Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·4·4.9
इति श्रीभास्करकण्ठविरचितायां श्रीमोक्षोपायटीकायां स्थितिप्रकरणे अष्टमः सर्गः ॥८॥ इति चिन्तयतस् तस्य शुक्रस्य पितुर् अग्रतः । जगामातितरां कालो बहुसंवत्सरात्मकः
iti śrībhāskarakaṇṭhaviracitāyāṃ śrīmokṣopāyaṭīkāyāṃ sthitiprakaraṇe aṣṭamaḥ sargaḥ ||8|| iti cintayatas tasya śukrasya pitur agrataḥ / jagāmātitarāṃ kālo bahusaṃvatsarātmakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ कालेन महता पवनातपजर्जरः । कायस् तस्य पपातोर्व्यां छिन्नमूल इव द्रुमः
atha kālena mahatā pavanātapajarjaraḥ / kāyas tasya papātorvyāṃ chinnamūla iva drumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनस् तु चञ्चलाभोगं तासु तासु दशासु च । बभ्रामातिविचित्रासु वनराजिष्व् इवैणकः
manas tu cañcalābhogaṃ tāsu tāsu daśāsu ca / babhrāmātivicitrāsu vanarājiṣv ivaiṇakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रान्तम् उद्भ्रान्तम् अभितश् चक्रार्पितम् इवाकुलम् । मनस् तस्य विशश्राम समङ्गासरितस् तटे
bhrāntam udbhrāntam abhitaś cakrārpitam ivākulam / manas tasya viśaśrāma samaṅgāsaritas taṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तवृत्तान्तघनाम् पेलवां सुदृढाम् अपि । तां संसृतिदशां शुक्रो विदेहो ःनुभवन् स्थितः
anantavṛttāntaghanām pelavāṃ sudṛḍhām api / tāṃ saṃsṛtidaśāṃ śukro videho ḥnubhavan sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्दराचलसानुस्था सा तनुस् तस्य धीमतः । तापप्रसरसंशुष्का चर्मशेषा बभूव ह
mandarācalasānusthā sā tanus tasya dhīmataḥ / tāpaprasarasaṃśuṣkā carmaśeṣā babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शारीररन्ध्रप्रवहद्वातशीत्काररूपया । चेष्टादुःखक्षयानन्दात् काकल्येव स्म गायति
śārīrarandhrapravahadvātaśītkārarūpayā / ceṣṭāduḥkhakṣayānandāt kākalyeva sma gāyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणानुस्मरणोच्छ्वासम् इव वाष्पं स्म मुञ्चति । चण्डानिलविलासेन लुलित्वा वनभूमिषु
prāṇānusmaraṇocchvāsam iva vāṣpaṃ sma muñcati / caṇḍānilavilāsena lulitvā vanabhūmiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तनुम् एव विशिनष्टि मनोवराकम् अवटे लुठितम् भवभूमिषु । हसन्तीवातिशुभ्राभ्रसितया दन्तमालया
tanum eva viśinaṣṭi manovarākam avaṭe luṭhitam bhavabhūmiṣu / hasantīvātiśubhrābhrasitayā dantamālayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दर्शयन्ती स्वकं शून्यं वपुर् अक्ष्णोर् अकृत्रिमम् । मुखारण्यजरत्कूपरूपया गर्तशोभया
darśayantī svakaṃ śūnyaṃ vapur akṣṇor akṛtrimam / mukhāraṇyajaratkūparūpayā gartaśobhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तापोपतप्ता संसिक्ता वर्षाजलभरेण सा । पांसुना पवनोत्थेन दुष्कृतेनेव रूषिता
tāpopataptā saṃsiktā varṣājalabhareṇa sā / pāṃsunā pavanotthena duṣkṛteneva rūṣitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्ककाष्ठवद् आलोला पातेषु कृतझाङ्कृता । धारानिकरपातेन विनुन्ना जलदागमे
śuṣkakāṣṭhavad ālolā pāteṣu kṛtajhāṅkṛtā / dhārānikarapātena vinunnā jaladāgame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृड्निर्झरपूरेण प्लुता गिरिनदीतटे । तारमारुतशीत्कारा वनोपल इव स्थिता
prāvṛḍnirjharapūreṇa plutā girinadītaṭe / tāramārutaśītkārā vanopala iva sthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वक्रा शुष्कान्त्रतन्त्री च पूता झाङ्कारकारिणी । अरण्यलक्ष्मीवीणेव शून्यचर्ममयोदरी
vakrā śuṣkāntratantrī ca pūtā jhāṅkārakāriṇī / araṇyalakṣmīvīṇeva śūnyacarmamayodarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ननु तादृशी तस्य तनुः वनहिंस्रैः कथं न भुक्तेत्य् । अत्राह रागद्वेषविहीनत्वात् तस्य पुण्याश्रमस्य तु । महातपस्त्वाच् च भृगोर् न भुक्ता मृगपक्षिभिः
nanu tādṛśī tasya tanuḥ vanahiṃsraiḥ kathaṃ na bhuktety | atrāha rāgadveṣavihīnatvāt tasya puṇyāśramasya tu / mahātapastvāc ca bhṛgor na bhuktā mṛgapakṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्गान्तश्लोकेनाप्य् एतद् एव कथयति यमनियमकृशीकृताङ्गयष्टेश् चरति तपः स्म भृगूद्वहस्य चेतः । तनुर् अथ पवनापनीतरक्ता चिरम् अलुठन् महतीषु सा शिलासु
sargāntaślokenāpy etad eva kathayati yamaniyamakṛśīkṛtāṅgayaṣṭeś carati tapaḥ sma bhṛgūdvahasya cetaḥ / tanur atha pavanāpanītaraktā ciram aluṭhan mahatīṣu sā śilāsu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्य त्व् अवासना एते सुखदुःखविवर्जिताः । धैर्येणारीन् विनिघ्नन्तो देवदुर्जयतां गताः
adya tv avāsanā ete sukhaduḥkhavivarjitāḥ / dhairyeṇārīn vinighnanto devadurjayatāṃ gatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनातन्तुबद्धा ये आशापाशवशीकृताः । वश्यतां यान्ति ते लोके रज्जुबद्धाः खगा इव
vāsanātantubaddhā ye āśāpāśavaśīkṛtāḥ / vaśyatāṃ yānti te loke rajjubaddhāḥ khagā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये हि निर्वासना धीरास् सर्वत्रासक्तबुद्धयः । न हृष्यन्ति न कुप्यन्ति दुर्जयास् ते महाधियः
ye hi nirvāsanā dhīrās sarvatrāsaktabuddhayaḥ / na hṛṣyanti na kupyanti durjayās te mahādhiyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्यान्तर्वासनारज्ज्वा ग्रन्थिबन्धश् शरीरिणः । महान् अपि बहुज्ञो ऽपि स बालेनापि जीयते
yasyāntarvāsanārajjvā granthibandhaś śarīriṇaḥ / mahān api bahujño 'pi sa bālenāpi jīyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सो ऽहम् इदं मे तद् इत्य् आकलितकल्पनः । आपदां पात्रताम् एति पयसाम् इव सागरः
ayaṃ so 'ham idaṃ me tad ity ākalitakalpanaḥ / āpadāṃ pātratām eti payasām iva sāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इयन्मात्रपरिच्छिन्नो येनात्माभव्यभावितः । स सर्वज्ञो ऽपि सर्वत्र परां कृपणतां गतः
iyanmātraparicchinno yenātmābhavyabhāvitaḥ / sa sarvajño 'pi sarvatra parāṃ kṛpaṇatāṃ gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तस्याप्रमेयस्य येनेयत्ता प्रकल्पिता । आत्मतत्त्वस्य तेनात्मा स्वात्मनैवावशीकृतः
anantasyāprameyasya yeneyattā prakalpitā / ātmatattvasya tenātmā svātmanaivāvaśīkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मनो व्यतिरिक्तं यत् किञ्चिद् अस्ति जगत्त्रये । तत्रोपादेयभावेन बद्धा भवति भावना
ātmano vyatiriktaṃ yat kiñcid asti jagattraye / tatropādeyabhāvena baddhā bhavati bhāvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्थामात्रम् अनन्तानां दुःखानां कारणं विदुः । अनास्थामात्रम् अभितस् सुखानां कारणं विदुः
āsthāmātram anantānāṃ duḥkhānāṃ kāraṇaṃ viduḥ / anāsthāmātram abhitas sukhānāṃ kāraṇaṃ viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दामव्यालकटा यावद् अनास्था भावसंस्थितौ । तावन् न नाम जेया वो मषकाणाम् इवानिलाः
dāmavyālakaṭā yāvad anāsthā bhāvasaṃsthitau / tāvan na nāma jeyā vo maṣakāṇām ivānilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्वासनया जन्तुर् दीनताम् अनुयातया । जितो भवत्य् अन्यथा तु मषको ऽप्य् अमराचलः
antarvāsanayā jantur dīnatām anuyātayā / jito bhavaty anyathā tu maṣako 'py amarācalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्यते वासना यत्र तत्र चायाति दीनता । गुणागुणानुविद्धत्वं सतो दृष्टं हि नासतः
vidyate vāsanā yatra tatra cāyāti dīnatā / guṇāguṇānuviddhatvaṃ sato dṛṣṭaṃ hi nāsataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सो ऽहं ममेदं चेत्य् एवम् अन्तस् स्ववासनाम् । यथा दामादयश् शक्र भावयन्ति तथा कुरु
ayaṃ so 'haṃ mamedaṃ cety evam antas svavāsanām / yathā dāmādayaś śakra bhāvayanti tathā kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या या जनस्य विपदो भावाभावदशाश् च याः । तृष्णाकरञ्जवल्ल्यास् ता मञ्जर्यः कटुकोमलाः
yā yā janasya vipado bhāvābhāvadaśāś ca yāḥ / tṛṣṇākarañjavallyās tā mañjaryaḥ kaṭukomalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासनातन्तुबद्धो ऽयं लोको विपरिवर्तते । सा सुवृद्धातिदुःखाय सुखायोच्छेदम् आगता
vāsanātantubaddho 'yaṃ loko viparivartate / sā suvṛddhātiduḥkhāya sukhāyocchedam āgatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीरो ऽप्य् अतिबहुज्ञो ऽपि कुलजो ऽपि महान् अपि । तृष्णया बध्यते जन्तुस् सिंहश् शृङ्खलया यथा
dhīro 'py atibahujño 'pi kulajo 'pi mahān api / tṛṣṇayā badhyate jantus siṃhaś śṛṅkhalayā yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहपादपसंस्थस्य हृदयालयशायिनः । तृष्णा चित्तखगस्यास्य वागुरा परिकल्पिता
dehapādapasaṃsthasya hṛdayālayaśāyinaḥ / tṛṣṇā cittakhagasyāsya vāgurā parikalpitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीनो वासनया लोकः कृतान्तेनापकृष्यते । रज्ज्वेव बालेन खगो विवशो ऽनिशम् उच्छ्वसन्
dīno vāsanayā lokaḥ kṛtāntenāpakṛṣyate / rajjveva bālena khago vivaśo 'niśam ucchvasan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलम् आयुधभारेण सङ्गरभ्रमणेन च । वासनां सविपर्यासां युक्त्यैव त्वं रिपोः कुरु
alam āyudhabhāreṇa saṅgarabhramaṇena ca / vāsanāṃ saviparyāsāṃ yuktyaiva tvaṃ ripoḥ kuru
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरक्षुभिते धैर्ये रिपोर् अमरनायकाः । न शस्त्राणि न शास्त्राणि न चास्त्राणि जयन्ति वः
antarakṣubhite dhairye ripor amaranāyakāḥ / na śastrāṇi na śāstrāṇi na cāstrāṇi jayanti vaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दामव्यालकटास् त्व् एते युद्धाभ्यासवशेन च । अहङ्कारमयीम् अन्तस् ते ग्रहीष्यन्ति वासनाम्
dāmavyālakaṭās tv ete yuddhābhyāsavaśena ca / ahaṅkāramayīm antas te grahīṣyanti vāsanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि ते यन्त्रपुरुषाश् शम्बरेण विनिर्मिताः । वासनां नाश्रयिष्यन्ति यास्यन्ति तद् अजय्यताम्
yadi te yantrapuruṣāś śambareṇa vinirmitāḥ / vāsanāṃ nāśrayiṣyanti yāsyanti tad ajayyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत् तावद् युक्तियुद्धेन तान् प्रबोधयतामराः । यावद् अभ्यासवशतो भविष्यन्ति सवासनाः
tat tāvad yuktiyuddhena tān prabodhayatāmarāḥ / yāvad abhyāsavaśato bhaviṣyanti savāsanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो वध्या भविष्यन्ति भवतां बद्धभावनाः । तृष्णाप्रोताशया लोके न केचन नपेलवाः
tato vadhyā bhaviṣyanti bhavatāṃ baddhabhāvanāḥ / tṛṣṇāprotāśayā loke na kecana napelavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समविषमम् इदं जगत् समग्रं समुपगतं स्थिरतां स्ववासनातः । चलति च लहरीभरो यथाब्धाव् अत इह सैव चिकित्स्यतां प्रयाता
samaviṣamam idaṃ jagat samagraṃ samupagataṃ sthiratāṃ svavāsanātaḥ / calati ca laharībharo yathābdhāv ata iha saiva cikitsyatāṃ prayātā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.