Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.36

कीदृशस् तात सङ्कल्पः कथम् उत्पद्यते प्रभो । कथं वा वृद्धिम् आयाति कथं चैव विनश्यति

kīdṛśas tāta saṅkalpaḥ katham utpadyate prabho / kathaṃ vā vṛddhim āyāti kathaṃ caiva vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तस्यात्मतत्त्वस्य सत्तासामान्यरूपिणः । चितश् चेत्योन्मुखत्वं यत् तत् सङ्कल्पाङ्कुरं विदुः

anantasyātmatattvasya sattāsāmānyarūpiṇaḥ / citaś cetyonmukhatvaṃ yat tat saṅkalpāṅkuraṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेशतः प्राप्तसत्ताकस् स एव घनतां गतः । याति चित्तं खम् आपूर्य दृढजाड्याय मेघवत्

leśataḥ prāptasattākas sa eva ghanatāṃ gataḥ / yāti cittaṃ kham āpūrya dṛḍhajāḍyāya meghavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावयन्ती चितिश् चेत्यं व्यतिरिक्तम् इवात्मनः । सङ्कल्पताम् इहायाति बीजम् अङ्कुरताम् इव

bhāvayantī citiś cetyaṃ vyatiriktam ivātmanaḥ / saṅkalpatām ihāyāti bījam aṅkuratām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पनं हि सङ्कल्पस् स्वयम् एष प्रजायते । वर्धते स्वत एवाशु दुःखाय न सुखाय तु

saṅkalpanaṃ hi saṅkalpas svayam eṣa prajāyate / vardhate svata evāśu duḥkhāya na sukhāya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पमात्रं हि भवाञ् जलमात्रं यथार्णवः । ऋते सङ्कल्पतो ऽन्या ते नास्ति संसारिता ऋता

saṅkalpamātraṃ hi bhavāñ jalamātraṃ yathārṇavaḥ / ṛte saṅkalpato 'nyā te nāsti saṃsāritā ṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीययोगेन सञ्जातो ऽसि मुधैव हि । मृगतृष्णाद्विचन्द्रत्ववद् असत्यं च वर्धसे

kākatālīyayogena sañjāto 'si mudhaiva hi / mṛgatṛṣṇādvicandratvavad asatyaṃ ca vardhase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निगीर्णमातुलांशस्य कनकप्रत्ययो यथा । स्वयम् अभ्येत्य् असत्यो ऽन्तस् सङ्कल्पस् ते तथा भवेत्

nigīrṇamātulāṃśasya kanakapratyayo yathā / svayam abhyety asatyo 'ntas saṅkalpas te tathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यम् एव जातस् त्वम् असत्यम् अभिवर्धसे । अस्मिञ् जाते च विज्ञाने असत्यस् सन् विलीयसे

asatyam eva jātas tvam asatyam abhivardhase / asmiñ jāte ca vijñāne asatyas san vilīyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् इमे भावास् सुखदुःखमया मम । व्यर्थम् एवेति सास्थस् त्वं तेनान्तः परितप्यसे

ayaṃ so 'ham ime bhāvās sukhaduḥkhamayā mama / vyartham eveti sāsthas tvaṃ tenāntaḥ paritapyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असन्न् एवास्य् अजातो ऽसि कुतो जन्म किलासतः । व्यर्थम् एवावमूढो ऽसि सङ्कल्पवशतस् स्वतः

asann evāsy ajāto 'si kuto janma kilāsataḥ / vyartham evāvamūḍho 'si saṅkalpavaśatas svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा सङ्कल्पय सङ्कल्पं भावं भावय मा स्थितौ । एतावतैव भावेन भव्यो भवसि भूतये

mā saṅkalpaya saṅkalpaṃ bhāvaṃ bhāvaya mā sthitau / etāvataiva bhāvena bhavyo bhavasi bhūtaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पनाशने यत्नो न भूयांस् तव गच्छति । भावनाभावमात्रेण सङ्कल्पः क्षीयते हृदि

saṅkalpanāśane yatno na bhūyāṃs tava gacchati / bhāvanābhāvamātreṇa saṅkalpaḥ kṣīyate hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुमनःकुसुमामर्दे किञ्चिद् व्यतिकरो भवेत् । सुसाधे ऽभावमात्रेण न तु सङ्कल्पनाशने

sumanaḥkusumāmarde kiñcid vyatikaro bhavet / susādhe 'bhāvamātreṇa na tu saṅkalpanāśane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पाक्रान्तौ करस्पन्दयत्नः पुत्रोपयुज्यते । तद् अप्य् उपकरोत्य् अस्मिन् न सङ्कल्पपरिक्षये

puṣpākrāntau karaspandayatnaḥ putropayujyate / tad apy upakaroty asmin na saṅkalpaparikṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पो येन हन्तव्यस् तेन भावविपर्ययात् । अप्य् अर्धेन निमेषेण लीलयैव विहन्यते

saṅkalpo yena hantavyas tena bhāvaviparyayāt / apy ardhena nimeṣeṇa līlayaiva vihanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावमात्रोपशमने स्वात्मनि स्वस्थम् आस्थिते । साध्यते यद् असाध्यं तत् कस्य स्यात् किम् इवामतेः

bhāvamātropaśamane svātmani svastham āsthite / sādhyate yad asādhyaṃ tat kasya syāt kim ivāmateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पेनैव सङ्कल्पं मनसा स्वमनो मुने । भित्त्वा स्वात्मनि तिष्ठ त्वं किम् एतावति दुष्करम्

saṅkalpenaiva saṅkalpaṃ manasā svamano mune / bhittvā svātmani tiṣṭha tvaṃ kim etāvati duṣkaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपशान्ते हि सङ्कल्पे उपशान्तम् इदं भवेत् । संसारदुःखम् अतुलं मूलाद् अपि महामते

upaśānte hi saṅkalpe upaśāntam idaṃ bhavet / saṃsāraduḥkham atulaṃ mūlād api mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पो हि मनो जीवश् चित्तं धीर् अथ वासना । नाम्नैवान्यत्वम् अप्य् एषां नार्थेनार्थविदां वर

saṅkalpo hi mano jīvaś cittaṃ dhīr atha vāsanā / nāmnaivānyatvam apy eṣāṃ nārthenārthavidāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पांशाद् ऋते नेह किञ्चिद् अप्य् अस्ति कुत्रचित् । तम् एव हृदयाच् छिन्द्धि किम् अन्यत् परिशोचसि

saṅkalpāṃśād ṛte neha kiñcid apy asti kutracit / tam eva hṛdayāc chinddhi kim anyat pariśocasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथैवेदं नभश् शून्यं जगच् छून्यं तथैव हि । असन्मयविकल्पोत्थे उभे एते तते यतः

yathaivedaṃ nabhaś śūnyaṃ jagac chūnyaṃ tathaiva hi / asanmayavikalpotthe ubhe ete tate yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असिद्धं सर्वम् एवैतद् यद् असिद्धेन साधितम् । सङ्कल्पेन जगत् तस्माद् भावना क्वावतिष्ठताम्

asiddhaṃ sarvam evaitad yad asiddhena sādhitam / saṅkalpena jagat tasmād bhāvanā kvāvatiṣṭhatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यास्थायाम् असत्यां तु किंनिष्ठा वासना भवेत् । वासनाक्षयतस् सिद्धिस् ततः प्राप्यं न शिष्यते

satyāsthāyām asatyāṃ tu kiṃniṣṭhā vāsanā bhavet / vāsanākṣayatas siddhis tataḥ prāpyaṃ na śiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् असद् इदं सर्वं द्रष्टव्यं हेलयेद्धया । न तु भावनया तेन सुखदुःखैर् न लिप्यते

tasmād asad idaṃ sarvaṃ draṣṭavyaṃ helayeddhayā / na tu bhāvanayā tena sukhaduḥkhair na lipyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्त्व् इतीदं निर्णीय नेहास्था सम्प्रवर्तते । आस्थाक्षये न जायेते हर्षामर्षौ भवाभवौ

avastv itīdaṃ nirṇīya nehāsthā sampravartate / āsthākṣaye na jāyete harṣāmarṣau bhavābhavau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो मिथ्या करोतीदं सुखदुःखाभ्रविभ्रमम् । मनो जीवस् स्फुरत्य् उच्चैर् मानसं नगरं जगत्

mano mithyā karotīdaṃ sukhaduḥkhābhravibhramam / mano jīvas sphuraty uccair mānasaṃ nagaraṃ jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यद् वर्तमानं च भूतं च परिवर्तयत् । वासनावशतो लोके स्फुरच्छक्ति मनस् स्थितम्

bhaviṣyad vartamānaṃ ca bhūtaṃ ca parivartayat / vāsanāvaśato loke sphuracchakti manas sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करोति स्वाशयेनेमां व्यवस्थां मलिनश् चलः । आत्मनस् सदृशीं लोलां जीवो हृद्वनमर्कटः

karoti svāśayenemāṃ vyavasthāṃ malinaś calaḥ / ātmanas sadṛśīṃ lolāṃ jīvo hṛdvanamarkaṭaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घम् आकारम् आदाय निमेषाद् यान्ति ह्रस्वताम् । ग्रहीतुं च न युज्यन्ते सङ्कल्पा जडवीचयः

dīrgham ākāram ādāya nimeṣād yānti hrasvatām / grahītuṃ ca na yujyante saṅkalpā jaḍavīcayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनाग्दृष्टा विवर्धन्ते दहन्ति सपरिच्छदम् । तृणमात्रेण दीप्यन्ते सङ्कल्पा वह्निशेषवत्

manāgdṛṣṭā vivardhante dahanti saparicchadam / tṛṇamātreṇa dīpyante saṅkalpā vahniśeṣavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्प्रकटनाकाराः प्रदीप्ताः क्षणभङ्गुराः । भ्रमदा जडसंस्थानास् सङ्कल्पास् तडिदग्नयः

jagatprakaṭanākārāḥ pradīptāḥ kṣaṇabhaṅgurāḥ / bhramadā jaḍasaṃsthānās saṅkalpās taḍidagnayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदैवासन्न् अयं पुत्र तदैवाशु चिकित्सितुम् । शक्यते नात्र सन्देहो नासत् सद् भवति क्वचित्

yadaivāsann ayaṃ putra tadaivāśu cikitsitum / śakyate nātra sandeho nāsat sad bhavati kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन् स्थितो यदि सङ्कल्पो दुश्चिकित्सस् ततो भवेत् । किं त्व् असद्भूत एवैष सुचिकित्सस् तदा भृशम्

san sthito yadi saṅkalpo duścikitsas tato bhavet / kiṃ tv asadbhūta evaiṣa sucikitsas tadā bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्रिमं चेत् संसारमलम् अङ्गारकार्ष्ण्यवत् । तद् एतत्क्षालने साधो कः प्रवर्तेत दुर्मतिः

akṛtrimaṃ cet saṃsāramalam aṅgārakārṣṇyavat / tad etatkṣālane sādho kaḥ pravarteta durmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं त्व् एतत् तण्डुले शूकतुषकम्बुकवत् स्थितम् । यदा तदा प्रयत्नेन पौरुषेण विनश्यति

kiṃ tv etat taṇḍule śūkatuṣakambukavat sthitam / yadā tadā prayatnena pauruṣeṇa vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्रिमम् अपि प्राप्तं भृशं कृत्रिमतां सुत । सुखोच्छेद्यतया ज्ञस्य संसारमलम् आततम्

akṛtrimam api prāptaṃ bhṛśaṃ kṛtrimatāṃ suta / sukhocchedyatayā jñasya saṃsāramalam ātatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तण्डुलस्य यथा चर्म यथा ताम्रस्य कालिमा । नश्यति क्रियया पुत्र पुरुषस्य तथा मलम्

taṇḍulasya yathā carma yathā tāmrasya kālimā / naśyati kriyayā putra puruṣasya tathā malam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवस्य तण्डुलस्येव मलं सहजम् अप्य् अलम् । नश्यत्य् एव न सन्देहस् तस्माद् उद्यमवान् भव

jīvasya taṇḍulasyeva malaṃ sahajam apy alam / naśyaty eva na sandehas tasmād udyamavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्कल्पैर् विकल्पैर् यस् संसारो जनितो मुधा । स्तोकेनासौ लयं याति क्वासद् वस्तु किल स्थिरम्

asatkalpair vikalpair yas saṃsāro janito mudhā / stokenāsau layaṃ yāti kvāsad vastu kila sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्ताम् एति संसारस् स्वां व्यवस्थां विचिन्वतः । दीपालोकाद् इवान्धत्वं द्वीन्दुत्वं स्वीक्षिताद् इव

asattām eti saṃsāras svāṃ vyavasthāṃ vicinvataḥ / dīpālokād ivāndhatvaṃ dvīndutvaṃ svīkṣitād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेदं तव न चास्य त्वं भ्रान्तिं पुत्र परित्यज । असत्ये सत्यवद् दृष्टे भावनां मा न्यवीविशः

nedaṃ tava na cāsya tvaṃ bhrāntiṃ putra parityaja / asatye satyavad dṛṣṭe bhāvanāṃ mā nyavīviśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम गुरुविभवोज्ज्वला विलासा इति तव मास्तु वृथैव विभ्रमो ऽन्तः । त्वयि सति वितताश् च ते विलासा विलसति सर्वम् इदं तदात्मतत्त्वम्

mama guruvibhavojjvalā vilāsā iti tava māstu vṛthaiva vibhramo 'ntaḥ / tvayi sati vitatāś ca te vilāsā vilasati sarvam idaṃ tadātmatattvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.