Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.13

एवं जनकवद् राम विचार्यात्मानम् आत्मना । पदं विदितवेद्यानाम् अचिरेणाधिगच्छसि

evaṃ janakavad rāma vicāryātmānam ātmanā / padaṃ viditavedyānām acireṇādhigacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये हि पाश्चात्यजन्मानः प्राज्ञा राजसजातयः । प्राप्नुवन्ति स्वयं प्राप्यं ते जना जनको यथा

ye hi pāścātyajanmānaḥ prājñā rājasajātayaḥ / prāpnuvanti svayaṃ prāpyaṃ te janā janako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् तावद् विजित्यारीन् इन्द्रियाख्यान् यतेत ह । यावद् आत्मात्मनैवायम् आत्मन्य् एव प्रसीदति

tāvat tāvad vijityārīn indriyākhyān yateta ha / yāvad ātmātmanaivāyam ātmany eva prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रसन्ने सर्वगे देवे देवेशे परमात्मनि । स्वयम् आलोकिते सर्वाः क्षीयन्ते दुःखदृष्टयः

prasanne sarvage deve deveśe paramātmani / svayam ālokite sarvāḥ kṣīyante duḥkhadṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुष्टयो मोहबीजानां वृष्टयो विविधापदाम् । कुदृष्टयः क्षयं यान्ति तस्मिन् दृष्टे परावरे

muṣṭayo mohabījānāṃ vṛṣṭayo vividhāpadām / kudṛṣṭayaḥ kṣayaṃ yānti tasmin dṛṣṭe parāvare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदा जनकवद् राम सर्वारम्भवतात्मना । प्रज्ञयात्मानम् आलक्ष्य लक्ष्मीवान् उत्तमो भव

sadā janakavad rāma sarvārambhavatātmanā / prajñayātmānam ālakṣya lakṣmīvān uttamo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नित्यम् आत्तविचारस्य पश्यतश् चञ्चलं जनम् । जनकस्येव कालेन स्वयम् आत्मा प्रसीदति

nityam āttavicārasya paśyataś cañcalaṃ janam / janakasyeva kālena svayam ātmā prasīdati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दैवं न च कर्माणि न धनानि न बन्धवः । शरणं भवभीतानां स्वप्रयत्नाद् ऋते नृणाम्

na daivaṃ na ca karmāṇi na dhanāni na bandhavaḥ / śaraṇaṃ bhavabhītānāṃ svaprayatnād ṛte nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये दैवनिष्ठाः कर्मादिकुविकल्पपरायणाः । तेषां मन्दा मतिस् तात नानुगम्या विनाशिनी

ye daivaniṣṭhāḥ karmādikuvikalpaparāyaṇāḥ / teṣāṃ mandā matis tāta nānugamyā vināśinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकं परम् आश्रित्य विलोक्यात्मानम् आत्मना । धिया विरागोद्धुरया संसारजलधिं तरेत्

vivekaṃ param āśritya vilokyātmānam ātmanā / dhiyā virāgoddhurayā saṃsārajaladhiṃ taret

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा सा कथिता राम नभःफलनिपातवत् । सुखदा ज्ञानसम्प्राप्तिर् अज्ञानतरुशातनी

eṣā sā kathitā rāma nabhaḥphalanipātavat / sukhadā jñānasamprāptir ajñānataruśātanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनकस्येव सद्बुद्धेस् स्वयम् एव विवेकिनः । विकासम् एत्य् अयं देही देवः प्रातर् इवाम्बुजम्

janakasyeva sadbuddhes svayam eva vivekinaḥ / vikāsam ety ayaṃ dehī devaḥ prātar ivāmbujam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशान्तमननं चित्तं विचारेण विलीयते । गलद्वर्णाकृतिस्पर्शम् आतपेन हिमं यथा

saṃśāntamananaṃ cittaṃ vicāreṇa vilīyate / galadvarṇākṛtisparśam ātapena himaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् एवाहम् इत्य् अस्यां निशायाम् उदिते क्षये । स्वयं सर्वगतस् स्फारस् स्वालोकस् सम्प्रवर्तते

ayam evāham ity asyāṃ niśāyām udite kṣaye / svayaṃ sarvagatas sphāras svālokas sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् एवाहम् इत्य् अस्मिन् सङ्कोचे विलयं गते । अनन्तभुवनव्यापी विस्तारस् सम्प्रजायते

ayam evāham ity asmin saṅkoce vilayaṃ gate / anantabhuvanavyāpī vistāras samprajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनकेन परित्यक्ता यथाहङ्कारवासना । तथा त्वम् अपि सद्बुद्धे विचार्यान्तः परित्यज

janakena parityaktā yathāhaṅkāravāsanā / tathā tvam api sadbuddhe vicāryāntaḥ parityaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्काराम्बुदे क्षीणे चिद्व्योम्नि विमले ऽमलः । नूनं प्रकटताम् एति स्वालोको भास्करः परः

ahaṅkārāmbude kṣīṇe cidvyomni vimale 'malaḥ / nūnaṃ prakaṭatām eti svāloko bhāskaraḥ paraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद् एवातितमो यद् अहम्भावभावनम् । तस्मिञ् शमम् उपायाते प्रकाश उपजायते

etāvad evātitamo yad ahambhāvabhāvanam / tasmiñ śamam upāyāte prakāśa upajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहम् अस्मि न चान्यो ऽस्ति न च नास्तीति भावितम् । मनः प्रशान्तिम् आयातं नोपादेयेषु मज्जति

nāham asmi na cānyo 'sti na ca nāstīti bhāvitam / manaḥ praśāntim āyātaṃ nopādeyeṣu majjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपादेयानुपतनं हेयैकान्तविवर्जनम् । यद् एतन् मनसो राम तं बन्धं विद्धि नेतरत्

upādeyānupatanaṃ heyaikāntavivarjanam / yad etan manaso rāma taṃ bandhaṃ viddhi netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा खेदं भज हेयेषु मोपादेयपरो भव । हेयादेयदृशौ त्यक्त्वा शेषस्थस् स्वस्थतां व्रज

mā khedaṃ bhaja heyeṣu mopādeyaparo bhava / heyādeyadṛśau tyaktvā śeṣasthas svasthatāṃ vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषाम् इदम् उपादेयम् इदं हेयम् इति स्थितिः । विलीना ते न वाञ्छन्ति न त्यजन्तीह नेतरे

yeṣām idam upādeyam idaṃ heyam iti sthitiḥ / vilīnā te na vāñchanti na tyajantīha netare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेयोपादेयकलने क्षीणे यावन् न चेतसि । न तावत् समता भाति साभ्रे व्योम्नीव चन्द्रिका

heyopādeyakalane kṣīṇe yāvan na cetasi / na tāvat samatā bhāti sābhre vyomnīva candrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्त्व् इदम् इदं वस्तु यस्येति लुलितं मनः । तस्मिन् नोदेति समता शाहोट इव मञ्जरी

avastv idam idaṃ vastu yasyeti lulitaṃ manaḥ / tasmin nodeti samatā śāhoṭa iva mañjarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युक्तायुक्तैषणा यत्र लाभालाभविलासिनी । समतास्वच्छता तत्र कुतो नैराश्यहासिनी

yuktāyuktaiṣaṇā yatra lābhālābhavilāsinī / samatāsvacchatā tatra kuto nairāśyahāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मिन् ब्रह्मतत्त्वे ऽस्मिन् विद्यमाने निरामये । नानानानातया नित्यं किम् अयुक्तिः क्व युक्तता

ekasmin brahmatattve 'smin vidyamāne nirāmaye / nānānānātayā nityaṃ kim ayuktiḥ kva yuktatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईप्सितानीप्सिताशङ्के मर्कट्यौ चित्तपादपे । चञ्चले स्फुरतो यस्मिन् कुतस् तस्येह सोम्यता

īpsitānīpsitāśaṅke markaṭyau cittapādape / cañcale sphurato yasmin kutas tasyeha somyatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निराशता निर्भयता नित्यता समता ज्ञता । निरीहता निष्क्रियता सोम्यता निर्विकल्पता

nirāśatā nirbhayatā nityatā samatā jñatā / nirīhatā niṣkriyatā somyatā nirvikalpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृतिर् मैत्री स्मृतिस् तुष्टिर् मुदिता मृदुभाषिता । हेयोपादेयनिर्मुक्तं ज्ञं यान्ति वनिता रताः

dhṛtir maitrī smṛtis tuṣṭir muditā mṛdubhāṣitā / heyopādeyanirmuktaṃ jñaṃ yānti vanitā ratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धावमानम् अधो भोगांश् चित्तं प्रत्याहरेद् बलात् । प्रत्याहारेण पतितम् अधो वारीव सेतुना

dhāvamānam adho bhogāṃś cittaṃ pratyāhared balāt / pratyāhāreṇa patitam adho vārīva setunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यान् अर्थान् इमांस् त्यक्त्वा तिष्ठन् गच्छन् स्वपञ् श्वसन् । सर्वथा सर्वदा सर्वान् आन्तरांश् च निवारयेत्

bāhyān arthān imāṃs tyaktvā tiṣṭhan gacchan svapañ śvasan / sarvathā sarvadā sarvān āntarāṃś ca nivārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहीततृष्णाशफरि वासनाजालम् आबिलम् । संसारवारि प्रसृतं चिन्तातन्तुभिर् आततम्

gṛhītatṛṣṇāśaphari vāsanājālam ābilam / saṃsāravāri prasṛtaṃ cintātantubhir ātatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनया तीक्ष्णया तात च्छिन्द्धि बुद्धिशलाकया । वात्ययेवाम्बुदं कालो वहन्त्या वितते पदे

anayā tīkṣṇayā tāta cchinddhi buddhiśalākayā / vātyayevāmbudaṃ kālo vahantyā vitate pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्य संसारवृक्षस्य मूलं दोषाङ्कुरास्पदम् । धुर्यधीरेण धैर्येण प्रोद्धरोद्धुरया धिया

asya saṃsāravṛkṣasya mūlaṃ doṣāṅkurāspadam / dhuryadhīreṇa dhairyeṇa proddharoddhurayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसैव मनश् छित्त्वा विस्मृत्य चरमं मनः । वर्तमानम् अपि च्छित्त्वा च्छिन्नसंसारतां व्रज

manasaiva manaś chittvā vismṛtya caramaṃ manaḥ / vartamānam api cchittvā cchinnasaṃsāratāṃ vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोहो विस्मृत्य संसारं न भूयः परिरोहति

moho vismṛtya saṃsāraṃ na bhūyaḥ parirohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठन् गच्छञ् श्वसन् राम निवसन्न् उत्पतन् पतन् । असद् एवेदम् इत्य् अन्तर् निश्चित्यास्थां परित्यज

tiṣṭhan gacchañ śvasan rāma nivasann utpatan patan / asad evedam ity antar niścityāsthāṃ parityaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समताम् अलम् आश्रित्य सम्प्राप्तं कार्यम् आहरन् । अचिन्तयंस् तथाप्राप्तं विहरेह हि राघव

samatām alam āśritya samprāptaṃ kāryam āharan / acintayaṃs tathāprāptaṃ vihareha hi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सर्वर्तुलिङ्गानि न बिभर्ति बिभर्ति च । खम् एवम् इह कार्याणि कुरु मा कुरु वानघ

yathā sarvartuliṅgāni na bibharti bibharti ca / kham evam iha kāryāṇi kuru mā kuru vānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् एव वेत्ता त्वम् अजस् त्वम् आत्मा त्वं महेश्वरः । आत्मनो ऽव्यतिरिक्तं सत् त्वयेदम् आततं ततम्

tvam eva vettā tvam ajas tvam ātmā tvaṃ maheśvaraḥ / ātmano 'vyatiriktaṃ sat tvayedam ātataṃ tatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनास्माद् दृश्यसम्भाराद् अभितो भावनोज्झिता । स न सङ्गृह्यते दोषैर् हर्षामर्षविषादजैः

yenāsmād dṛśyasambhārād abhito bhāvanojjhitā / sa na saṅgṛhyate doṣair harṣāmarṣaviṣādajaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागद्वेषविनिर्मुक्तस् समलोष्टाश्मकाञ्चनः । मुक्त इत्य् उच्यते योगी त्यक्तसंसारवासनः

rāgadveṣavinirmuktas samaloṣṭāśmakāñcanaḥ / mukta ity ucyate yogī tyaktasaṃsāravāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यत् करोति यद् भुङ्क्ते यद् ददाति निहन्ति यत् । तत्र मुक्तधियस् तस्य समता सुखदुःखयोः

sa yat karoti yad bhuṅkte yad dadāti nihanti yat / tatra muktadhiyas tasya samatā sukhaduḥkhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तं कर्तव्यम् एवेति त्यक्त्वेष्टानिष्टभावनम् । प्रवर्तते यः कार्येषु न स मज्जति कुत्रचित्

prāptaṃ kartavyam eveti tyaktveṣṭāniṣṭabhāvanam / pravartate yaḥ kāryeṣu na sa majjati kutracit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्सत्तामात्रम् एवेदम् इति निश्चयवन् मनः । त्यक्तभोगाभिमननं शमम् एति महामते

citsattāmātram evedam iti niścayavan manaḥ / tyaktabhogābhimananaṃ śamam eti mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः प्रकृत्यैव जडं चित्तत्त्वम् अनुधावति । मांसगर्धेन मार्जारो वने मृगपतिं यथा

manaḥ prakṛtyaiva jaḍaṃ cittattvam anudhāvati / māṃsagardhena mārjāro vane mṛgapatiṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिंहवीर्यवशाल् लब्धं मांसं भुङ्क्ते हि जम्बुकः । चिद्वीर्यवशतः प्राप्तं दृश्यम् आश्रयते मनः

siṃhavīryavaśāl labdhaṃ māṃsaṃ bhuṅkte hi jambukaḥ / cidvīryavaśataḥ prāptaṃ dṛśyam āśrayate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन एवम् असत्कल्पं चित्प्रसादेन जीवति । भावयंश् चितम् एवैकां चित्ताम् एत्य चिद् अप्य् अतः

mana evam asatkalpaṃ citprasādena jīvati / bhāvayaṃś citam evaikāṃ cittām etya cid apy ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडं यत् किल निर्हीनं चिता दीपिकयोज्झितम् । तन् मनश् शवसङ्काशम् अचिद् उत्तिष्ठते कथम्

jaḍaṃ yat kila nirhīnaṃ citā dīpikayojjhitam / tan manaś śavasaṅkāśam acid uttiṣṭhate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्स्वभावपरामृष्टा स्पन्दशक्तिर् मरुन्मयी । कलना चित्तम् इत्य् उक्त्या कथ्यते शास्त्रदर्शिभिः

citsvabhāvaparāmṛṣṭā spandaśaktir marunmayī / kalanā cittam ity uktyā kathyate śāstradarśibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यश् चितः क्षुब्ध आकारस् सैवेयं कलनोच्यते । चिद् एवाहम् इति ज्ञात्वा सा चित्ताम् एव गच्छति

yaś citaḥ kṣubdha ākāras saiveyaṃ kalanocyate / cid evāham iti jñātvā sā cittām eva gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेत्येन रहिता यैषा चित् तद् ब्रह्म सनातनम् । चेत्येन सहिता यैषा चित् सेयं कलनोच्यते

cetyena rahitā yaiṣā cit tad brahma sanātanam / cetyena sahitā yaiṣā cit seyaṃ kalanocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चिदस्पष्टरूपं यद् ब्रह्म तत् संस्थितं मनः । कलनाम् असद् एवैत्य सद् इवोपस्थितं हृदि

kiñcidaspaṣṭarūpaṃ yad brahma tat saṃsthitaṃ manaḥ / kalanām asad evaitya sad ivopasthitaṃ hṛdi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तम् इत्य् एव रूढेह यदैव कलना चितः । तदैव चित्त्वं विस्मृत्य सा जडेव व्यवस्थिता

cittam ity eva rūḍheha yadaiva kalanā citaḥ / tadaiva cittvaṃ vismṛtya sā jaḍeva vyavasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्ना कलनानाम्नी सङ्कल्पानुविधायिनी । व्यवच्छेदवती जाता हेयोपादेयधर्मिणी

sampannā kalanānāmnī saṅkalpānuvidhāyinī / vyavacchedavatī jātā heyopādeyadharmiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैषा चिद् एव जडताम् आगतेव स्वशक्तितः । न सम्प्रबोधिता यावद् रूपं तावन् न बुध्यते

saiṣā cid eva jaḍatām āgateva svaśaktitaḥ / na samprabodhitā yāvad rūpaṃ tāvan na budhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतश् शास्त्रविचारेण वैराग्येण परेण च । निग्रहेणेन्द्रियाणां च बोधयेत् कलनां स्वयम्

ataś śāstravicāreṇa vairāgyeṇa pareṇa ca / nigraheṇendriyāṇāṃ ca bodhayet kalanāṃ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलना सर्वजन्तूनां विज्ञानेन शमेन च । प्रबुद्धा ब्रह्मताम् एति भ्रमतीतरथा जगत्

kalanā sarvajantūnāṃ vijñānena śamena ca / prabuddhā brahmatām eti bhramatītarathā jagat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यामोहमदिरामत्तां लुठितां विषयावटे । आत्मावबोधे संसुप्तां कलनाम् अवबोधयेत्

vyāmohamadirāmattāṃ luṭhitāṃ viṣayāvaṭe / ātmāvabodhe saṃsuptāṃ kalanām avabodhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रबुद्धा जडा ह्य् एषा न किञ्चिद् अवबुध्यते । सङ्कल्पललनेवान्तर् दृश्यमानाप्य् असन्मयी

aprabuddhā jaḍā hy eṣā na kiñcid avabudhyate / saṅkalpalalanevāntar dṛśyamānāpy asanmayī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तया परमया दृष्ट्या कलनैषान्तरस्थया । मञ्जरी गन्धशक्त्येव पदार्थेषु विराजते

tayā paramayā dṛṣṭyā kalanaiṣāntarasthayā / mañjarī gandhaśaktyeva padārtheṣu virājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तु सङ्कल्पिता यैषा कलनेति जगत्त्रये । सा हि किञ्चिद् विजानाति नित्यजाड्यैकधर्मिणी

na tu saṅkalpitā yaiṣā kalaneti jagattraye / sā hi kiñcid vijānāti nityajāḍyaikadharmiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतति क्व जडा नाम कलनोपलरूपिणी । पद्मिनीवातपेनासौ परेणैवावबोध्यते

cetati kva jaḍā nāma kalanopalarūpiṇī / padminīvātapenāsau pareṇaivāvabodhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा शिलामयी कन्या चोदितापि न नृत्यति । तथेयं कलना देहे न किञ्चिद् अवबुध्यते

yathā śilāmayī kanyā coditāpi na nṛtyati / tatheyaṃ kalanā dehe na kiñcid avabudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लिपिकर्मनृपैर् युद्धं क्व कृतं घर्घरारवम् । क्व चित्रचन्द्रकिरणैर् ओषध्यः प्रविबोधिताः

lipikarmanṛpair yuddhaṃ kva kṛtaṃ ghargharāravam / kva citracandrakiraṇair oṣadhyaḥ pravibodhitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभूताविष्टगात्रैर् वा शवैः क्व परिवल्गितम् । क्व गीतं मधुरध्वानं वनपाषाणमण्डलैः

abhūtāviṣṭagātrair vā śavaiḥ kva parivalgitam / kva gītaṃ madhuradhvānaṃ vanapāṣāṇamaṇḍalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व पुस्तविहितैर् अर्कैः क्षपितं यामिनीतमः । क्व सङ्कल्पमयैश् छायाः क्रियन्ते व्योमकाननैः

kva pustavihitair arkaiḥ kṣapitaṃ yāminītamaḥ / kva saṅkalpamayaiś chāyāḥ kriyante vyomakānanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व जडैर् उपलाकारैर् मिथ्याभ्रमभरोत्थितैः । मृगतृष्णामयैर् एभिर् मनोभिः क्रियते क्रिया

kva jaḍair upalākārair mithyābhramabharotthitaiḥ / mṛgatṛṣṇāmayair ebhir manobhiḥ kriyate kriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथातपे स्थिते स्फारे मृगतृष्णातरङ्गिणी । कलना तद्वद् एवेयं स्फुरत्य् आत्मनि सत्य् अलम्

yathātape sthite sphāre mṛgatṛṣṇātaraṅgiṇī / kalanā tadvad eveyaṃ sphuraty ātmani saty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एतत् स्पन्दनं राम मनसो ऽधिगतं शनैः । मरुतां विद्धि तां शक्तिम् अन्तःप्राणशरीरिणाम्

yad etat spandanaṃ rāma manaso 'dhigataṃ śanaiḥ / marutāṃ viddhi tāṃ śaktim antaḥprāṇaśarīriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैषा संविद् अनाक्रान्ता सङ्कल्पलवनिश्चयैः । अनाक्षिप्तरसाकारा प्रभैषा पारमात्मिकी

yaiṣā saṃvid anākrāntā saṅkalpalavaniścayaiḥ / anākṣiptarasākārā prabhaiṣā pāramātmikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् इदं तन् मे इति या कलना स्थिता । प्राणात्मतत्त्वयोस् तस्यास् सञ्ज्ञा जीवेति कथ्यते

ayaṃ so 'ham idaṃ tan me iti yā kalanā sthitā / prāṇātmatattvayos tasyās sañjñā jīveti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धीश् चित्तं जीव इत्य् एतास् सङ्कल्पस्यासतस् सतः । सञ्ज्ञास् सङ्कल्पितास् तज्ज्ञैर् न राम परमार्थतः

dhīś cittaṃ jīva ity etās saṅkalpasyāsatas sataḥ / sañjñās saṅkalpitās tajjñair na rāma paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मनो नो मतिर् नापि जीवो न च शरीरकम् । अस्तीह परमार्थेन स्वात्मैवेहास्ति सर्वदा

na mano no matir nāpi jīvo na ca śarīrakam / astīha paramārthena svātmaivehāsti sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैवेदं जगत् सर्वम् आत्मा कालक्रमस् तथा । सदाकाशाद् अच्छतरो नास्तीवास्त्य् एव वामलः

ātmaivedaṃ jagat sarvam ātmā kālakramas tathā / sadākāśād acchataro nāstīvāsty eva vāmalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्छत्वाद् असदाभासस् संविद्रूपतया तु सत् । आत्मा सर्वपदातीतस् स्वानुभूत्यानुभूयते

acchatvād asadābhāsas saṃvidrūpatayā tu sat / ātmā sarvapadātītas svānubhūtyānubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस् तत्र परिक्षीणं यत्र संवित् परात्मनः । अन्धकारक्षयो यत्र तत्रालोकः प्रवर्तते

manas tatra parikṣīṇaṃ yatra saṃvit parātmanaḥ / andhakārakṣayo yatra tatrālokaḥ pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रात्मसंविदो ऽच्छायास् सङ्कल्पोन्मुखता मनाक् । तत्रात्मनो विस्मरणं स्मरणं चित्तजन्मनः

yatrātmasaṃvido 'cchāyās saṅkalponmukhatā manāk / tatrātmano vismaraṇaṃ smaraṇaṃ cittajanmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्य पुंसस् सङ्कल्पमयत्वं चित्तम् उच्यते । अचित्तत्वम् असङ्कल्पान् मोक्षनामाभिजायते

parasya puṃsas saṅkalpamayatvaṃ cittam ucyate / acittatvam asaṅkalpān mokṣanāmābhijāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावच् चेतसो जन्म बीजं संसारभूरुहः । सङ्कल्पोन्मुखतास्यान्तस् संविदो यत् किलात्मनः

etāvac cetaso janma bījaṃ saṃsārabhūruhaḥ / saṅkalponmukhatāsyāntas saṃvido yat kilātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकल्पचितस् सत्ता सङ्कल्पाङ्ककलङ्किता । कलनेत्य् उच्यते नेह घटवद् विद्यते मनः

nirvikalpacitas sattā saṅkalpāṅkakalaṅkitā / kalanety ucyate neha ghaṭavad vidyate manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणशक्तौ निरुद्धायां मनो नाम विलीयते । द्रव्यस्थायां तु तद् द्रव्यं प्राणरूपं हि मानसम्

prāṇaśaktau niruddhāyāṃ mano nāma vilīyate / dravyasthāyāṃ tu tad dravyaṃ prāṇarūpaṃ hi mānasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देशान्तरानुभवनं प्राणो वेत्ति हृदि स्थितम् । स्पन्दवेदनतो यत् तन् मन इत्य् अभिधीयते

deśāntarānubhavanaṃ prāṇo vetti hṛdi sthitam / spandavedanato yat tan mana ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैराग्यात् करणाभ्यासाद् युक्तितो वासनाक्षयात् । परमार्थावबोधाच् च रोध्यन्ते प्राणशक्तयः

vairāgyāt karaṇābhyāsād yuktito vāsanākṣayāt / paramārthāvabodhāc ca rodhyante prāṇaśaktayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृषदो विद्यते शक्तिः कदाचित् स्वादने ऽन्धसाम् । न पुनर् मनसाम् अस्ति शक्तिस् स्पन्दावबोधने

dṛṣado vidyate śaktiḥ kadācit svādane 'ndhasām / na punar manasām asti śaktis spandāvabodhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्पन्दः प्राणमरुच्छक्तिश् चलरूपैव सा जडा । चिच् चितस् स्वात्मनस् स्वस्था सर्वदा सर्वगैव सा

spandaḥ prāṇamarucchaktiś calarūpaiva sā jaḍā / cic citas svātmanas svasthā sarvadā sarvagaiva sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छक्तेस् स्पन्दशक्तेश् च सम्बन्धः कल्प्यते मनः । मिथ्यैव तत् समुत्पन्नं मिथ्याज्ञानं तद् उच्यते

cicchaktes spandaśakteś ca sambandhaḥ kalpyate manaḥ / mithyaiva tat samutpannaṃ mithyājñānaṃ tad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एषा ह्य् अविद्या कथिता मायैषा सा निगद्यते । परम् एतत् तद् अज्ञानं संसाराधिविषप्रदम्

eṣā hy avidyā kathitā māyaiṣā sā nigadyate / param etat tad ajñānaṃ saṃsārādhiviṣapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिच्छक्तेस् स्पन्दशक्तेश् च सङ्गे सङ्कल्पकल्पनम् । न कृतं चेत् परिक्षीणास् तद् इमा भवभीतयः

cicchaktes spandaśakteś ca saṅge saṅkalpakalpanam / na kṛtaṃ cet parikṣīṇās tad imā bhavabhītayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुतस् स्पन्दशक्तिर् या सा चिता चेत्यते यदा । सचेत्यचित् तदैवान्तस् सङ्कल्पाद् याति चित्तताम्

vāyutas spandaśaktir yā sā citā cetyate yadā / sacetyacit tadaivāntas saṅkalpād yāti cittatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ततैषा चितो मिथ्या कल्पिता बालयक्षवत् । अखण्डमण्डलाकारा स्पन्दसत्ता चिद् एव यत्

cittataiṣā cito mithyā kalpitā bālayakṣavat / akhaṇḍamaṇḍalākārā spandasattā cid eva yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वगत्वाच् चिद् अन्येन केन सम्बध्यते किल । अखण्डशक्तेर् इन्द्रस्य केन स्यात् सह सङ्गरः

sarvagatvāc cid anyena kena sambadhyate kila / akhaṇḍaśakter indrasya kena syāt saha saṅgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतस् सम्बन्धिनो ऽभावात् सम्बन्धो ऽत्र न विद्यते । सम्बन्धेन विना कस्य सिद्धं तत् कीदृशं मनः

atas sambandhino 'bhāvāt sambandho 'tra na vidyate / sambandhena vinā kasya siddhaṃ tat kīdṛśaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्स्पन्दयोर् एकतायां किं नाम मन उच्यते । का सेना हयमातङ्गसङ्घसङ्घट्टनं विना

citspandayor ekatāyāṃ kiṃ nāma mana ucyate / kā senā hayamātaṅgasaṅghasaṅghaṭṭanaṃ vinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान् नास्त्य् एव दुष्टात्म चित्तं नाम जगत्त्रये । एषा सम्यक्परिज्ञानाच् चेतसो जायते क्षतिः

tasmān nāsty eva duṣṭātma cittaṃ nāma jagattraye / eṣā samyakparijñānāc cetaso jāyate kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा मुधैवम् अनर्थाय मनस् सङ्कल्पयानघ । मनो मिथ्या समुदितं नास्त्य् एव परमार्थतः

mā mudhaivam anarthāya manas saṅkalpayānagha / mano mithyā samuditaṃ nāsty eva paramārthataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मा त्वम् अन्तः क्वचित् किञ्चित् सङ्कल्पय महामते । मनस् सङ्कल्पकं नाम यस्मान् नास्तीह कुत्रचित्

mā tvam antaḥ kvacit kiñcit saṅkalpaya mahāmate / manas saṅkalpakaṃ nāma yasmān nāstīha kutracit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्ज्ञानसम्भूता कलनामृगतृष्णिका । हृन्मरौ तव संशान्ता सम्यगालोकनान् मुने

asamyagjñānasambhūtā kalanāmṛgatṛṣṇikā / hṛnmarau tava saṃśāntā samyagālokanān mune

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडत्वान् निस्स्वरूपत्वात् सर्वदैव मृतं मनः । मृतेन मार्यते लोकश् चित्रेयं मौर्ख्यचक्रिका

jaḍatvān nissvarūpatvāt sarvadaiva mṛtaṃ manaḥ / mṛtena māryate lokaś citreyaṃ maurkhyacakrikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नात्मा न देहो ऽस्ति नाधारो नापि चाकरः । तेनेदं भक्ष्यते सर्वं चित्रेयं मौर्ख्यवागुरा

yasya nātmā na deho 'sti nādhāro nāpi cākaraḥ / tenedaṃ bhakṣyate sarvaṃ citreyaṃ maurkhyavāgurā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसामग्र्यहीनेन हन्यते मनसापि यः । तस्योत्पलदलाघातैर् मन्ये दलति मस्तकम्

sarvasāmagryahīnena hanyate manasāpi yaḥ / tasyotpaladalāghātair manye dalati mastakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडेन मूकेनान्धेन निहतो मनसापि यः । मन्ये स दह्यते मूढः पूर्णचन्द्रमरीचिभिः

jaḍena mūkenāndhena nihato manasāpi yaḥ / manye sa dahyate mūḍhaḥ pūrṇacandramarīcibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानो हि यश् शूरो लोकस् तेनाभिभूयते । अविद्यमानम् एवेदं हन्त्य् अतो मुग्धतोदिता

vidyamāno hi yaś śūro lokas tenābhibhūyate / avidyamānam evedaṃ hanty ato mugdhatoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यासङ्कल्पकलितं मिथ्यैव स्थितिम् आगतम् । अन्विष्टम् अपि नो दृष्टं का तस्य किल शक्तता

mithyāsaṅkalpakalitaṃ mithyaiva sthitim āgatam / anviṣṭam api no dṛṣṭaṃ kā tasya kila śaktatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु खलु चित्रेयं मायामयविधायिनी । चेतसाप्य् अतिलोलेन लोको यद् अभिभूयते

aho nu khalu citreyaṃ māyāmayavidhāyinī / cetasāpy atilolena loko yad abhibhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मौर्ख्यं सर्वापदां निष्ठा का हि नापद् अजानतः । पश्य मौर्ख्याद् इयं सृष्टिर् अजातेनैव जन्यते

maurkhyaṃ sarvāpadāṃ niṣṭhā kā hi nāpad ajānataḥ / paśya maurkhyād iyaṃ sṛṣṭir ajātenaiva janyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा कष्टम् अतिमुग्धेयं सृष्टिर् मौर्ख्यवशं गता । असतैव यद् एतेन जीवेनाप्य् उपताप्यते

hā kaṣṭam atimugdheyaṃ sṛṣṭir maurkhyavaśaṃ gatā / asataiva yad etena jīvenāpy upatāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्ये मूर्खमयी सृष्टिर् इयम् अत्यन्तपेलवा । तरङ्गासिप्रहारेण कणशः परिशीर्यते

manye mūrkhamayī sṛṣṭir iyam atyantapelavā / taraṅgāsiprahāreṇa kaṇaśaḥ pariśīryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलाब्जनालपातेन यन्त्रेणेव विदीर्यते । इन्दोर् आभोगपूर्णस्य करस्पर्शेन मुह्यते

nīlābjanālapātena yantreṇeva vidīryate / indor ābhogapūrṇasya karasparśena muhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रिपुभिर् नयनोन्मुक्तैर् दृष्टिसूत्रैर् निबध्यते । सङ्कल्पकृतया शूरसेनया परिभूयते

ripubhir nayanonmuktair dṛṣṭisūtrair nibadhyate / saṅkalpakṛtayā śūrasenayā paribhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मात् किलेयं मनसा न स्थितेनैव कुत्रचित् । कल्पितेन मुधान्येन कृपणेन विहन्यते

yasmāt kileyaṃ manasā na sthitenaiva kutracit / kalpitena mudhānyena kṛpaṇena vihanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्खलोकमयी सृष्टिर् मन एवासदुत्थितम् । या शक्ता न वशीकर्तुं न सा रामोपदिश्यते

mūrkhalokamayī sṛṣṭir mana evāsadutthitam / yā śaktā na vaśīkartuṃ na sā rāmopadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिजातस्वरूपैषा प्रज्ञाक्षोदेषु न क्षमा । नोपदेशगिरां योग्या परिपूर्णेव संस्थिता

abhijātasvarūpaiṣā prajñākṣodeṣu na kṣamā / nopadeśagirāṃ yogyā paripūrṇeva saṃsthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिभेत्य् एषा हि वीणायास् तन्त्रीगुणतनुध्वनेः । बन्धोर् अपि सनिद्रस्य बिभेति वदनद्युतेः

bibhety eṣā hi vīṇāyās tantrīguṇatanudhvaneḥ / bandhor api sanidrasya bibheti vadanadyuteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हसतो ऽपि जनाद् उच्चैर्भीतभीता पलायते । स्वेनैव मनसाप्य् अज्ञा किलैषा विवशीकृता

hasato 'pi janād uccairbhītabhītā palāyate / svenaiva manasāpy ajñā kilaiṣā vivaśīkṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखलवविवशा द्विषेव तप्ता हृदयगतेन निजेन चेतसैव । विधुरितधिषणा न वेत्ति सत्यं तद् अवितथं परिमोहिता मुधैव

sukhalavavivaśā dviṣeva taptā hṛdayagatena nijena cetasaiva / vidhuritadhiṣaṇā na vetti satyaṃ tad avitathaṃ parimohitā mudhaiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.