Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.4
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे तृतीयः सर्गः ॥३॥ इन्द्रियग्रामसङ्ग्रामसेतुना भवसागरः । तीर्यते नेतरेणेह केनचिन् नाम कर्मणा
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe tṛtīyaḥ sargaḥ ||3|| indriyagrāmasaṅgrāmasetunā bhavasāgaraḥ | tīryate netareṇeha kenacin nāma karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शास्त्रसत्सङ्गमाभ्यासैः सविवेको जितेन्द्रियः । अत्यन्ताभावम् एवास्य दृश्यौघस्यावगच्छति
śāstrasatsaṅgamābhyāsaiḥ saviveko jitendriyaḥ / atyantābhāvam evāsya dṛśyaughasyāvagacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत् ते कथितं सर्वं स्वरूपं रूपिणां वर । संसारसागरश्रेण्यो यथायान्ति प्रयान्ति च
etat te kathitaṃ sarvaṃ svarūpaṃ rūpiṇāṃ vara / saṃsārasāgaraśreṇyo yathāyānti prayānti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुनात्र किम् उक्तेन मनः कर्मद्रुमाङ्कुरम् । तस्मिंश् छिन्ने जगच्छाखश् छिन्नः कर्मतरुर् भवेत्
bahunātra kim uktena manaḥ karmadrumāṅkuram / tasmiṃś chinne jagacchākhaś chinnaḥ karmatarur bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनः सर्वम् इदं राम तस्मिन्न् अन्तश् चिकित्सिते । चिकित्सितो ःयं सकलो जन्मजालमयो भवः
manaḥ sarvam idaṃ rāma tasminn antaś cikitsite / cikitsito ḥyaṃ sakalo janmajālamayo bhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् एतज् जायते लोके मनो मललवाकुलम् । मनसो व्यतिरेकेण देहः क्व किल दृश्यते
tad etaj jāyate loke mano malalavākulam / manaso vyatirekeṇa dehaḥ kva kila dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृश्यात्यन्तासम्भवनम् ऋते नान्येन हेतुना । मनःपिशाचः प्रशमं याति कल्पशतैर् अपि
dṛśyātyantāsambhavanam ṛte nānyena hetunā / manaḥpiśācaḥ praśamaṃ yāti kalpaśatair api
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतच् च सम्भवत्य् एव मनोव्याधिचिकित्सने । दृश्यात्यन्तासम्भवात्म परमौषधम् उत्तमम्
etac ca sambhavaty eva manovyādhicikitsane / dṛśyātyantāsambhavātma paramauṣadham uttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनो मोहम् उपादत्ते म्रियते जायते पुनः । कस्यचित् तु प्रसादेन बध्यते मुच्यते पुनः
mano moham upādatte mriyate jāyate punaḥ / kasyacit tu prasādena badhyate mucyate punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्फुरतीत्थं जगत् सर्वं चित्ते मननमन्थरे । शून्य एवाम्बरे स्फारे गन्धर्वाणाम् पुरं यथा
sphuratītthaṃ jagat sarvaṃ citte mananamanthare / śūnya evāmbare sphāre gandharvāṇām puraṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनसीदं जगत् कृत्स्नं स्फारं स्फुरति चास्ति च । पुष्पगुच्छ इवामोदस् तत्स्थस् तस्माद् इवेतरः
manasīdaṃ jagat kṛtsnaṃ sphāraṃ sphurati cāsti ca / puṣpaguccha ivāmodas tatsthas tasmād ivetaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तिलकणे तैलं गुणो गुणिनि वा यथा । यथा धर्मिणि वा धर्मस् तथेदम् मनसि स्थितम्
yathā tilakaṇe tailaṃ guṇo guṇini vā yathā / yathā dharmiṇi vā dharmas tathedam manasi sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथाम्भसि तरङ्गौघ इन्दौ द्वीन्दुभ्रमो यथा । मृगतृष्णा यथा तापे संसारश् चित्तके तथा
yathāmbhasi taraṅgaugha indau dvīndubhramo yathā / mṛgatṛṣṇā yathā tāpe saṃsāraś cittake tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रश्मिजालं यथा सूर्ये यथालोकश् च तेजसि । यथौष्ण्यं चित्रभानौ च मनसीदं तथा जगत्
raśmijālaṃ yathā sūrye yathālokaś ca tejasi / yathauṣṇyaṃ citrabhānau ca manasīdaṃ tathā jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शैत्यं यथैव तुहिने यथा नभसि शून्यता । यथा चञ्चलता वायौ मनसीदं तथा जगत्
śaityaṃ yathaiva tuhine yathā nabhasi śūnyatā / yathā cañcalatā vāyau manasīdaṃ tathā jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचारणापरिज्ञातस्वभावस्योदितात्मनः । अनुकम्प्या भवन्त्य् एते ब्रह्मविष्ण्विन्द्रशङ्कराः
vicāraṇāparijñātasvabhāvasyoditātmanaḥ / anukampyā bhavanty ete brahmaviṣṇvindraśaṅkarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकटाकारम् अप्य् अन्तर् निरहङ्कारचेतसम् । नाप्नुवन्ति विकल्पास् तं मृगतृष्णाम्ब्व् इवैणकाः
prakaṭākāram apy antar nirahaṅkāracetasam / nāpnuvanti vikalpās taṃ mṛgatṛṣṇāmbv ivaiṇakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तरङ्गवद् अमी लोकाः प्रयान्त्य् आयान्ति चाभितः । क्रोडीकुरुत आत्मोत्थे न ज्ञं मरणजन्मनी
taraṅgavad amī lokāḥ prayānty āyānti cābhitaḥ / kroḍīkuruta ātmotthe na jñaṃ maraṇajanmanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आविर्भावतिरोभावौ संसारो नेतरः क्रमः । इति ताभ्यां समालोके रमते न स खिद्यते
āvirbhāvatirobhāvau saṃsāro netaraḥ kramaḥ / iti tābhyāṃ samāloke ramate na sa khidyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न जायते न म्रियते कुम्भे कुम्भनभो यथा । भूषिते दूषिते वापि देहे तद्वद् इहात्मवान्
na jāyate na mriyate kumbhe kumbhanabho yathā / bhūṣite dūṣite vāpi dehe tadvad ihātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेक उदिते शीते मिथ्याभ्रमभरोदिता । क्षीयते वासना साभ्रे मृगतृष्णा मराव् इव
viveka udite śīte mithyābhramabharoditā / kṣīyate vāsanā sābhre mṛgatṛṣṇā marāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽहं कथम् इदं वेति यावन् न प्रविचारितम् । संसाराडम्बरं तावद् अन्धकारोपमं स्थितम्
ko 'haṃ katham idaṃ veti yāvan na pravicāritam / saṃsārāḍambaraṃ tāvad andhakāropamaṃ sthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्याभ्रमभरोद्भूतं शरीरं पदम् आपदाम् । आत्मभावनया नेदं यः पश्यति स पश्यति
mithyābhramabharodbhūtaṃ śarīraṃ padam āpadām / ātmabhāvanayā nedaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देशकालवशोत्थानि न ममेति गतभ्रमम् । शरीरसुखदुःखानि यः पश्यति स पश्यति
deśakālavaśotthāni na mameti gatabhramam / śarīrasukhaduḥkhāni yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मानम् इतरच् चैव दृशा नित्याविभिन्नया । सर्वं चिज्ज्योतिर् एवेति यः पश्यति स पश्यति
ātmānam itarac caiva dṛśā nityāvibhinnayā / sarvaṃ cijjyotir eveti yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपारपर्यन्तनभो दिक्कालादिक्रियान्वितम् । अहम् एवेति सर्वत्र यः पश्यति स पश्यति
apāraparyantanabho dikkālādikriyānvitam / aham eveti sarvatra yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वालाग्रलक्षभागात् तु कोटिशः परिकल्पितः । अहं सूक्ष्म इति व्यापी यः पश्यति स पश्यति
vālāgralakṣabhāgāt tu koṭiśaḥ parikalpitaḥ / ahaṃ sūkṣma iti vyāpī yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वशक्तिर् अनन्तात्मा सर्वभावान्तरस्थितः । अद्वितीयश् चिद् इत्य् अन्तर् यः पश्यति स पश्यति
sarvaśaktir anantātmā sarvabhāvāntarasthitaḥ / advitīyaś cid ity antar yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आधिव्याधिभयोद्विग्नो जरामरणजन्मवान् । देहो ऽहम् इति न प्राज्ञो यः पश्यति स पश्यति
ādhivyādhibhayodvigno jarāmaraṇajanmavān / deho 'ham iti na prājño yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस्ताच् च व्यापको महिमा मम । न द्वितीयो ममास्तीति यः पश्यति स पश्यति
tiryag ūrdhvam adhastāc ca vyāpako mahimā mama / na dvitīyo mamāstīti yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मयि सर्वम् इदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव । चित्तन्तुर् अहम् एवेति यः पश्यति स पश्यति
mayi sarvam idaṃ protaṃ sūtre maṇigaṇā iva / cittantur aham eveti yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाहं न चान्यद् अस्तीह ब्रह्मैवास्ति न चास्ति तत् । इत्थं सदसतोर् मध्यं यः पश्यति स पश्यति
nāhaṃ na cānyad astīha brahmaivāsti na cāsti tat / itthaṃ sadasator madhyaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् नाम किञ्चित् त्रैलोक्ये स एको ऽवयवो मम । तरङ्गो ऽब्धाव् इवेत्य् अन्तर् यः पश्यति स पश्यति
yan nāma kiñcit trailokye sa eko 'vayavo mama / taraṅgo 'bdhāv ivety antar yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मतापरते त्वत्तामत्ते यस्य महात्मनः । भावाद् उपरते स्यातां स पश्यति सुलोचनः
ātmatāparate tvattāmatte yasya mahātmanaḥ / bhāvād uparate syātāṃ sa paśyati sulocanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोच्या पाल्या मयैवेयं स्वसेयं मे कनीयसी । त्रिलोकी पेलवेत्य् उच्चैर् यः पश्यति स पश्यति
śocyā pālyā mayaiveyaṃ svaseyaṃ me kanīyasī / trilokī pelavety uccair yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चेत्यानुपातरहितं चिद्भैरवमयं वपुः । आपूरितजगज्जालं यः पश्यति स पश्यति
cetyānupātarahitaṃ cidbhairavamayaṃ vapuḥ / āpūritajagajjālaṃ yaḥ paśyati sa paśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखं दुःखं भवो ऽभावो ऽविवेककलनाश् च याः । अहं न वेति वा नूनं पश्यन् न परिहीयते
sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo 'bhāvo 'vivekakalanāś ca yāḥ / ahaṃ na veti vā nūnaṃ paśyan na parihīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मसत्तापरापूर्णे जगत्य् अन्येन वर्जिते । किं मे हेयं किम् आदेयम् इति पश्यन् सदृङ् नरः
svātmasattāparāpūrṇe jagaty anyena varjite / kiṃ me heyaṃ kim ādeyam iti paśyan sadṛṅ naraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अप्रतर्क्यम् अनाभासं सन्मात्रम् इदम् इत्य् अलम् । हेयोपादेयकलना यस्य क्षीणा नमामि तम्
apratarkyam anābhāsaṃ sanmātram idam ity alam / heyopādeyakalanā yasya kṣīṇā namāmi tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य आकाशवद् एकात्मा सर्वभावगतो ऽपि सन् । न भावरञ्जनाम् एति स महात्मा महेश्वरः
ya ākāśavad ekātmā sarvabhāvagato 'pi san / na bhāvarañjanām eti sa mahātmā maheśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमःप्रकाशकलनामुक्तः कालात्मतां गतः । यस् सोम्यस् सुसमस् स्वस्थस् तं नौमि पदम् आगतम्
tamaḥprakāśakalanāmuktaḥ kālātmatāṃ gataḥ / yas somyas susamas svasthas taṃ naumi padam āgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्योदयास्तमयसङ्कलनाकलासु चित्रासु चारुविभवासु जगद्गतासु । वृत्तिस् समैव सकलैकगतेर् अनन्ता तस्मै नमः परमबोधवते शिवाय
yasyodayāstamayasaṅkalanākalāsu citrāsu cāruvibhavāsu jagadgatāsu / vṛttis samaiva sakalaikagater anantā tasmai namaḥ paramabodhavate śivāya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.