kṛtvā nirmalam ādarāt / matimantaḥ padaṃ yātā yathā putra tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयस् त्व् अस्या मतेर् देहा उत्तमाधममध्यमाः । तमस्सत्त्वरजस्सञ्ज्ञाः कारणं जगतस् स्थितेः

trayas tv asyā mater dehā uttamādhamamadhyamāḥ / tamassattvarajassañjñāḥ kāraṇaṃ jagatas sthiteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमोरूपो हि सङ्कल्पो नित्यं प्राकृतचेष्टया । परां कृपणताम् एत्य प्रयाति क्रिमिकीटताम्

tamorūpo hi saṅkalpo nityaṃ prākṛtaceṣṭayā / parāṃ kṛpaṇatām etya prayāti krimikīṭatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वरूपो हि सङ्कल्पो धर्मज्ञानपरायणः । अदूरकेवलीभावस् साम्राज्यम् अधितिष्ठति

sattvarūpo hi saṅkalpo dharmajñānaparāyaṇaḥ / adūrakevalībhāvas sāmrājyam adhitiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रजोरूपो हि सङ्कल्पो लोकसंव्यवहारवान् । परितिष्ठति संसारे पुत्रदारानुरञ्जितः

rajorūpo hi saṅkalpo lokasaṃvyavahāravān / paritiṣṭhati saṃsāre putradārānurañjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिविधं तु परित्यज्य रूपम् एतन् महामते । सङ्कल्पः परम् आयाति पदम् आत्मपरिक्षये

trividhaṃ tu parityajya rūpam etan mahāmate / saṅkalpaḥ param āyāti padam ātmaparikṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वा दृष्टीः परित्यज्य नियम्य मनसा मनः । सबाह्याभ्यन्तरार्थस्य सङ्कल्पस्य क्षयं कुरु

sarvā dṛṣṭīḥ parityajya niyamya manasā manaḥ / sabāhyābhyantarārthasya saṅkalpasya kṣayaṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि वर्षसहस्रान्तं तपश् चरसि दारुणम् । यदि वा लीलयात्मानं शिलया चूर्णयस्य् अलम्

yadi varṣasahasrāntaṃ tapaś carasi dāruṇam / yadi vā līlayātmānaṃ śilayā cūrṇayasy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अम्बुधिं प्रविशसि वडवाग्निम् अथापि वा । यदि वा पतसि श्वभ्रे खड्गधाराजले ऽथ वा

yady ambudhiṃ praviśasi vaḍavāgnim athāpi vā / yadi vā patasi śvabhre khaḍgadhārājale 'tha vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरो यद्य् उपदेष्टा ते हरिः कमलजो ऽपि वा । अत्यन्तकरुणाक्रान्तो लोकनाथो ऽथ वाक्पतिः

haro yady upadeṣṭā te hariḥ kamalajo 'pi vā / atyantakaruṇākrānto lokanātho 'tha vākpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातालस्थस्य भूस्थस्य स्वर्गस्थस्यापि तत् तव । नान्यः कश्चिद् उपायो ऽस्ति सङ्कल्पोपशमाद् ऋते

pātālasthasya bhūsthasya svargasthasyāpi tat tava / nānyaḥ kaścid upāyo 'sti saṅkalpopaśamād ṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनादाव् अविकारे च सुखे परमपावने । सङ्कल्पोपशमे यत्नं पौरुषेण परं कुरु

anādāv avikāre ca sukhe paramapāvane / saṅkalpopaśame yatnaṃ pauruṣeṇa paraṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पतन्ताव् अखिला भावाः प्रोताः किलानघ । भिन्ने तन्तौ न जाने ते क्व यान्ति विशरारवः

saṅkalpatantāv akhilā bhāvāḥ protāḥ kilānagha / bhinne tantau na jāne te kva yānti viśarāravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत् सत् सदसत् सर्वं सङ्कल्पाद् एव नान्यतः । सङ्कल्पात् सद् असच् चैवम् इह सत्यं किम् उच्यताम्

asat sat sadasat sarvaṃ saṅkalpād eva nānyataḥ / saṅkalpāt sad asac caivam iha satyaṃ kim ucyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्प्यते यथा यद् यत् तत् तथा भवति क्षणात् । मा किञ्चिद् अपि तत्त्वज्ञ सङ्कल्पय कदाचन

saṅkalpyate yathā yad yat tat tathā bhavati kṣaṇāt / mā kiñcid api tattvajña saṅkalpaya kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्सङ्कल्पो यथाप्राप्तव्यवहारपरो भव । चिद् अचेत्योन्मुखत्वं हि याति सङ्कल्पसङ्क्षये

nissaṅkalpo yathāprāptavyavahāraparo bhava / cid acetyonmukhatvaṃ hi yāti saṅkalpasaṅkṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थायासत्यरूपेण येनासत्यमयात्मकम् । ततं जगद्दुःखम् इदं व्यर्थं सदृशम् आत्मनः

utthāyāsatyarūpeṇa yenāsatyamayātmakam / tataṃ jagadduḥkham idaṃ vyarthaṃ sadṛśam ātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन दुःखाय महते किं श्रितेन किलानघ । यद् अदुःखाय तत् प्राज्ञास् संश्रयन्तीह नेतरत्

tena duḥkhāya mahate kiṃ śritena kilānagha / yad aduḥkhāya tat prājñās saṃśrayantīha netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधिगतपरमार्थताम् उपेत्य प्रसभम् अपास्य विकल्पजालम् उच्चैः । अधिगमय पदं तद् अद्वितीयं विततसुखाय सुषुप्तचित्तवृत्तिः

adhigataparamārthatām upetya prasabham apāsya vikalpajālam uccaiḥ / adhigamaya padaṃ tad advitīyaṃ vitatasukhāya suṣuptacittavṛttiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.