Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·5·5.1
प्रथमस् सर्गः अथ स्थितिप्रकरणाद् अनन्तरम् इदं शृणु । उपशान्तिप्रकरणं ज्ञातं निर्वाणकारि यत्
prathamas sargaḥ atha sthitiprakaraṇād anantaram idaṃ śṛṇu / upaśāntiprakaraṇaṃ jñātaṃ nirvāṇakāri yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरत्तारकिताकाशस्तिमितायां सुसंसदि । कथयत्य् एवम् आह्लादि वसिष्ठे पावनं वचः
śarattārakitākāśastimitāyāṃ susaṃsadi / kathayaty evam āhlādi vasiṣṭhe pāvanaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रवणार्थं च मौनस्थपार्थिवे संसदन्तरे । निवात इव निस्स्पन्दकमले कमलाकरे
śravaṇārthaṃ ca maunasthapārthive saṃsadantare / nivāta iva nisspandakamale kamalākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलासिनीषु संशान्तमदमोहबलासु च । शमम् अन्तः प्रयान्तीषु चिरप्रव्राजितास्व् इव
vilāsinīṣu saṃśāntamadamohabalāsu ca / śamam antaḥ prayāntīṣu cirapravrājitāsv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कराम्भोरुहहंसेषु लीनेषु श्रवणाद् इव । मूकघुर्घुरघण्टेषु चामरेषु लिपाव् इव
karāmbhoruhahaṃseṣu līneṣu śravaṇād iva / mūkaghurghuraghaṇṭeṣu cāmareṣu lipāv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नासाग्रपरिविश्रान्ततर्जन्यङ्गुलिकोटिषु । विचारयत्सु विज्ञानकलां तज्ज्ञेषु राजसु
nāsāgrapariviśrāntatarjanyaṅgulikoṭiṣu / vicārayatsu vijñānakalāṃ tajjñeṣu rājasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामे विकासम् आयाते प्रभात इव पङ्कजे । परित्यक्ततमःपीठे सूर्योदय इवाम्बरे
rāme vikāsam āyāte prabhāta iva paṅkaje / parityaktatamaḥpīṭhe sūryodaya ivāmbare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकर्णयति वासिष्ठीर् गिरो दशरथे रसात् । कलापिनीव जीमूतनिर्ह्रादम् उरुवर्षणम्
ākarṇayati vāsiṣṭhīr giro daśarathe rasāt / kalāpinīva jīmūtanirhrādam uruvarṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आहृत्य सर्वभोगेभ्यो मनो मर्कटचञ्चलम् । श्रवणं प्रति यत्नेन भरते मन्त्रिणि स्थिते
āhṛtya sarvabhogebhyo mano markaṭacañcalam / śravaṇaṃ prati yatnena bharate mantriṇi sthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठोक्त्या परिज्ञाते स्वात्मनीन्दुकलामले । लक्ष्मणे विलसल्लक्ष्ये शिक्षाबलविलक्षणे
vasiṣṭhoktyā parijñāte svātmanīndukalāmale / lakṣmaṇe vilasallakṣye śikṣābalavilakṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शत्रुघ्ने शत्रुदलने चेतसा पूर्णतां गते । अलम् आनन्दम् आयाते राकाचन्द्रोपमे स्थिते
śatrughne śatrudalane cetasā pūrṇatāṃ gate / alam ānandam āyāte rākācandropame sthite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमन्त्रे मित्रतां याते मनसीन्द्वंशुशीतले । विकासिहृदये जाते तत्काल इव पङ्कजे
sumantre mitratāṃ yāte manasīndvaṃśuśītale / vikāsihṛdaye jāte tatkāla iva paṅkaje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रस्थेषु तथान्येषु तदा मुनिषु राजसु । आधौतचित्तरत्नेषु प्रोच्छ्वसत्स्व् इव चेतसा
tatrastheṣu tathānyeṣu tadā muniṣu rājasu / ādhautacittaratneṣu procchvasatsv iva cetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उदभूत् पूरयन्न् आशाः कल्पाभ्ररवमांसलः । अथ मध्याह्नशङ्खानाम् अब्धिघोषसमस् स्वनः
udabhūt pūrayann āśāḥ kalpābhraravamāṃsalaḥ / atha madhyāhnaśaṅkhānām abdhighoṣasamas svanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महता तेन शब्देन तिरोधानं मुनेर् गिरः । ययुर् जलदनादेन कोकिलध्वनयो यथा
mahatā tena śabdena tirodhānaṃ muner giraḥ / yayur jaladanādena kokiladhvanayo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिर् अन्तरयां चक्रे स्वां वाचम् अथ संसदि । जितसारो गुणः केन महता समुदीर्यते
munir antarayāṃ cakre svāṃ vācam atha saṃsadi / jitasāro guṇaḥ kena mahatā samudīryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुहूर्तमात्रम् अथ तं श्रुत्वा मध्याह्ननिस्स्वनम् । घने कोलाहले शान्ते रामं मुनिर् उवाच ह
muhūrtamātram atha taṃ śrutvā madhyāhnanissvanam / ghane kolāhale śānte rāmaṃ munir uvāca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामाद्यतनम् एतावद् आह्निकं कथितं मया । प्रातर् अन्यत् प्रवक्ष्यामि वक्तव्यम् अरिमर्दन
rāmādyatanam etāvad āhnikaṃ kathitaṃ mayā / prātar anyat pravakṣyāmi vaktavyam arimardana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इदं नियतितः प्राप्तं कर्तव्यं यद् द्विजन्मनाम् । मध्याह्नसवनं तन् नः कार्यम् आर्यावसीदति
idaṃ niyatitaḥ prāptaṃ kartavyaṃ yad dvijanmanām / madhyāhnasavanaṃ tan naḥ kāryam āryāvasīdati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वम् अप्य् उत्तिष्ठ सुभग समस्तां सवनक्रियाम् । आचराचारचतुर स्नानदानार्चनादिकाम्
tvam apy uttiṣṭha subhaga samastāṃ savanakriyām / ācarācāracatura snānadānārcanādikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् उक्त्वा मुनिर् उत्तस्थौ समं दशरथेन सः । संसदस् सेन्दुर् आदित्य उदयाद्रितटाद् इव
ity uktvā munir uttasthau samaṃ daśarathena saḥ / saṃsadas sendur āditya udayādritaṭād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तयोर् उत्थितयोस् सर्वा सभोत्थातुम् अकम्पत । मन्दवातपरामृष्टा नलिनीवालिलोचना
tayor utthitayos sarvā sabhotthātum akampata / mandavātaparāmṛṣṭā nalinīvālilocanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तस्थौ सावतंसोत्थभृङ्गमण्डलमण्डिता । करिसेनेव विन्ध्याद्राव् आलोलकरपुष्करा
uttasthau sāvataṃsotthabhṛṅgamaṇḍalamaṇḍitā / kariseneva vindhyādrāv ālolakarapuṣkarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परस्परांससङ्घट्टचूर्णिताङ्गदमण्डला । रत्नचूर्णारुणाम्भोदसन्ध्यासमयसूचिनी
parasparāṃsasaṅghaṭṭacūrṇitāṅgadamaṇḍalā / ratnacūrṇāruṇāmbhodasandhyāsamayasūcinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतदुत्तंसविभ्रान्तभृङ्गोपाहितघुङ्घुमा । मुकुटोद्दामविद्योतशक्रचापीकृताम्बरा
pataduttaṃsavibhrāntabhṛṅgopāhitaghuṅghumā / mukuṭoddāmavidyotaśakracāpīkṛtāmbarā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कान्तालताहस्तदलचलच्चामरमञ्जरी । वनलेखेव विक्षुब्धवरवारणमण्डला
kāntālatāhastadalacalaccāmaramañjarī / vanalekheva vikṣubdhavaravāraṇamaṇḍalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कचत्कटकरत्नाश्रिकृष्टान्योऽन्यातताम्बरा । वातव्याधूतपुष्पेव मन्दारवनमालिका
kacatkaṭakaratnāśrikṛṣṭānyo'nyātatāmbarā / vātavyādhūtapuṣpeva mandāravanamālikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कस्तूरीकणनीहाररचितामलवारिदा । शरद्दिक्तटमालेव प्रसृताशेषभूमिपा
kastūrīkaṇanīhāraracitāmalavāridā / śaraddiktaṭamāleva prasṛtāśeṣabhūmipā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोलमौलिमणिव्रातपाटलाम्बरकोटरा । सन्ध्येवाकुललोलाब्जकार्यसंहारकारिणी
lolamaulimaṇivrātapāṭalāmbarakoṭarā / sandhyevākulalolābjakāryasaṃhārakāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नांशुसलिलापूरा मुखपद्मनिरन्तरा । पद्मिनीवालिवलिता नूपुरारावसारसा
ratnāṃśusalilāpūrā mukhapadmanirantarā / padminīvālivalitā nūpurārāvasārasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्तता सा सभोत्तस्थौ भूभृच्छतसमाकुला । भूतसन्ततिसम्पूर्णा सृष्टिर् नवम् इवोदिता
santatā sā sabhottasthau bhūbhṛcchatasamākulā / bhūtasantatisampūrṇā sṛṣṭir navam ivoditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्याथ नृपं भूपा निर्ययुर् नृपमन्दिरात् । शक्रचापीकृता रत्नैर् अम्भोधेर् इव वीचयः
praṇamyātha nṛpaṃ bhūpā niryayur nṛpamandirāt / śakracāpīkṛtā ratnair ambhodher iva vīcayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामन्ता मन्त्रिणश् चैव वसिष्ठम् अथ भूमिपम् । प्रणम्य जग्मुस् स्नानाय नयविज्ञानकोविदाः
sāmantā mantriṇaś caiva vasiṣṭham atha bhūmipam / praṇamya jagmus snānāya nayavijñānakovidāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामदेवादयश् चान्ये विश्वामित्रादयस् तथा । वसिष्ठं पुरतः कृत्वा तस्थुर् आमज्जनोन्मुखाः
vāmadevādayaś cānye viśvāmitrādayas tathā / vasiṣṭhaṃ purataḥ kṛtvā tasthur āmajjanonmukhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा दशरथस् तत्र पूजयित्वा मुनिव्रजम् । तद्विसृष्टो जगामाथ स्वकार्यार्थम् अरिन्दमः
rājā daśarathas tatra pūjayitvā munivrajam / tadvisṛṣṭo jagāmātha svakāryārtham arindamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनं वनास्पदा जग्मुर् व्योम व्योमनिवासिनः । नगरं नागराश् चैव प्रातर् आगमनाय ते
vanaṃ vanāspadā jagmur vyoma vyomanivāsinaḥ / nagaraṃ nāgarāś caiva prātar āgamanāya te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महीपतिवसिष्ठाभ्यां प्रणयात् प्रार्थितः प्रभुः । वसिष्ठसद्मनि निशां विश्वामित्रो ऽत्यवाहयत्
mahīpativasiṣṭhābhyāṃ praṇayāt prārthitaḥ prabhuḥ / vasiṣṭhasadmani niśāṃ viśvāmitro 'tyavāhayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठस् सह विप्रेन्द्रैः पार्थिवैर् मुनिभिस् तथा । उपास्यमानो रामाद्यैस् सर्वैर् दशरथात्मजैः
vasiṣṭhas saha viprendraiḥ pārthivair munibhis tathā / upāsyamāno rāmādyais sarvair daśarathātmajaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम स्वाश्रमं श्रीमान् सर्वलोकनमस्कृतः । अनुयातस् सुरौघेन ब्रह्मलोकम् इवाब्जजः
jagāma svāśramaṃ śrīmān sarvalokanamaskṛtaḥ / anuyātas suraughena brahmalokam ivābjajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् प्रदेशाद् रामादीन् मुनिर् दशरथात्मजान् । सर्वान् विसर्जयाम् आस पादोपान्ते नतान् असौ
tasmāt pradeśād rāmādīn munir daśarathātmajān / sarvān visarjayām āsa pādopānte natān asau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नभश्चरान् अवनिचराञ् जलेचरान् विसर्ज्य स स्तुतगुणगोचरांश् चरान् । यथाक्रमं स्वगृह उदारसन्मुनौ चकार ता द्विजजनवासरक्रियाः
nabhaścarān avanicarāñ jalecarān visarjya sa stutaguṇagocarāṃś carān / yathākramaṃ svagṛha udārasanmunau cakāra tā dvijajanavāsarakriyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.