Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.7
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे षष्ठः सर्गः ॥६॥ इति शुक्रः पुरम् प्राप्य वैबुधं स्वेन चेतसा । विसस्मार निजम् भावम् प्राक्तनं व्यसनं विना
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe ṣaṣṭhaḥ sargaḥ ||6|| iti śukraḥ puram prāpya vaibudhaṃ svena cetasā / visasmāra nijam bhāvam prāktanaṃ vyasanaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तम् अथ विश्रम्य तस्य पार्श्वे शचीपतेः । स्वर्गं विहर्तुम् उत्तस्थौ स्वर्वासिपरिचोदितः
muhūrtam atha viśramya tasya pārśve śacīpateḥ / svargaṃ vihartum uttasthau svarvāsiparicoditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गश्रियं समालोक्य लोललोचनलाञ्छितम् । स्त्रैणं द्रष्टुं जगामासौ नलिनीम् इव सारसः
svargaśriyaṃ samālokya lolalocanalāñchitam / straiṇaṃ draṣṭuṃ jagāmāsau nalinīm iva sārasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र ताम् मृगशावाक्षीं कान्ताम् अध्यागताम् असौ । ददर्श विपिनान्तःस्थाम् भृङ्गश् चूतलताम् इव
tatra tām mṛgaśāvākṣīṃ kāntām adhyāgatām asau / dadarśa vipināntaḥsthām bhṛṅgaś cūtalatām iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताम् आलोक्य लसल्लोलविलासवलिताकृतिम् । आसीद् विलीयमानाङ्गो ज्योत्स्नयेन्दुमणिर् यथा
tām ālokya lasallolavilāsavalitākṛtim / āsīd vilīyamānāṅgo jyotsnayendumaṇir yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलीयमानसर्वाङ्गस् ताम् अवैक्षत कामिनीम् । चन्द्रकान्त इव ज्योत्स्नां शीतलां खे विलासिनीम्
vilīyamānasarvāṅgas tām avaikṣata kāminīm / candrakānta iva jyotsnāṃ śītalāṃ khe vilāsinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनावलोकिता सापि तत्परायणतां गता । निशान्ते चक्रवाकेन कान्तेन परिकूजिता
tenāvalokitā sāpi tatparāyaṇatāṃ gatā / niśānte cakravākena kāntena parikūjitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसाद् विकसतोर् नूनम् अन्योःन्यम् अनुरक्तयोः । प्रातर् अर्कनलिन्योर् या शोभा सैव तयोर् अभूत्
rasād vikasator nūnam anyoḥnyam anuraktayoḥ / prātar arkanalinyor yā śobhā saiva tayor abhūt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्कल्पितार्थदायित्वाद् देशस्य मदनेन सा । सर्वाङ्गं विवशीकृत्य शुक्रायैव समर्पिता
saṅkalpitārthadāyitvād deśasya madanena sā / sarvāṅgaṃ vivaśīkṛtya śukrāyaiva samarpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पेतुः स्मरशरास् तस्या मृदुष्व् अङ्गेषु भूरिशः । पलाशेष्व् इव पद्मिन्या धारा नवपयोमुचः
petuḥ smaraśarās tasyā mṛduṣv aṅgeṣu bhūriśaḥ / palāśeṣv iva padminyā dhārā navapayomucaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा बभूव स्मराधूता लोलालिवलयालका । मन्दवातविनुन्नाया मञ्जर्याः सहधर्मिणी
sā babhūva smarādhūtā lolālivalayālakā / mandavātavinunnāyā mañjaryāḥ sahadharmiṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीलनीरजनेत्रां तां हंसवारणगामिनीम् । मदनः क्षोभयाम् आस पूरः कमलिनीम् इव
nīlanīrajanetrāṃ tāṃ haṃsavāraṇagāminīm / madanaḥ kṣobhayām āsa pūraḥ kamalinīm iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तां तादृशीं दृष्ट्वा शुक्रः सङ्कल्पितार्थभाक् । तमः सङ्कल्पयाम् आस संहारम् इव भूतकृत्
atha tāṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā śukraḥ saṅkalpitārthabhāk / tamaḥ saṅkalpayām āsa saṃhāram iva bhūtakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिविष्टपस्य देशो ःसौ बभूव तिमिराकुलः । भूलोकस्यान्धतमसो लोकालोकतटो यथा
triviṣṭapasya deśo ḥsau babhūva timirākulaḥ / bhūlokasyāndhatamaso lokālokataṭo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लज्जान्धकारतीक्ष्णांशौ तस्मिंस् तिमिरमण्डले । प्रतिष्ठाम् आगते तस्य मिथुनस्येव मन्मथे
lajjāndhakāratīkṣṇāṃśau tasmiṃs timiramaṇḍale / pratiṣṭhām āgate tasya mithunasyeva manmathe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषु सर्वेषु भूतेषु गतेष्व् अभिमतां दिशम् । तस्मात् प्रदेशाद् भूलोकं दिनान्ते विहगेष्व् इव
teṣu sarveṣu bhūteṣu gateṣv abhimatāṃ diśam / tasmāt pradeśād bhūlokaṃ dinānte vihageṣv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा दीर्घधवलापाङ्गा प्रवृद्धमदना तथा । आजगाम भृगोः पुत्रम् मयूरी वारिदं यथा
sā dīrghadhavalāpāṅgā pravṛddhamadanā tathā / ājagāma bhṛgoḥ putram mayūrī vāridaṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धवलागारमध्यस्थे पर्यङ्के परिकल्पिते । विवेश भार्गवस् तत्र क्षीरोद इव माधवः
dhavalāgāramadhyasthe paryaṅke parikalpite / viveśa bhārgavas tatra kṣīroda iva mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा पादाव् अवलम्ब्यास्य विवशेव वरानना । रराज च सुरेभस्य पादलग्नेव पद्मिनी
sā pādāv avalambyāsya vivaśeva varānanā / rarāja ca surebhasya pādalagneva padminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच चेदं ललितं लसत्स्नेहोत्कया गिरा । वचो मधुरम् आनन्दि विलासि वलिताक्षरम्
uvāca cedaṃ lalitaṃ lasatsnehotkayā girā / vaco madhuram ānandi vilāsi valitākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यामलेन्दुवदन मण्डलीकृतकार्मुकः । अबलाम् अनुबध्नाति माम् एष किमनङ्गकः
paśyāmalenduvadana maṇḍalīkṛtakārmukaḥ / abalām anubadhnāti mām eṣa kimanaṅgakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाहि माम् अबलां नाथ दीनां त्वच्छरणाम् इह । कृपणाश्वासनं साधो विद्धि सच्चरितव्रतम्
pāhi mām abalāṃ nātha dīnāṃ tvaccharaṇām iha / kṛpaṇāśvāsanaṃ sādho viddhi saccaritavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहदृष्टिम् अजानद्भिर् मूढैर् एव महामते । प्रणया अवगण्यन्ते न रसज्ञैः कदाचन
snehadṛṣṭim ajānadbhir mūḍhair eva mahāmate / praṇayā avagaṇyante na rasajñaiḥ kadācana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशङ्कितोपसम्पन्नः प्रणयो ःन्योःन्यरक्तयोः । अधःकरोति निष्यन्दं चान्द्रम् आस्वादितम् प्रिय
aśaṅkitopasampannaḥ praṇayo ḥnyoḥnyaraktayoḥ / adhaḥkaroti niṣyandaṃ cāndram āsvāditam priya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न तथा सुखयत्य् एषा चेतस् त्रिभुवनेशता । यथा परस्परानन्दी स्नेहः प्रथमरक्तयोः
na tathā sukhayaty eṣā cetas tribhuvaneśatā / yathā parasparānandī snehaḥ prathamaraktayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्पादस्पर्शनेनेयं समाश्वस्तास्मि मानद । चन्द्रपादपरामृष्टा यथा निशि कुमुद्वती
tvatpādasparśaneneyaṃ samāśvastāsmi mānada / candrapādaparāmṛṣṭā yathā niśi kumudvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्पर्शामृतपानेन तव जीवामि सुन्दर । चन्द्रांशुरसपानेन चकोरी चपला यथा
saṃsparśāmṛtapānena tava jīvāmi sundara / candrāṃśurasapānena cakorī capalā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माम् इमां चरणालीनाम् भ्रमरीं करपल्लवैः । आलिङ्ग्यामृतसम्पूर्णे सत्पद्महृदये कुरु
mām imāṃ caraṇālīnām bhramarīṃ karapallavaiḥ / āliṅgyāmṛtasampūrṇe satpadmahṛdaye kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा पुष्पमृद्वङ्गी सा तस्य पतितोरसि । व्याघूर्णितालिनयना सुतराव् इव मञ्जरी
ity uktvā puṣpamṛdvaṅgī sā tasya patitorasi / vyāghūrṇitālinayanā sutarāv iva mañjarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन कथयति तौ दम्पती तत्र विलासकान्तौ विलेसतुस् तासु वनस्थलीषु । किञ्जल्कगौरानिलघूर्णितासु मत्तौ द्विरेफाव् इव पद्मिनीषु
sargāntaślokena kathayati tau dampatī tatra vilāsakāntau vilesatus tāsu vanasthalīṣu / kiñjalkagaurānilaghūrṇitāsu mattau dvirephāv iva padminīṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद् उद्वेगम् आपन्नश् शम्बरः कोपवान् भृशम् । तार्णो ऽभि वातम् अनल इव जज्वाल चोच्छ्वसन्
yāvad udvegam āpannaś śambaraḥ kopavān bhṛśam / tārṇo 'bhi vātam anala iva jajvāla cocchvasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यम् अपि चान्विष्य न देवांल् लब्धवान् अथ । परेणापि प्रयत्नेन सुकृतानीव दुष्कृती
trailokyam api cānviṣya na devāṃl labdhavān atha / pareṇāpi prayatnena sukṛtānīva duṣkṛtī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससर्ज मायया घोरान् असुरांस् त्रीन् महाबलान् । बलरक्षार्थम् उदितान् कालान् मूर्तिम् इवास्थितान्
sasarja māyayā ghorān asurāṃs trīn mahābalān / balarakṣārtham uditān kālān mūrtim ivāsthitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मिता मायया भीमाः कल्पपादपबाहवः । उदगुस् ते महाकायाः पक्षक्षुब्धा इवाद्रयः
nirmitā māyayā bhīmāḥ kalpapādapabāhavaḥ / udagus te mahākāyāḥ pakṣakṣubdhā ivādrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दामा व्यालः कटश् चेति नामभिः परिलाञ्छिताः । यथाप्राप्तैककर्तारश् चेतनामात्रधर्मिणः
dāmā vyālaḥ kaṭaś ceti nāmabhiḥ parilāñchitāḥ / yathāprāptaikakartāraś cetanāmātradharmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभावात् कर्मणां ते च प्राक्तनानाम् अवासनाः । निर्विकल्पकचिन्मात्रपरिस्पन्दैककर्मिणः
abhāvāt karmaṇāṃ te ca prāktanānām avāsanāḥ / nirvikalpakacinmātraparispandaikakarmiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मबीजं कलां तन्वीं दधाना मननात्मिकाम् । अपुष्टां कृत्रिमाम् अन्तर् आदायोदयम् आगताः
karmabījaṃ kalāṃ tanvīṃ dadhānā mananātmikām / apuṣṭāṃ kṛtrimām antar ādāyodayam āgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पारम्पर्येण ते ह्य् अत्र काकतालीयवद् भटाः । प्रकृताम् अनुवर्तन्ते क्रियाम् उज्झितवासनाः
pāramparyeṇa te hy atra kākatālīyavad bhaṭāḥ / prakṛtām anuvartante kriyām ujjhitavāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धसुप्ता यथा बालास् स्वाङ्गैर् इङ्गन्ति केवलम् । वासनात्माभिमानाभ्यां हीनास् ते तद्वद् एव हि
ardhasuptā yathā bālās svāṅgair iṅganti kevalam / vāsanātmābhimānābhyāṃ hīnās te tadvad eva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाभिपातं न चापातं विदुस् ते न पलायनम् । न जीवितं न मरणं न रणं च जयाजयौ
nābhipātaṃ na cāpātaṃ vidus te na palāyanam / na jīvitaṃ na maraṇaṃ na raṇaṃ ca jayājayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केवलं सैनिकान् अग्रे दृष्ट्वाभिहननोद्यतान् । अभिजघ्नुः परान् आजौ प्रहारदलिताद्रयः
kevalaṃ sainikān agre dṛṣṭvābhihananodyatān / abhijaghnuḥ parān ājau prahāradalitādrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शम्बरश् चिन्तयाम् आस परितुष्टमनाः पुरे । विजेष्यते हि मत्सेना मायासुरसुरक्षिता
śambaraś cintayām āsa parituṣṭamanāḥ pure / vijeṣyate hi matsenā māyāsurasurakṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इष्टानिष्टाभिर् एते हि वासनाभिस् समुज्झिताः । ततो रणे बिभ्यति नो विद्रवन्ति च न स्थिराः
iṣṭāniṣṭābhir ete hi vāsanābhis samujjhitāḥ / tato raṇe bibhyati no vidravanti ca na sthirāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदैते न पलायन्ते देवैर् अभिहता अपि । तदैषातिबला सेना ममेदानीं व्यवस्थिता
yadaite na palāyante devair abhihatā api / tadaiṣātibalā senā mamedānīṃ vyavasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिबलासुरदोर्द्रुमपालिता मम चमूस् स्थिरताम् अलम् एष्यति । अमरवारणदन्तविघट्टनेष्व् अमरपर्वतहेममही यथा
atibalāsuradordrumapālitā mama camūs sthiratām alam eṣyati / amaravāraṇadantavighaṭṭaneṣv amaraparvatahemamahī yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.