Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.8
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे सप्तमः सर्गः ॥७॥ इति चित्तविलासेन चिरम् उत्प्रेक्षितैः प्रियैः । प्रणयैर् भार्गवस्यासीत् तुष्टये ससमागमः
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe saptamaḥ sargaḥ ||7|| iti cittavilāsena ciram utprekṣitaiḥ priyaiḥ / praṇayair bhārgavasyāsīt tuṣṭaye sasamāgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति निर्णीय दैत्येन्द्रो दामव्यालकटान्विताम् । सेनां सम्प्रेषयाम् आस भूतलं देवनाशिनीम् ॥मु ४,८।१ (= म्त् ४,२६।१)॥ दैत्यास् सागरकुञ्जेभ्यः कन्दरेभ्यस् सुराचलात् । उदगुर् भीमनिर्ह्रादास् सपक्षगिरिलीलया
iti nirṇīya daityendro dāmavyālakaṭānvitām / senāṃ sampreṣayām āsa bhūtalaṃ devanāśinīm //MU 4,8.1 (= MT 4,26.1)// daityās sāgarakuñjebhyaḥ kandarebhyas surācalāt / udagur bhīmanirhrādās sapakṣagirilīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दारदामाकुलया वैबुधासवमत्तया । तदा तेन तया सार्धं द्वितीयेनामलेन्दुना ॥मु ४,८।२॥ विहृतम् मत्तहंसासु हेमपङ्कजिनीषु च । तटेष्व् अमरवाहिन्याः सह किन्नरचारणैः
mandāradāmākulayā vaibudhāsavamattayā / tadā tena tayā sārdhaṃ dvitīyenāmalendunā //MU 4,8.2// vihṛtam mattahaṃsāsu hemapaṅkajinīṣu ca / taṭeṣv amaravāhinyāḥ saha kinnaracāraṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतम् इन्दुदलस्यन्दि देवैः सह रसायनम् । पारिजातलताजालनिलयेषु विलासिना
pītam indudalasyandi devaiḥ saha rasāyanam / pārijātalatājālanilayeṣu vilāsinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चारुचैत्ररथोद्यानलतादोलासु लीलया । चिरं विलसितं व्यग्रैः सह विद्याधरीगणैः
cārucaitrarathodyānalatādolāsu līlayā / ciraṃ vilasitaṃ vyagraiḥ saha vidyādharīgaṇaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दनोपवनाभोगो मन्दरेणेव वारिधिः । भृशम् उल्लोलतां नीतः प्रमथैः सह शाम्भवैः
nandanopavanābhogo mandareṇeva vāridhiḥ / bhṛśam ullolatāṃ nītaḥ pramathaiḥ saha śāmbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालहेमलताजालजटिलासु दरीषु च । भ्रान्तम् उन्मत्तरागेण मैरवीष्व् अब्जिनीषु च
bālahemalatājālajaṭilāsu darīṣu ca / bhrāntam unmattarāgeṇa mairavīṣv abjinīṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कैलासवनकुञ्जेषु तया सह विलासिना । हारेन्दुधवला रात्रिः क्षपिता गणगीतिभिः
kailāsavanakuñjeṣu tayā saha vilāsinā / hārendudhavalā rātriḥ kṣapitā gaṇagītibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धमादनशैलस्य विश्रम्योपरि सानुषु । सा तेन कनकाम्भोजैर् आपादम् अभिमण्डिता
gandhamādanaśailasya viśramyopari sānuṣu / sā tena kanakāmbhojair āpādam abhimaṇḍitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकालोकतटान्तेषु विचित्राश्चर्यहारिषु । क्रीडितं कृतहासेन राम तेन तया सह
lokālokataṭānteṣu vicitrāścaryahāriṣu / krīḍitaṃ kṛtahāsena rāma tena tayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दरान्तरकच्छेषु सार्धं हरिणशावकैः । अवसत् स समाः षष्टिं कल्पितामरमन्दिरः
mandarāntarakaccheṣu sārdhaṃ hariṇaśāvakaiḥ / avasat sa samāḥ ṣaṣṭiṃ kalpitāmaramandiraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीरार्णवतटेष्व् अस्य वनितासहचारिणः । क्षीणं कृतयुगाद् अर्धं श्वेतद्वीपजनैः सह
kṣīrārṇavataṭeṣv asya vanitāsahacāriṇaḥ / kṣīṇaṃ kṛtayugād ardhaṃ śvetadvīpajanaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वनगरोद्यानलीलाविरचनैर् असौ । सृष्टानन्तजगत्सृष्टेः कालस्यानुकृतिं गतः
gandharvanagarodyānalīlāviracanair asau / sṛṣṭānantajagatsṛṣṭeḥ kālasyānukṛtiṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथावसद् असौ शुक्रः पुरन्दरपुरे पुनः । सुखं चतुर्युगान्य् अष्टौ हरिणेक्षणया सह
athāvasad asau śukraḥ purandarapure punaḥ / sukhaṃ caturyugāny aṣṭau hariṇekṣaṇayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुण्यक्षयानुसन्धानात् ततश् चावनिमण्डले । तयैव सह मानिन्या पपातापहृताकृतिः
puṇyakṣayānusandhānāt tataś cāvanimaṇḍale / tayaiva saha māninyā papātāpahṛtākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परालूनसमस्ताङ्गो हृतस्यन्दननन्दनः । चिन्तापरवशो ध्वस्तः समितीवाहतो भटः
parālūnasamastāṅgo hṛtasyandananandanaḥ / cintāparavaśo dhvastaḥ samitīvāhato bhaṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितस्यावनौ तस्य चिन्तया सह दीर्घया । शरीरं शतधा यातं शिलापातीव निर्झरः
patitasyāvanau tasya cintayā saha dīrghayā / śarīraṃ śatadhā yātaṃ śilāpātīva nirjharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशीर्णयोर् देहकयोश् चित्ते ते वासनावृते । विचेरतुस् तयोर् व्योम्नि निर्नीडौ विहगौ यथा
saṃśīrṇayor dehakayoś citte te vāsanāvṛte / viceratus tayor vyomni nirnīḍau vihagau yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राविविशतुश् चान्द्रं ते चित्ते रश्मिजालकम् । प्रालेयताम् उपेत्याशु शालिताम् अथ जग्मतुः
tatrāviviśatuś cāndraṃ te citte raśmijālakam / prāleyatām upetyāśu śālitām atha jagmatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालींस् तान् भुक्तवान् पक्वान् दशार्णेषु द्विजोत्तमः । शौक्राञ् शुक्राङ्गनागर्भान् मालवेषु च भूपतिः
śālīṃs tān bhuktavān pakvān daśārṇeṣu dvijottamaḥ / śaukrāñ śukrāṅganāgarbhān mālaveṣu ca bhūpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजायतोशनाः पूर्वं दशार्णेषु द्विजोत्तमात् । नृपाद् उत्तमसौभाग्यान् मालवेषु तदङ्गना
ajāyatośanāḥ pūrvaṃ daśārṇeṣu dvijottamāt / nṛpād uttamasaubhāgyān mālaveṣu tadaṅganā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्र ववृधे बालः सा तत्र ववृधे ःङ्गना । तौ पूर्वदम्पती जातौ स्वर्भ्रष्टाव् इव भूतले
sa tatra vavṛdhe bālaḥ sā tatra vavṛdhe ḥṅganā / tau pūrvadampatī jātau svarbhraṣṭāv iva bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ षोडशवर्षो ःभूच् छुक्रः सारङ्गनामभृत् । पितुर् गृहे यौवनवाञ् श्रीमान् विप्रकुमारकः
atha ṣoḍaśavarṣo ḥbhūc chukraḥ sāraṅganāmabhṛt / pitur gṛhe yauvanavāñ śrīmān viprakumārakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मालानामसुरस्त्री सा कुमारी राजसद्मनि । भृङ्गेक्षणा गता वृद्धिं लता वरवने यथा
mālānāmasurastrī sā kumārī rājasadmani / bhṛṅgekṣaṇā gatā vṛddhiṃ latā varavane yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजपुत्री ततो माला पूजयाम् आस शङ्करम् । लभेयम् प्राक्तनं सिद्धम् पतिम् इत्य् अनिशं शुभा
rājaputrī tato mālā pūjayām āsa śaṅkaram / labheyam prāktanaṃ siddham patim ity aniśaṃ śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ मालवभूपस्य यज्ञे द्विजसभागतम् । माला ददर्श सारङ्गम् पित्रा सह समागतम्
atha mālavabhūpasya yajñe dvijasabhāgatam / mālā dadarśa sāraṅgam pitrā saha samāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं दृष्ट्वा सानवद्याङ्गी प्राक्तनस्नेहभाविता । दृष्टचन्द्रेन्दुमणिवत् स्नेहस्विन्नाङ्गिका बभौ
taṃ dṛṣṭvā sānavadyāṅgī prāktanasnehabhāvitā / dṛṣṭacandrendumaṇivat snehasvinnāṅgikā babhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यज्ञसभामध्ये दाशार्णद्विजदारकम् । भर्तृत्वे वरयाम् आस सा माला मालवात्मजा
tato yajñasabhāmadhye dāśārṇadvijadārakam / bhartṛtve varayām āsa sā mālā mālavātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमात् कृतविवाहाय तस्मै वार्धकजर्जरः । मालवेशो ःखिलं राज्यम् प्रतिपाद्य वनं ययौ
kramāt kṛtavivāhāya tasmai vārdhakajarjaraḥ / mālaveśo ḥkhilaṃ rājyam pratipādya vanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स सारङ्गस् तया सार्धं तस्मिन् मालवमण्डपे । चकारातिसुखी राज्यं शक्रवच् छरदां शतम्
sa sāraṅgas tayā sārdhaṃ tasmin mālavamaṇḍape / cakārātisukhī rājyaṃ śakravac charadāṃ śatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कालेन महता चञ्चलत्वाच् च चेतसः । अप्रियत्वम् मिथो यातौ दम्पती तौ विधेर् वशात्
atha kālena mahatā cañcalatvāc ca cetasaḥ / apriyatvam mitho yātau dampatī tau vidher vaśāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारङ्गस् तु जराजीर्णः पातसज्जकलेवरः । दध्रे श्वसनशैथिल्याज् जीर्णपर्णसवर्णताम्
sāraṅgas tu jarājīrṇaḥ pātasajjakalevaraḥ / dadhre śvasanaśaithilyāj jīrṇaparṇasavarṇatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जायाजनविरागेण वार्धकातिशयेन च । मरणम् मन्दमन्देहो निरीहो ःभिननन्द सः
jāyājanavirāgeṇa vārdhakātiśayena ca / maraṇam mandamandeho nirīho ḥbhinananda saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ नीरसराज्यस्य दुःखातिशयशंसिनः । अरण्य इव वेतालो मोहो ःतिघनतां गतः
atha nīrasarājyasya duḥkhātiśayaśaṃsinaḥ / araṇya iva vetālo moho ḥtighanatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मोहान्धकूपपतितम् भोगासङ्गाद् अनारतम् । अविवेकिनम् अज्ञानम् असज्जनपरायणम्
mohāndhakūpapatitam bhogāsaṅgād anāratam / avivekinam ajñānam asajjanaparāyaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जहारैनं ततो मृत्युस् तृष्णाकवलिताशयम् । पतङ्गम् इव मण्डूकः कृताक्रन्दम् अकिञ्चनम्
jahārainaṃ tato mṛtyus tṛṣṇākavalitāśayam / pataṅgam iva maṇḍūkaḥ kṛtākrandam akiñcanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः कर्मफलम् भुक्त्वा स्वम् परत्र शुभाशुभम् । अङ्गेषु धीवरो जातः स दुर्भाववशात् तदा
tataḥ karmaphalam bhuktvā svam paratra śubhāśubham / aṅgeṣu dhīvaro jātaḥ sa durbhāvavaśāt tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र धीवरकर्माणि कुर्वन् स शरदां शतम् । दुःखजर्जरचेतस्त्वाद् वैराग्यं समुपाययौ
tatra dhīvarakarmāṇi kurvan sa śaradāṃ śatam / duḥkhajarjaracetastvād vairāgyaṃ samupāyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुःखं संसार इत्य् एवं चिन्तयन् भास्करं ततः । सम्पतंस् तेन सञ्जातः सूर्यवंशे महानृपः
duḥkhaṃ saṃsāra ity evaṃ cintayan bhāskaraṃ tataḥ / sampataṃs tena sañjātaḥ sūryavaṃśe mahānṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभभाववशात् सो ःथ किञ्चिज् ज्ञानम् अवाप्तवान् । जज्ञे नृपतनुं त्यक्त्वा गुरुः सर्वोपदेशकः
śubhabhāvavaśāt so ḥtha kiñcij jñānam avāptavān / jajñe nṛpatanuṃ tyaktvā guruḥ sarvopadeśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्त्रासाधितसिद्धिर् हि सो ःथ विद्याधरो ःभवत् । कल्पम् एकं तु बुभुजे ततो वैद्याधरीम् पुरीम्
mantrāsādhitasiddhir hi so ḥtha vidyādharo ḥbhavat / kalpam ekaṃ tu bubhuje tato vaidyādharīm purīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कल्पावसानसमयं नीत्वा पवनरूपया । तन्वा सृष्टौ प्रवृत्तायाम् भूयो जातो मुनेः सुतः
kalpāvasānasamayaṃ nītvā pavanarūpayā / tanvā sṛṣṭau pravṛttāyām bhūyo jāto muneḥ sutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मुनीनां सम्पर्कात् तपस्य् उग्रे व्यवस्थितः । अवसन् मेरुगहने मन्वन्तरम् अनिन्दितः
tato munīnāṃ samparkāt tapasy ugre vyavasthitaḥ / avasan merugahane manvantaram aninditaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तस्य समुत्पन्नो मृग्याः पुत्रो नराकृतिः । तत्स्नेहेन परम् मोहम् पुनर् अभ्याययौ क्षणात्
tatra tasya samutpanno mṛgyāḥ putro narākṛtiḥ / tatsnehena param moham punar abhyāyayau kṣaṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रस्यास्य धनम् मे ःस्तु गुणाश् चायुश् च शाश्वतम् । इत्य् अनारतचिन्ताभिर् जहौ सत्याम् अवस्थितिम्
putrasyāsya dhanam me ḥstu guṇāś cāyuś ca śāśvatam / ity anāratacintābhir jahau satyām avasthitim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मचिन्तापरिभ्रंशात् पुत्रार्थम् भोगचिन्तनात् । क्षीणायुषं तम् अहरन् मृत्युः सर्प इवानिलम्
dharmacintāparibhraṃśāt putrārtham bhogacintanāt / kṣīṇāyuṣaṃ tam aharan mṛtyuḥ sarpa ivānilam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोगैकचिन्तया सार्धं स समुत्क्रान्तचेतनः । प्राप्य मद्रेशपुत्रत्वम् आसीन् मद्रमहीपतिः
bhogaikacintayā sārdhaṃ sa samutkrāntacetanaḥ / prāpya madreśaputratvam āsīn madramahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्रदेशे चिरं कृत्वा राज्यम् उच्छिन्नशात्रवः । जराम् अभ्याजगामात्र हिमाशनिम् इवाम्बुजः
madradeśe ciraṃ kṛtvā rājyam ucchinnaśātravaḥ / jarām abhyājagāmātra himāśanim ivāmbujaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्रराजतनुं तं तु तपोवासनया सह । तत्याज तेन जातो ःसौ तपस्वी तापसात्मजः
madrarājatanuṃ taṃ tu tapovāsanayā saha / tatyāja tena jāto ḥsau tapasvī tāpasātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समङ्गाया महानद्यास् तटम् आसाद्य तापसः । तपस् तेपे महाबुद्धिः स राम विगतज्वरः
samaṅgāyā mahānadyās taṭam āsādya tāpasaḥ / tapas tepe mahābuddhiḥ sa rāma vigatajvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेन शुक्रस्य सुखावस्थानं कथयति विविधजन्मदशाविवशाशयः समनुसृत्य शरीरपरम्पराम् । सुखम् अतिष्ठद् असौ भृगुनन्दनो वरनदीसुतटे दृढवृक्षवत्
sargāntaślokena śukrasya sukhāvasthānaṃ kathayati vividhajanmadaśāvivaśāśayaḥ samanusṛtya śarīraparamparām / sukham atiṣṭhad asau bhṛgunandano varanadīsutaṭe dṛḍhavṛkṣavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्वतप्रतिमासङ्ख्यकबन्धवनबाहुभिः । नृत्यद्भिः पतिताम्भोदविमानसुरतारकम्
parvatapratimāsaṅkhyakabandhavanabāhubhiḥ / nṛtyadbhiḥ patitāmbhodavimānasuratārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरशक्तिगदाप्रासपट्टिसप्रोतपर्वतम् । लोकसप्तकविभ्रष्टकुड्यखण्डाचिताम्बरम्
śaraśaktigadāprāsapaṭṭisaprotaparvatam / lokasaptakavibhraṣṭakuḍyakhaṇḍācitāmbaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनारतरसन्मत्तकल्पाभ्रदृढदुन्दुभि । पृष्ठशब्दश्रवोन्नादपातालतलवारणम्
anāratarasanmattakalpābhradṛḍhadundubhi / pṛṣṭhaśabdaśravonnādapātālatalavāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनायककराकृष्टदीर्घदानवपर्वतम् । एकदिक्तटनिस्स्पन्दसिद्धसाध्यमरुद्गणम्
vināyakakarākṛṣṭadīrghadānavaparvatam / ekadiktaṭanisspandasiddhasādhyamarudgaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलायमानगन्धर्वकिन्नरामरचारणम् । शवीभूतक्षतक्षीणपतद्गन्धर्वनायकम्
palāyamānagandharvakinnarāmaracāraṇam / śavībhūtakṣatakṣīṇapatadgandharvanāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किञ्चिल्लब्धजयप्रायदैत्यदानवमण्डलम् । दूयमानसुरानीकम् एकान्तोद्विग्नवासवम्
kiñcillabdhajayaprāyadaityadānavamaṇḍalam / dūyamānasurānīkam ekāntodvignavāsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तराशामिलद्वह्निरक्तहेतिबृहत्प्रभम् । प्रतिक्षणं लसद्दाहप्रकाशतिमिरोल्बणम्
uttarāśāmiladvahniraktahetibṛhatprabham / pratikṣaṇaṃ lasaddāhaprakāśatimirolbaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ववुर् अशनिनिपातपिण्डिताङ्गा दलितशिलाशकला दिशां मुखेषु । प्रलयसमयसूचकास् सुराणाम् उरुतरघर्घरघस्मरास् समीराः
vavur aśaninipātapiṇḍitāṅgā dalitaśilāśakalā diśāṃ mukheṣu / pralayasamayasūcakās surāṇām urutaraghargharaghasmarās samīrāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.