Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.12

एवं विचारयंस् तत्र स्वराज्ये जनको नृपः । चकाराखिलकार्याणि न मुमोह च धीरधीः

evaṃ vicārayaṃs tatra svarājye janako nṛpaḥ / cakārākhilakāryāṇi na mumoha ca dhīradhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मनः प्रोल्ललासास्य क्वचिद् आनन्दवृत्तिषु । केवलं सुसमं स्वच्छं स सदैव व्यतिष्ठत

na manaḥ prollalāsāsya kvacid ānandavṛttiṣu / kevalaṃ susamaṃ svacchaṃ sa sadaiva vyatiṣṭhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृत्य् असौ दृश्यं नाजहार न चात्यजत् । केवलं विगताशङ्कं वर्तमाने व्यवस्थितः

tataḥ prabhṛty asau dṛśyaṃ nājahāra na cātyajat / kevalaṃ vigatāśaṅkaṃ vartamāne vyavasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतविवेकेन तेन तन्मनसा ततः । पुनः कलङ्कं नैवात्तम् अम्बरेणेव राजसम्

anāratavivekena tena tanmanasā tataḥ / punaḥ kalaṅkaṃ naivāttam ambareṇeva rājasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविवेकानुसन्धानाद् इति तस्य महीपतेः । सम्यग्ज्ञानम् अनन्ताभं मनो निर्मलतां ययौ

svavivekānusandhānād iti tasya mahīpateḥ / samyagjñānam anantābhaṃ mano nirmalatāṃ yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनामृष्टविकल्पांशश् चिदात्मा विगतामयः । उदियाय हृदाकाशे तस्य व्योम्नीव भास्करः

anāmṛṣṭavikalpāṃśaś cidātmā vigatāmayaḥ / udiyāya hṛdākāśe tasya vyomnīva bhāskaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ददर्शाखिलान् भावांश् चित्तन्तौ मणिवत् ततान् । आत्मभूतान् अनन्तात्मा सर्वभूतात्मकोविदः

sa dadarśākhilān bhāvāṃś cittantau maṇivat tatān / ātmabhūtān anantātmā sarvabhūtātmakovidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रहृष्टो न बभूवासौ कदाचिन् न च दुःखितः । प्रकृतव्यवहारित्वात् सदैव सममानसः

prahṛṣṭo na babhūvāsau kadācin na ca duḥkhitaḥ / prakṛtavyavahāritvāt sadaiva samamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तो बभूवासौ ततः प्रभृति मानद । जनको जरढज्ञानो ज्ञातलोकपरावरः

jīvanmukto babhūvāsau tataḥ prabhṛti mānada / janako jaraḍhajñāno jñātalokaparāvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यं कुर्वन् विदेहानां जनको जनजीवितम् । नैव हर्षविषादाभ्यां सो ऽवशः पर्यतप्यत

rājyaṃ kurvan videhānāṃ janako janajīvitam / naiva harṣaviṣādābhyāṃ so 'vaśaḥ paryatapyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्तम् एति न चोदेति गुणदोषविवर्जितः । अर्थानर्थैस् स्वराज्योत्थैर् न ग्लायति न हृष्यति

nāstam eti na codeti guṇadoṣavivarjitaḥ / arthānarthais svarājyotthair na glāyati na hṛṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वन्न् अपि करोत्य् एष न किञ्चिद् अपि कुत्रचित् । सन्तिष्ठत्य् एव सततं जीवन्मुक्तवपुर् यतः

kurvann api karoty eṣa na kiñcid api kutracit / santiṣṭhaty eva satataṃ jīvanmuktavapur yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुप्तावस्थितस्येव जनकस्य महीपतेः । भावनास् सर्वभावेभ्यस् सर्वथैवास्तम् आगताः

suṣuptāvasthitasyeva janakasya mahīpateḥ / bhāvanās sarvabhāvebhyas sarvathaivāstam āgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यन् नानुसन्धत्ते नातीतं चिन्तयत्य् असौ । वर्तमानं निमेषं तु हसन्न् एवावतिष्ठते

bhaviṣyan nānusandhatte nātītaṃ cintayaty asau / vartamānaṃ nimeṣaṃ tu hasann evāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविचारवशेनैव तेन तामरसेक्षण । प्राप्तं प्राप्यम् अशेषेण राम नेतरयेच्छया

svavicāravaśenaiva tena tāmarasekṣaṇa / prāptaṃ prāpyam aśeṣeṇa rāma netarayecchayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् तावत् स्वकेनैव चेतसा प्रविचार्यते । यावद् यावद् विचाराणां सीमान्तस् समवाप्यते

tāvat tāvat svakenaiva cetasā pravicāryate / yāvad yāvad vicārāṇāṃ sīmāntas samavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तद् गुरोर् न शास्त्रार्थान् न पुण्यात् प्राप्यते पदम् । यत् सत्प्रसङ्गाद् उदितविचारविशदाद् धृदः

na tad guror na śāstrārthān na puṇyāt prāpyate padam / yat satprasaṅgād uditavicāraviśadād dhṛdaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धया निजया ऋज्व्या प्रज्ञयैव वयस्यया । पदम् आसाद्यते राम न नाम क्रिययान्यया

snigdhayā nijayā ṛjvyā prajñayaiva vayasyayā / padam āsādyate rāma na nāma kriyayānyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य ज्वलति तीक्ष्णाग्रा पूर्वापरविचारिणी । प्रज्ञादीपशिखा जातु तम् आन्ध्यं नानुधावति

yasya jvalati tīkṣṇāgrā pūrvāparavicāriṇī / prajñādīpaśikhā jātu tam āndhyaṃ nānudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुरुत्तरा या विपदो दुःखकल्लोलसङ्कुलाः । तीर्यते प्रज्ञया ताभ्यो नावेवाद्भ्यो महामते

duruttarā yā vipado duḥkhakallolasaṅkulāḥ / tīryate prajñayā tābhyo nāvevādbhyo mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञाविरहितं मूढम् आपद् अल्पैव बाधते । पेलवैवानिलकला सारहीनम् इवोलपम्

prajñāvirahitaṃ mūḍham āpad alpaiva bādhate / pelavaivānilakalā sārahīnam ivolapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञावान् असहायो ऽपि विशास्त्रो ऽपि विसज्जनः । उत्तरत्य् एव संसारसागराद् राम पोतवत्

prajñāvān asahāyo 'pi viśāstro 'pi visajjanaḥ / uttaraty eva saṃsārasāgarād rāma potavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञावान् असहायो ऽपि कार्यान्तम् अधिगच्छति । दुष्प्रज्ञः कार्यम् आसाद्य प्रधानम् अपि नश्यति

prajñāvān asahāyo 'pi kāryāntam adhigacchati / duṣprajñaḥ kāryam āsādya pradhānam api naśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शास्त्रसज्जनसंसर्गैः प्रज्ञां पूर्वं विवर्धयेत् । सेकसंरक्षणारम्भैः फलप्राप्त्यै लताम् इव

śāstrasajjanasaṃsargaiḥ prajñāṃ pūrvaṃ vivardhayet / sekasaṃrakṣaṇārambhaiḥ phalaprāptyai latām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञाबलबृहन्मूलः काले सत्कार्यपादपः । फलं फलत्य् अतिस्वादु मासो बिम्बम् इवैन्दवम्

prajñābalabṛhanmūlaḥ kāle satkāryapādapaḥ / phalaṃ phalaty atisvādu māso bimbam ivaindavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

य एव यत्नः क्रियते बाह्यार्थोपार्जने नरैः । स एव यत्नः कर्तव्यः पूर्वं प्रज्ञाविवर्धने

ya eva yatnaḥ kriyate bāhyārthopārjane naraiḥ / sa eva yatnaḥ kartavyaḥ pūrvaṃ prajñāvivardhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सीमान्तं सर्वदुःखानाम् आपदां कोशम् उत्तमम् । बीजं संसारवृक्षाणां प्रज्ञामान्द्यं विवर्जयेत्

sīmāntaṃ sarvaduḥkhānām āpadāṃ kośam uttamam / bījaṃ saṃsāravṛkṣāṇāṃ prajñāmāndyaṃ vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् स्वर्गाद् यच् च पातालाद् यद् राज्यात् समवाप्यते । तत् समासाद्यते सर्वं प्रज्ञाकोशान् महामते

yat svargād yac ca pātālād yad rājyāt samavāpyate / tat samāsādyate sarvaṃ prajñākośān mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञयोत्तीर्यते घोराद् अस्मात् संसारसागरात् । नाचारैर् न च वा तीर्थैस् तपसा च न राघव

prajñayottīryate ghorād asmāt saṃsārasāgarāt / nācārair na ca vā tīrthais tapasā ca na rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् प्राप्तास् सम्पदं दैवीम् अपि भूमिचरा नराः । प्रज्ञापुष्पलतायास् तत् फलं स्वादु समुत्थितम्

yat prāptās sampadaṃ daivīm api bhūmicarā narāḥ / prajñāpuṣpalatāyās tat phalaṃ svādu samutthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञया नखरालूनवनवारणरक्तपाः । जम्बुकैर् विजितास् सिंहास् सिंहैर् हरिणका इव

prajñayā nakharālūnavanavāraṇaraktapāḥ / jambukair vijitās siṃhās siṃhair hariṇakā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पामरैर् अपि भूपत्वं प्राप्तं प्रज्ञावशान् नरैः । स्वर्गापवर्गयोग्यत्वं प्राज्ञस्यैवेह दृश्यते

pāmarair api bhūpatvaṃ prāptaṃ prajñāvaśān naraiḥ / svargāpavargayogyatvaṃ prājñasyaiveha dṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञया वादिनस् सर्वे स्वविकल्पविलासिनः । जयन्ति सुगतप्रख्या रवान् अब्धिरवा इव

prajñayā vādinas sarve svavikalpavilāsinaḥ / jayanti sugataprakhyā ravān abdhiravā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिन्तामणिर् इयं प्रज्ञा हृत्कोशस्था विवेकिनः । फलं कल्पलतेवैषा चिन्तितं सम्प्रयच्छति

cintāmaṇir iyaṃ prajñā hṛtkośasthā vivekinaḥ / phalaṃ kalpalatevaiṣā cintitaṃ samprayacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भव्यस् तरति संसारं प्रज्ञया प्रोह्यते ऽधमः । शिक्षितः पारम् आप्नोति नावा नश्यत्य् अशिक्षितः

bhavyas tarati saṃsāraṃ prajñayā prohyate 'dhamaḥ / śikṣitaḥ pāram āpnoti nāvā naśyaty aśikṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीस् सम्यग्योजिता पारम् असम्यग्योजितापदम् । नरं नयति संसारे वहन्ती नौर् इवार्णवे

dhīs samyagyojitā pāram asamyagyojitāpadam / naraṃ nayati saṃsāre vahantī naur ivārṇave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकिनम् असम्मूढं प्राज्ञम् आशागणोत्थिताः । दोषा न परिबाधन्ते सन्नद्धम् इव सायकाः

vivekinam asammūḍhaṃ prājñam āśāgaṇotthitāḥ / doṣā na paribādhante sannaddham iva sāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रज्ञयेदं जगत् सर्वं सम्यग् एवाङ्ग दृश्यते । सम्यग्दर्शिनम् आयान्ति नापदो न च सम्पदः

prajñayedaṃ jagat sarvaṃ samyag evāṅga dṛśyate / samyagdarśinam āyānti nāpado na ca sampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिधानं परमार्कस्य जडात्मा विततो ऽसितः । अहङ्काराम्बुदो मत्तः प्रज्ञावातेन पाट्यते

pidhānaṃ paramārkasya jaḍātmā vitato 'sitaḥ / ahaṅkārāmbudo mattaḥ prajñāvātena pāṭyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदम् अतुलम् उपैतुम् इच्छता स्वं प्रथमम् इयं मतिर् एव लालनीया । फलम् अभिपतता कृषीवलेन प्रथमतरं ननु कृष्यते धरैव

padam atulam upaitum icchatā svaṃ prathamam iyaṃ matir eva lālanīyā / phalam abhipatatā kṛṣīvalena prathamataraṃ nanu kṛṣyate dharaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.