Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.39
सत्यम् एतत् त्वया ब्रह्मन् यद् उक्तं सूक्तिसुन्दरम् । अकर्तैव हि कर्तात्मा भोक्ताभोक्तैव भूतभृत्
satyam etat tvayā brahman yad uktaṃ sūktisundaram / akartaiva hi kartātmā bhoktābhoktaiva bhūtabhṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेश्वरस् सर्वमयश् चिन्मात्रम् अमलं पदम् । स्वानुभूतिवपुर् देवस् सर्वभूतान्तरस्थितः
sarveśvaras sarvamayaś cinmātram amalaṃ padam / svānubhūtivapur devas sarvabhūtāntarasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयङ्गमतां यातम् इदानीं ब्रह्म मे प्रभो । त्वदुक्तिभिर् यथा शीतं धाराभिर् भूभृतः पयः
hṛdayaṅgamatāṃ yātam idānīṃ brahma me prabho / tvaduktibhir yathā śītaṃ dhārābhir bhūbhṛtaḥ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औदासीन्याद् अनिच्छत्वान् न भुङ्क्ते न करोति च । समग्रालोककारित्वाद् भुङ्क्ते देवः करोति च
audāsīnyād anicchatvān na bhuṅkte na karoti ca / samagrālokakāritvād bhuṅkte devaḥ karoti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्व् अयं भगवन् स्फारस् संशयो मे हृदि स्थितः । छिन्द्धि तं त्वं गिरा ब्रह्मन् दीधित्येन्दुर् यथा तमः
kiṃ tv ayaṃ bhagavan sphāras saṃśayo me hṛdi sthitaḥ / chinddhi taṃ tvaṃ girā brahman dīdhityendur yathā tamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं सत् तद् इदं चासद् अयं सो ऽहम् अयं भवान् । अयम् एको द्वितीयो ऽयम् इत्यादिकलनामलम्
idaṃ sat tad idaṃ cāsad ayaṃ so 'ham ayaṃ bhavān / ayam eko dvitīyo 'yam ityādikalanāmalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकस्मिन् वितते शान्ते नीहार इव भास्करे । इदम्प्रथमम् एवाच्छे कथम् आत्मनि संस्थितम्
ekasmin vitate śānte nīhāra iva bhāskare / idamprathamam evācche katham ātmani saṃsthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिद्धान्तकाल एवास्य सत्प्रश्नस्योत्तरस्थितिम् । कथयिष्यामि ते राम ज्ञास्यस्य् एनां तदैव च
siddhāntakāla evāsya satpraśnasyottarasthitim / kathayiṣyāmi te rāma jñāsyasy enāṃ tadaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोक्षोपायस्य सिद्धान्तसमयं प्राप्य राघव । श्रोतुं प्रश्नोत्तराण्य् एतान्य् अलं योग्यो भविष्यसि
mokṣopāyasya siddhāntasamayaṃ prāpya rāghava / śrotuṃ praśnottarāṇy etāny alaṃ yogyo bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तागेयगिरां राम भाजनं तरुणो यथा । प्रश्नानाम् उत्तमोक्तीनां प्राप्तदृग् भाजनं तथा
kāntāgeyagirāṃ rāma bhājanaṃ taruṇo yathā / praśnānām uttamoktīnāṃ prāptadṛg bhājanaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यर्था भवति बालेषु यथा रागमयी कथा । निरर्थकाल्पबोधेषु तथोदारोदया कथा
vyarthā bhavati bāleṣu yathā rāgamayī kathā / nirarthakālpabodheṣu tathodārodayā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्मिंश्चिद् एव समये किञ्चित् पुंसो विराजते । फलम् आभाति वृक्षस्य शरद्य् एव न माधवे
kasmiṃścid eva samaye kiñcit puṃso virājate / phalam ābhāti vṛkṣasya śarady eva na mādhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपदेशगिरो वृद्धे रञ्जना निर्मले पटे । लगन्त्य् उदारविज्ञानकथाश् चाधिगतात्मनि
upadeśagiro vṛddhe rañjanā nirmale paṭe / laganty udāravijñānakathāś cādhigatātmani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रश्नस्यास्योत्तरं पूर्वं लेशतः कथितं मया । न विस्तरेण तेनैतन् न ज्ञातं भवता स्फुटम्
praśnasyāsyottaraṃ pūrvaṃ leśataḥ kathitaṃ mayā / na vistareṇa tenaitan na jñātaṃ bhavatā sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि त्वम् आत्मनात्मानम् अधिगच्छसि तत् स्वयम् । एतत् प्रश्नोत्तरं साधो जानास्य् अत्र न संशयः
yadi tvam ātmanātmānam adhigacchasi tat svayam / etat praśnottaraṃ sādho jānāsy atra na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया सिद्धान्तकाले तु प्राप्तबोधे त्वयि स्थिते । वक्तव्यो विस्तरेणैष साधो प्रश्नोत्तरक्रमः
mayā siddhāntakāle tu prāptabodhe tvayi sthite / vaktavyo vistareṇaiṣa sādho praśnottarakramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जानात्य् आत्मानम् आत्मैव कृत आत्मात्मनैव हि । आत्मैव सम्प्रसन्नस् सन्न् आत्मानं प्रतिपद्यते
jānāty ātmānam ātmaiva kṛta ātmātmanaiva hi / ātmaiva samprasannas sann ātmānaṃ pratipadyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयैतत् कथितं राम कर्त्रकर्तृविचारणम् । वासनामयनाशाय तज्ज्ञो निर्वासनो भवेत्
mayaitat kathitaṃ rāma kartrakartṛvicāraṇam / vāsanāmayanāśāya tajjño nirvāsano bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बन्धो हि वासनाबन्धो मोक्षस् स्याद् वासनाक्षयः । वासनास् त्वं परित्यज्य मोक्षार्थित्वम् अपि त्यज
bandho hi vāsanābandho mokṣas syād vāsanākṣayaḥ / vāsanās tvaṃ parityajya mokṣārthitvam api tyaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामसीर् वासनाः पूर्वं त्यक्त्वा विषयवासिताः । मैत्र्यादिभावनानाम्नीर् गृहाणामलवासनाः
tāmasīr vāsanāḥ pūrvaṃ tyaktvā viṣayavāsitāḥ / maitryādibhāvanānāmnīr gṛhāṇāmalavāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ता अप्य् अन्तः परित्यज्य ताभिर् व्यवहरन् बहिः । अन्तश् शान्तसमस्तेहो भव चिन्मात्रवासनः
tā apy antaḥ parityajya tābhir vyavaharan bahiḥ / antaś śāntasamasteho bhava cinmātravāsanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् अप्य् अथ परित्यज्य मनोबुद्धिसमन्विताम् । शेषे स्थिरसमाधानो येन त्यजसि तं त्यज
tām apy atha parityajya manobuddhisamanvitām / śeṣe sthirasamādhāno yena tyajasi taṃ tyaja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्मनःकलनाकालप्रकाशतिमिरादिकम् । वासनां वासितारं च प्राणस्पन्दनपूर्वकम्
cinmanaḥkalanākālaprakāśatimirādikam / vāsanāṃ vāsitāraṃ ca prāṇaspandanapūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समूलम् अखिलं त्यक्त्वा व्योमसोम्यः प्रशान्तधीः । यस् त्वं भवसि सद्बुद्धे स भवाश्व् अविलम्बितः
samūlam akhilaṃ tyaktvā vyomasomyaḥ praśāntadhīḥ / yas tvaṃ bhavasi sadbuddhe sa bhavāśv avilambitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयात् सम्परित्यज्य सर्वम् एव महामतिः । यस् तिष्ठति गतव्यग्रं स मुक्तः परमेश्वरः
hṛdayāt samparityajya sarvam eva mahāmatiḥ / yas tiṣṭhati gatavyagraṃ sa muktaḥ parameśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाधिम् अथ कर्माणि मा करोतु करोतु वा । हृदयेनास्तसर्वार्थो मुक्त एवोत्तमाशयः
samādhim atha karmāṇi mā karotu karotu vā / hṛdayenāstasarvārtho mukta evottamāśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नैष्कर्म्येण न तस्यार्थो न तस्यार्थो ऽस्ति कर्मभिः । न समाधानजप्याभ्यां यस्य निर्वासनं मनः
naiṣkarmyeṇa na tasyārtho na tasyārtho 'sti karmabhiḥ / na samādhānajapyābhyāṃ yasya nirvāsanaṃ manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारितम् अलं शास्त्रं चिरम् उद्ग्राहितं मिथः । सन्त्यक्तवासनान् मौनाद् ऋते नास्त्य् उत्तमं पदम्
vicāritam alaṃ śāstraṃ ciram udgrāhitaṃ mithaḥ / santyaktavāsanān maunād ṛte nāsty uttamaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्टं द्रष्टव्यम् अखिलं भ्रान्त्वाभ्रान्ता दिशो दश । जनाः कतिपया एव यथावस्त्व् अवलोकिनः
dṛṣṭaṃ draṣṭavyam akhilaṃ bhrāntvābhrāntā diśo daśa / janāḥ katipayā eva yathāvastv avalokinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् यद् आलोक्यते किञ्चिद् यत्र यत्र च गम्यते । ईप्सितानीप्सिताद् अन्यन् न तत्र यतते जनः
yad yad ālokyate kiñcid yatra yatra ca gamyate / īpsitānīpsitād anyan na tatra yatate janaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये केचन समारम्भा ये जनस्य क्रियाक्रमाः । ते सर्वे देहमात्रार्थम् आत्मार्थं तु न किञ्चन
ye kecana samārambhā ye janasya kriyākramāḥ / te sarve dehamātrārtham ātmārthaṃ tu na kiñcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाताले ब्रह्मलोके च स्वर्गे ऽथ वसुधातले । सन्तः कतिपया एव दृश्यन्ते दृष्टदृष्टयः
pātāle brahmaloke ca svarge 'tha vasudhātale / santaḥ katipayā eva dṛśyante dṛṣṭadṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं हेयम् उपादेयम् इदम् इत्य् असदुत्थितौ । निश्चयौ गलितौ यस्य ज्ञस्यासाव् अतिदुर्लभः
idaṃ heyam upādeyam idam ity asadutthitau / niścayau galitau yasya jñasyāsāv atidurlabhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करोतु भुवने राज्यं विशत्व् अनलम् अम्बु वा । नात्मलाभाद् ऋते जन्तुर् विश्रान्तिम् अधिगच्छति
karotu bhuvane rājyaṃ viśatv analam ambu vā / nātmalābhād ṛte jantur viśrāntim adhigacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये महामतयस् सन्ति शूरास् स्वेन्द्रियशत्रुषु । जन्मज्वरविनाशाय त उपास्या महाधियः
ye mahāmatayas santi śūrās svendriyaśatruṣu / janmajvaravināśāya ta upāsyā mahādhiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वत्र पञ्चभूतानि षष्ठं किञ्चिन् न विद्यते । पाताले भूतले व्योम्नि रतिम् एति क्व धीरधीः
sarvatra pañcabhūtāni ṣaṣṭhaṃ kiñcin na vidyate / pātāle bhūtale vyomni ratim eti kva dhīradhīḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युक्त्या सन्तरतो ज्ञस्य संसारो गोष्पदाकृतिः । दूरसन्त्यक्तयुक्तेस् तु महामत्तार्णवोपमः
yuktyā santarato jñasya saṃsāro goṣpadākṛtiḥ / dūrasantyaktayuktes tu mahāmattārṇavopamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कदम्बगोलकस्वच्छं ब्रह्माण्डं स्फारचेतसः । किं प्रयच्छति किं भुङ्क्ते प्राप्ते ऽस्मिन् सकले ऽपि सः
kadambagolakasvacchaṃ brahmāṇḍaṃ sphāracetasaḥ / kiṃ prayacchati kiṃ bhuṅkte prāpte 'smin sakale 'pi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतदर्थम् अबुद्धीनां यन् महासमरक्रियाः । तन् मन्ये राम भिक्षार्थं द्वन्द्वलक्षक्षयावहम्
etadartham abuddhīnāṃ yan mahāsamarakriyāḥ / tan manye rāma bhikṣārthaṃ dvandvalakṣakṣayāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पमात्रेण कालेन सहसा पेलवोदरे । अस्मिन्न् अपि च यो नाशस् स वीरुधि महाशनिः
kalpamātreṇa kālena sahasā pelavodare / asminn api ca yo nāśas sa vīrudhi mahāśaniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनो ऽंशस्य सर्वादेर् यत् तृणाद् अपि नोत्तमम् । तस्मिञ् जगत्त्रये प्राप्तं किं तद् आत्मवतो भवेत्
ātmano 'ṃśasya sarvāder yat tṛṇād api nottamam / tasmiñ jagattraye prāptaṃ kiṃ tad ātmavato bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतश् शैलशतैर् व्याप्तस् तथेतो जलराशिभिः । कियान् अस्या भुवो देहो येनोदारं प्रपूरयेत्
itaś śailaśatair vyāptas tatheto jalarāśibhiḥ / kiyān asyā bhuvo deho yenodāraṃ prapūrayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तद् अस्ति जगत्य् अस्मिन् सपातालहरालये । यन् नामात्मवतो ज्ञस्य किञ्चित् कार्यकरं भवेत्
na tad asti jagaty asmin sapātālaharālaye / yan nāmātmavato jñasya kiñcit kāryakaraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकताम् अनुयातस्य व्योमवद् विततस्य च । स्वस्थस्यात्मवतो ज्ञस्य स्थितस्यात्मन्य् अचेतसि
ekatām anuyātasya vyomavad vitatasya ca / svasthasyātmavato jñasya sthitasyātmany acetasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरजालनीहारधूसरा शून्यकोटरा । शान्तसञ्चारसुभगा त्रिलोकी विपुलाटवी
śarīrajālanīhāradhūsarā śūnyakoṭarā / śāntasañcārasubhagā trilokī vipulāṭavī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फारब्रह्मामलाम्भोधिफेनास् सर्वे कुलाचलाः । चिदादित्यमहातेजोमृगतृष्णा जगच्छ्रियः
sphārabrahmāmalāmbhodhiphenās sarve kulācalāḥ / cidādityamahātejomṛgatṛṣṇā jagacchriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मतत्त्वमहाम्भोधिवीचयस् सर्गराजयः । अनुत्तमपदाम्भोदवृष्टयश् शास्त्रदृष्टयः
ātmatattvamahāmbhodhivīcayas sargarājayaḥ / anuttamapadāmbhodavṛṣṭayaś śāstradṛṣṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रार्कतपनालोका घटकाष्ठादिसन्निभाः । प्रकाशनीयाश् चिद्दीपत्विषो भूतगणास् तथा
candrārkatapanālokā ghaṭakāṣṭhādisannibhāḥ / prakāśanīyāś ciddīpatviṣo bhūtagaṇās tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरम् अन्तर्हितात्मानस् संसारवनचारिणः । कामभोगोलपग्रासा मृगा नरसुरासुराः
ciram antarhitātmānas saṃsāravanacāriṇaḥ / kāmabhogolapagrāsā mṛgā narasurāsurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्थिखण्डार्गला मूर्धपिधानास् स्नायुशृङ्खलाः । जगद्देहा जगज्जीवरत्नमांससमुद्गकाः
asthikhaṇḍārgalā mūrdhapidhānās snāyuśṛṅkhalāḥ / jagaddehā jagajjīvaratnamāṃsasamudgakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनबालमृगीमुग्धाः परसञ्चारितास् स्थितौ । बालबुद्धिविनोदाय योषितश् चर्मपुत्रिकाः
vanabālamṛgīmugdhāḥ parasañcāritās sthitau / bālabuddhivinodāya yoṣitaś carmaputrikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंविधोदारमना मनाग् अपि महामतिः । न ज्ञश् चलति भोगौघैर् मुखवातैर् इवाचलः
evaṃvidhodāramanā manāg api mahāmatiḥ / na jñaś calati bhogaughair mukhavātair ivācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन् किल पदे राम ज्ञस् तिष्ठति महोन्नतौ । यस्माच् चन्द्रार्कदेशो ऽपि नः पातालम् इव स्थितः
tasmin kila pade rāma jñas tiṣṭhati mahonnatau / yasmāc candrārkadeśo 'pi naḥ pātālam iva sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमांल् लोकान् अनालोकाञ् जातालोकास् सुवेदिनः । सरीसृपान् वयम् इव पश्यन्त्य् ऊढान् भवार्णवे
imāṃl lokān anālokāñ jātālokās suvedinaḥ / sarīsṛpān vayam iva paśyanty ūḍhān bhavārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केचन जगद्भावास् तत्त्वज्ञं रञ्जयन्त्य् अमी । नागरं नागरीकान्तं कुग्रामलटभा इव
na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī / nāgaraṃ nāgarīkāntaṃ kugrāmalaṭabhā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केचन जगद्भावास् तत्त्वज्ञं रञ्जयन्त्य् अमी । अप्य् अभ्याशगतास् स्फारहृदयं खम् इवाम्बुदाः
na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī / apy abhyāśagatās sphārahṛdayaṃ kham ivāmbudāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केचन जगद्भावास् तत्त्वज्ञं रञ्जयन्त्य् अमी । मर्कट्य इव नृत्यन्त्यो गौरीलास्यार्थिनं हरम्
na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī / markaṭya iva nṛtyantyo gaurīlāsyārthinaṃ haram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न केचन जगद्भावास् तत्त्वज्ञं रञ्जयन्त्य् अमी । प्राक्तनप्रतिबिम्बश्री रत्नं कुम्भगतं यथा
na kecana jagadbhāvās tattvajñaṃ rañjayanty amī / prāktanapratibimbaśrī ratnaṃ kumbhagataṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रार्पितोपमम् असन्मयम् अम्बुभङ्गत्वङ्गत्तरङ्गकृतबिम्बम् इवावलोक्य । लोकं तदीहितसुखेषु रतिं न याति तज्ज्ञः कुशेवललवेष्व् इव राजहंसः
cakrārpitopamam asanmayam ambubhaṅgatvaṅgattaraṅgakṛtabimbam ivāvalokya / lokaṃ tadīhitasukheṣu ratiṃ na yāti tajjñaḥ kuśevalalaveṣv iva rājahaṃsaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.