Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 4.38

नास्तीदम् इति निर्णीय सर्वतस् त्यज रञ्जनाम् । यन् नास्ति तत् प्रति किल कैवास्थेह विचारिणाम्

nāstīdam iti nirṇīya sarvatas tyaja rañjanām / yan nāsti tat prati kila kaivāstheha vicāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यमानम् अथेदं चेद् अस्ति तत् तव किं गतम् । तिष्ठत्व् आत्मनि बध्नासि त्वं किलात्र किम् आत्मताम्

dṛśyamānam athedaṃ ced asti tat tava kiṃ gatam / tiṣṭhatv ātmani badhnāsi tvaṃ kilātra kim ātmatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चेद् अस्ति नास्तीदम् इति निश्चयवान् असि । तथापि भावनासङ्गः कथं युक्तश् चलाचले

atha ced asti nāstīdam iti niścayavān asi / tathāpi bhāvanāsaṅgaḥ kathaṃ yuktaś calācale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेदम् अस्ति जगद् राम न च नास्ति महामते । केवलं स्वोत्थम् एवेत्थमाभानम् इदम् ईदृशम्

nedam asti jagad rāma na ca nāsti mahāmate / kevalaṃ svottham evetthamābhānam idam īdṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेदं कर्तृकृतं किञ्चिन् न चाकर्तृकृतक्रमम् । स्वयम् आभासते चेदं कर्त्रकर्तृपदं गतम्

nedaṃ kartṛkṛtaṃ kiñcin na cākartṛkṛtakramam / svayam ābhāsate cedaṃ kartrakartṛpadaṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तृकं जगज्जालं भवत्व् अथ सकर्तृकम् । मा त्वम् एतेन सम्बन्धं भावयानघ चेतसि

akartṛkaṃ jagajjālaṃ bhavatv atha sakartṛkam / mā tvam etena sambandhaṃ bhāvayānagha cetasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेन्द्रियविहीनात्मा कर्तेह स जडोपमः । अकर्त्र् एव तदा मन्ये काकतालीयवज् जगत्

sarvendriyavihīnātmā karteha sa jaḍopamaḥ / akartr eva tadā manye kākatālīyavaj jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीययोगेन जातं यत् किञ्चिद् एव यत् । तस्मिन् भावानुसन्धानं बालो बध्नाति नेतरः

kākatālīyayogena jātaṃ yat kiñcid eva yat / tasmin bhāvānusandhānaṃ bālo badhnāti netaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कदाचिद् इदं शान्तं जगद् राम न च क्षयि । अजस्रं दृश्यमानत्वाद् भावित्वाच् च पुनः पुनः

na kadācid idaṃ śāntaṃ jagad rāma na ca kṣayi / ajasraṃ dṛśyamānatvād bhāvitvāc ca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कदाचिद् इदं चास्ति जगद् राम न चाक्षयि । अजस्रं क्षीयमाणत्वान् नाशित्वाच् चानुमानतः

na kadācid idaṃ cāsti jagad rāma na cākṣayi / ajasraṃ kṣīyamāṇatvān nāśitvāc cānumānataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेन्द्रियपदातीतो यदा कर्तेह विज्वरः । कुर्वाणस् स तदा खेदं न कदाचन गच्छति

sarvendriyapadātīto yadā karteha vijvaraḥ / kurvāṇas sa tadā khedaṃ na kadācana gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेयं नियतिः प्रौढा भावाभावदशामयी । ईदृश्य् एव स्थिरा दीर्घा चित्तोत्थापि न नश्यति

teneyaṃ niyatiḥ prauḍhā bhāvābhāvadaśāmayī / īdṛśy eva sthirā dīrghā cittotthāpi na naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपर्यन्तस्य कालस्य कश्चिद् अंशश् शरच्छतम् । तावन्मात्रमहायुर् यः किम् आस्थां सो ऽनुधावति

aparyantasya kālasya kaścid aṃśaś śaracchatam / tāvanmātramahāyur yaḥ kim āsthāṃ so 'nudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिराश् चेज् जागता भावास् तत् तदास्था न शोभते । कथम् अन्योऽन्यसंश्लेषो जडचेतनयोः किल

sthirāś cej jāgatā bhāvās tat tadāsthā na śobhate / katham anyo'nyasaṃśleṣo jaḍacetanayoḥ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिराश् चेज् जगद्भावास् तद् अप्य् आस्था न शोभते । पयःफेनास्थिरास्यान्ते दुःखम् एषा ददाति ते

asthirāś cej jagadbhāvās tad apy āsthā na śobhate / payaḥphenāsthirāsyānte duḥkham eṣā dadāti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्थाबन्धो महाबाहो जगद्भावत्वदात्मनोः । न स्थिरास्थिरयोः फेनशैलयोर् इव राजते

āsthābandho mahābāho jagadbhāvatvadātmanoḥ / na sthirāsthirayoḥ phenaśailayor iva rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकर्ताप्य् अकर्तेव करोत्य् आत्मा न किञ्चन । तिष्ठत्य् अलम् उदासीन आलोकं प्रति दीपवत्

sarvakartāpy akarteva karoty ātmā na kiñcana / tiṣṭhaty alam udāsīna ālokaṃ prati dīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन् न किञ्चित् कुरुते दिनकार्यम् इवांशुमान् । गच्छन् न गच्छति स्वस्थस् स्वास्पदस्थो रविर् यथा

kurvan na kiñcit kurute dinakāryam ivāṃśumān / gacchan na gacchati svasthas svāspadastho ravir yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतः कुतश्चिद् एवेदं सम्पन्नम् इव लक्ष्यते । अर्जुनानिलवद् वारिपूरावर्तवद् आततम्

yataḥ kutaścid evedaṃ sampannam iva lakṣyate / arjunānilavad vāripūrāvartavad ātatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति चेद् भवता राम नैपुण्येनावधारितम् । प्रमाणपरिशुद्धेन चेतसा च विचारितम्

iti ced bhavatā rāma naipuṇyenāvadhāritam / pramāṇapariśuddhena cetasā ca vicāritam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदाति भावना साधो पदार्थं प्रति नार्हति । अलातचक्रे स्वप्ने च भ्रमे वा केव भावना

tadāti bhāvanā sādho padārthaṃ prati nārhati / alātacakre svapne ca bhrame vā keva bhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकस्माद् आगतो जन्तुस् सौहार्दस्य न भाजनम् । भ्रमभूतं जगज्जालम् आस्थायाश् च न भाजनम्

akasmād āgato jantus sauhārdasya na bhājanam / bhramabhūtaṃ jagajjālam āsthāyāś ca na bhājanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णेन्दौ शीतले भानौ मृगतृष्णाजले तथा । यथा न भावयस्य् आस्थाम् एवं मा भावय स्थितौ

uṣṇendau śītale bhānau mṛgatṛṣṇājale tathā / yathā na bhāvayasy āsthām evaṃ mā bhāvaya sthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पपुरुषं स्वप्नजनं द्वीन्दुत्वविभ्रमम् । यथा पश्यसि पश्य त्वं भावजातम् इदं तथा

saṅkalpapuruṣaṃ svapnajanaṃ dvīndutvavibhramam / yathā paśyasi paśya tvaṃ bhāvajātam idaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर् आस्थां परित्यज्य भावश्रीभावनामयीम् । यो ऽसि सो ऽसि जगत्य् अस्मिंल् लीलया विहरानघ

antar āsthāṃ parityajya bhāvaśrībhāvanāmayīm / yo 'si so 'si jagaty asmiṃl līlayā viharānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तृत्वपदस्थस्य कर्तृत्वम् अपि कुर्वतः । सर्वभावान्तरस्थस्य सर्वातीतस्य चात्मनः

akartṛtvapadasthasya kartṛtvam api kurvataḥ / sarvabhāvāntarasthasya sarvātītasya cātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयं सन्निधिमात्रेण नियतिः प्रविजृम्भते । दीपसन्निधिमात्रेण निरिच्छेव प्रकाशता

iyaṃ sannidhimātreṇa niyatiḥ pravijṛmbhate / dīpasannidhimātreṇa niriccheva prakāśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्रसन्निधिमात्रेण कुटजानि यथा स्वयम् । आत्मसन्निधिमात्रेण त्रिजगन्ति तथा स्वयम्

abhrasannidhimātreṇa kuṭajāni yathā svayam / ātmasannidhimātreṇa trijaganti tathā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेच्छारहिते भानौ यथा व्योमनि तिष्ठति । जायते व्यवहारश्रीस् सति देवे तथा क्रिया

sarvecchārahite bhānau yathā vyomani tiṣṭhati / jāyate vyavahāraśrīs sati deve tathā kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरिच्छे संस्थिते रत्ने यथालोकः प्रवर्तते । सत्तामात्रेण देवेन तथैवायं जगद्गणः

niricche saṃsthite ratne yathālokaḥ pravartate / sattāmātreṇa devena tathaivāyaṃ jagadgaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत आत्मनि कर्तृत्वम् अकर्तृत्वं च संस्थितम् । निरिच्छत्वाद् अकर्तासौ कर्ता सन्निधिमात्रतः

ata ātmani kartṛtvam akartṛtvaṃ ca saṃsthitam / niricchatvād akartāsau kartā sannidhimātrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेन्द्रियाभ्यतीतत्वात् कर्ता भोक्ता न भूतपः । इन्द्रियान्तर्गतत्वात् तु कर्ता भोक्ता स एव हि

sarvendriyābhyatītatvāt kartā bhoktā na bhūtapaḥ / indriyāntargatatvāt tu kartā bhoktā sa eva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे एवात्मनि विद्येते कर्तृताकर्तृते ऽनघ । ययैव पश्यसि श्रेयस् ताम् आश्रित्य स्थिरो भव

dve evātmani vidyete kartṛtākartṛte 'nagha / yayaiva paśyasi śreyas tām āśritya sthiro bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्राहम् अकर्तेति दृढभावनयानया । प्रवाहापतितं कार्यं कुर्वन्न् अपि न लिप्यसे

sarvatrāham akarteti dṛḍhabhāvanayānayā / pravāhāpatitaṃ kāryaṃ kurvann api na lipyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्राहम् अकर्तेति संविदा भोगकामना । याति नीरसतां जन्तोर् अप्रवृत्तेस् स्वचेतसः

sarvatrāham akarteti saṃvidā bhogakāmanā / yāti nīrasatāṃ jantor apravṛttes svacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्राहं किञ्चिद् एवेह न करोमीति निश्चयः । भोगौघकामनां तत्र कः करोतु जहातु वा

yatrāhaṃ kiñcid eveha na karomīti niścayaḥ / bhogaughakāmanāṃ tatra kaḥ karotu jahātu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् नित्यम् अकर्ताहम् इति भावनयेद्धया । परमामृतनाम्नी सा समतैवावशिष्यते

tasmān nityam akartāham iti bhāvanayeddhayā / paramāmṛtanāmnī sā samataivāvaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सर्वं करोमीति महाकर्तृतयानया । यदीच्छसि स्थितिं राम तत् ताम् अप्य् उत्तमां विदुः

atha sarvaṃ karomīti mahākartṛtayānayā / yadīcchasi sthitiṃ rāma tat tām apy uttamāṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं यत्र करोमीमं समग्रं जागतं भ्रमम् । रागद्वेषक्रमस् तत्र कुतो ऽन्यस्यात्यसम्भवात्

ahaṃ yatra karomīmaṃ samagraṃ jāgataṃ bhramam / rāgadveṣakramas tatra kuto 'nyasyātyasambhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अन्येन शरीरं मे दग्धम् अन्येन लालितम् । स मदारम्भ एवातः कः खेदोल्लासयोः क्रमः

yad anyena śarīraṃ me dagdham anyena lālitam / sa madārambha evātaḥ kaḥ khedollāsayoḥ kramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्सुखासुखविस्तारे जगज्जालक्षयोदये । अहं कर्तेति मत्वान्तः कः खेदोल्लासयोः क्रमः

matsukhāsukhavistāre jagajjālakṣayodaye / ahaṃ karteti matvāntaḥ kaḥ khedollāsayoḥ kramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खेदोल्लासविलासे तु स्वात्मकर्तृतयैकया । स्वयम् एव लयं याते समतैवावशिष्यते

khedollāsavilāse tu svātmakartṛtayaikayā / svayam eva layaṃ yāte samataivāvaśiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समता सर्वभावेषु यासौ सत्या परा स्थितिः । तस्याम् अवस्थितं चित्तं न भूयो दुःखम् आप्नुयात्

samatā sarvabhāveṣu yāsau satyā parā sthitiḥ / tasyām avasthitaṃ cittaṃ na bhūyo duḥkham āpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा सर्वकर्तृत्वम् अकर्तृत्वं च राघव । सर्वं त्यक्त्वा मनः पीत्वा यो ऽसि सो ऽसि स्थिरो भव

atha vā sarvakartṛtvam akartṛtvaṃ ca rāghava / sarvaṃ tyaktvā manaḥ pītvā yo 'si so 'si sthiro bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् अयं नाहं करोमीदम् इदं न तु । इति भावानुसन्धानमयी दृष्टिर् न तुष्टये

ayaṃ so 'ham ayaṃ nāhaṃ karomīdam idaṃ na tu / iti bhāvānusandhānamayī dṛṣṭir na tuṣṭaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा कालसूत्रपदवी सा महावीचिवागुरा । सासिपत्त्रवनश्रेणी या देहो ऽहम् इति स्थितिः

sā kālasūtrapadavī sā mahāvīcivāgurā / sāsipattravanaśreṇī yā deho 'ham iti sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा त्याज्या सर्वयत्नेन सर्वनाशे ऽप्य् उपस्थिते । स्प्रष्टव्या सा न भव्येन सश्वमांसेव पुक्कसी

sā tyājyā sarvayatnena sarvanāśe 'py upasthite / spraṣṭavyā sā na bhavyena saśvamāṃseva pukkasī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया सुदूरोज्झितया दृष्टौ पाटललेखया । उदेति परमा दृष्टिर् ज्योत्स्नेव विगताम्बुदा

tayā sudūrojjhitayā dṛṣṭau pāṭalalekhayā / udeti paramā dṛṣṭir jyotsneva vigatāmbudā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्ता नास्मि न चायम् अस्मि स इति ज्ञात्वैवम् अन्तस् स्फुटं कर्तैवास्मि समग्रम् अस्मि तद् इति ज्ञात्वाथ वा निश्चयम् । को ऽप्य् एवास्मि न कश्चिद् एवम् इति वा निर्णीय सर्वोत्तमं तिष्ठ त्वं स्वपदे स्थिताः पदविदो यत्रोत्तमास् साधवः

kartā nāsmi na cāyam asmi sa iti jñātvaivam antas sphuṭaṃ kartaivāsmi samagram asmi tad iti jñātvātha vā niścayam / ko 'py evāsmi na kaścid evam iti vā nirṇīya sarvottamaṃ tiṣṭha tvaṃ svapade sthitāḥ padavido yatrottamās sādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.