Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.19

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । भ्रात्रोस् त्रिपथगातीरे संवादो मुनिपुत्रयोः

atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam / bhrātros tripathagātīre saṃvādo muniputrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं बन्धुर् अयं नेति कथाप्रस्तावतस् स्मृतम् । इतिहासम् इमं पुण्यं साश्चर्यं शृणु राघव

ayaṃ bandhur ayaṃ neti kathāprastāvatas smṛtam / itihāsam imaṃ puṇyaṃ sāścaryaṃ śṛṇu rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्य् अस्य जम्बुद्वीपस्य कस्मिंश्चिद् दिङ्निकुञ्जके । वनव्यूहमहोत्तंसो महेन्द्रो नाम पर्वतः

asty asya jambudvīpasya kasmiṃścid diṅnikuñjake / vanavyūhamahottaṃso mahendro nāma parvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पद्रुमवनच्छायाविश्रान्तसुरकिन्नरः । शृङ्गैर् आततम् आकाशं जितवान् यस् समुन्नतैः

kalpadrumavanacchāyāviśrāntasurakinnaraḥ / śṛṅgair ātatam ākāśaṃ jitavān yas samunnataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मलोकान्तरप्राप्तैश् शृङ्गकन्दरचारिभिः । सामवेदं प्रतिध्वानघुङ्घुमैर् गायतीव यः

brahmalokāntaraprāptaiś śṛṅgakandaracāribhiḥ / sāmavedaṃ pratidhvānaghuṅghumair gāyatīva yaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः पयोमेदुरैर् मेघैर् लुलितैश् शृङ्गकोटिषु । लताकुसुमसम्प्रोतैः कुन्तलैर् इव राजते

yaḥ payomedurair meghair lulitaiś śṛṅgakoṭiṣu / latākusumasamprotaiḥ kuntalair iva rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तटोड्डयनोत्कानां शरभाणां विजृम्भितैः । विस्फूर्जति गुहावक्त्रैः कल्पाभ्राणि हसन्न् इव

yas taṭoḍḍayanotkānāṃ śarabhāṇāṃ vijṛmbhitaiḥ / visphūrjati guhāvaktraiḥ kalpābhrāṇi hasann iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन निर्झरनिर्ह्रादैः कन्दरान्तरचारिभिः । समुद्रजलकल्लोलविलासो विजितो ऽभितः

yena nirjharanirhrādaiḥ kandarāntaracāribhiḥ / samudrajalakallolavilāso vijito 'bhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यैकदेशे वितते रत्नसानौ मनोरमे । मुनिभिस् स्नानपानार्थं व्योमगङ्गावतारिता

tasyaikadeśe vitate ratnasānau manorame / munibhis snānapānārthaṃ vyomagaṅgāvatāritā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यास् त्रिपथगायास् तु तीरे विकसितद्रुमे । रत्नाद्रितटविद्योतकचत्कनकपङ्कजे

tasyās tripathagāyās tu tīre vikasitadrume / ratnādritaṭavidyotakacatkanakapaṅkaje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीद् अभ्युदितज्ञानस् तपोराशिर् उदारधीः । मुनिर् दीर्घतपा नाम तपोमूर्तिम् इवास्थितः

āsīd abhyuditajñānas taporāśir udāradhīḥ / munir dīrghatapā nāma tapomūrtim ivāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनेर् बभूवतुस् तस्य द्वौ पुत्राव् इन्दुसुन्दरौ । पुण्यपावननामानौ द्वौ कचाव् इव वाक्पतेः

muner babhūvatus tasya dvau putrāv indusundarau / puṇyapāvananāmānau dvau kacāv iva vākpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स ताभ्यां सह पुत्राभ्यां भार्यया सह चैकया । उवास सरितस् तीरे तस्मिन् सफलपादपे

sa tābhyāṃ saha putrābhyāṃ bhāryayā saha caikayā / uvāsa saritas tīre tasmin saphalapādape

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ काले तयोस् तस्य पुत्रयोर् ज्ञानवान् अभूत् । पुण्यनामा वयोज्येष्ठो गुणज्येष्ठश् च राघव

atha kāle tayos tasya putrayor jñānavān abhūt / puṇyanāmā vayojyeṣṭho guṇajyeṣṭhaś ca rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पावनो ऽर्धप्रबुद्धो ऽभूत् पूर्वसन्ध्याम्बुजं यथा । मौर्ख्याद् अतिगतो नान्तः पदं लोलम् इवास्थितः

pāvano 'rdhaprabuddho 'bhūt pūrvasandhyāmbujaṃ yathā / maurkhyād atigato nāntaḥ padaṃ lolam ivāsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो वहत्य् अकलिते काले कलितकारणे । संवत्सरगणे क्षीणे दीने देहे गतायुषि

tato vahaty akalite kāle kalitakāraṇe / saṃvatsaragaṇe kṣīṇe dīne dehe gatāyuṣi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्माद् भङ्गुरभूताढ्याद् वृत्तान्तभरभीषणात् । रतिम् उत्सृज्य संसाराज् जराजर्जरजीवितः

asmād bhaṅgurabhūtāḍhyād vṛttāntabharabhīṣaṇāt / ratim utsṛjya saṃsārāj jarājarjarajīvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलनापक्षिणीनीडं देहं दीर्घतपा मुनिः । जहौ गिरिगुहागेहे भारं वैवधिको यथा

kalanāpakṣiṇīnīḍaṃ dehaṃ dīrghatapā muniḥ / jahau giriguhāgehe bhāraṃ vaivadhiko yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशान्तकलनारम्भं चेत्यरिक्तचिदास्पदम् । पदं जगाम नीरागं पुष्पगन्ध इवाम्बरम्

praśāntakalanārambhaṃ cetyariktacidāspadam / padaṃ jagāma nīrāgaṃ puṣpagandha ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ भार्या मुनेर् देहं प्राणापानविवर्जितम् । दृष्ट्वाविलुठितं भूमौ विनालम् इव पङ्कजम्

atha bhāryā muner dehaṃ prāṇāpānavivarjitam / dṛṣṭvāviluṭhitaṃ bhūmau vinālam iva paṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरम् अभ्यस्तया योगयुक्त्या पतिवितीर्णया । तत्याज तनुम् अम्लानां षट्पदी पद्मिनीम् इव

ciram abhyastayā yogayuktyā pativitīrṇayā / tatyāja tanum amlānāṃ ṣaṭpadī padminīm iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भर्तारम् एवानुययौ जनस्यादृश्यतां गतम् । प्रभागगनकोशस्थम् अस्तं यातम् इवोडुपम्

bhartāram evānuyayau janasyādṛśyatāṃ gatam / prabhāgaganakośastham astaṃ yātam ivoḍupam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापित्रोस् तु गतयोर् और्ध्वदैहिककर्मणि । पुण्य एव स्थिते ऽव्यग्रे पावनो दुःखम् आययौ

mātāpitros tu gatayor aurdhvadaihikakarmaṇi / puṇya eva sthite 'vyagre pāvano duḥkham āyayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोकोपहतचित्तो ऽसौ भ्रमन् काननवीथिषु । ज्यायांसम् अनवेक्ष्यैव पावनो विललाप ह

śokopahatacitto 'sau bhraman kānanavīthiṣu / jyāyāṃsam anavekṣyaiva pāvano vilalāpa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथौर्ध्वदैहिकं कृत्वा मातापित्रोर् उदारधीः । आययौ विपिने पुण्यः पावनं शोकलालसम्

athaurdhvadaihikaṃ kṛtvā mātāpitror udāradhīḥ / āyayau vipine puṇyaḥ pāvanaṃ śokalālasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं पुत्र घनतां शोकं नयस्य् आन्ध्यैककारणम् । बाष्पधाराकरं घोरं प्रावृट्काल इवाम्बुदम्

kiṃ putra ghanatāṃ śokaṃ nayasy āndhyaikakāraṇam / bāṣpadhārākaraṃ ghoraṃ prāvṛṭkāla ivāmbudam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिता तव महाप्राज्ञ गतस् सार्धं त्वदम्बया । स्वाम् एव परमां आत्मपदवीं मोक्षनामिकाम्

pitā tava mahāprājña gatas sārdhaṃ tvadambayā / svām eva paramāṃ ātmapadavīṃ mokṣanāmikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स्थानं सर्वजन्तूनां तद् रूपं विदितात्मनाम् । स्वं भावम् अभिसम्पन्ने किं पितर्य् अभिशोचसि

tat sthānaṃ sarvajantūnāṃ tad rūpaṃ viditātmanām / svaṃ bhāvam abhisampanne kiṃ pitary abhiśocasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् ईदृशी त्वया बद्धा भावनेह विमोहजा । संसारे यद् अशोच्यो ऽपि त्वया तातो ऽनुशोच्यते

kim īdṛśī tvayā baddhā bhāvaneha vimohajā / saṃsāre yad aśocyo 'pi tvayā tāto 'nuśocyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सैव भवतो माता नासाव् एव पिता तव । न भवान् एव तनयस् तयोर् निस्सङ्ख्यपुत्रयोः

na saiva bhavato mātā nāsāv eva pitā tava / na bhavān eva tanayas tayor nissaṅkhyaputrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मातापितृसहस्राणि समतीतानि ते सुत । बहून्य् अम्बुप्रवाहस्य निम्नानीव वने वने

mātāpitṛsahasrāṇi samatītāni te suta / bahūny ambupravāhasya nimnānīva vane vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असङ्ख्यपुत्रयोर् नैव भवान् एव सुतस् तयोः । सरित्तरङ्गवत् पुत्र गताः पुत्रगणा नृणाम्

asaṅkhyaputrayor naiva bhavān eva sutas tayoḥ / sarittaraṅgavat putra gatāḥ putragaṇā nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मत्पित्रोर् अतीतानि पुत्रलक्षाण्य् अनेकशः । पत्त्रकोरकवृन्दानि लतापादपयोर् इव

asmatpitror atītāni putralakṣāṇy anekaśaḥ / pattrakorakavṛndāni latāpādapayor iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रबान्धववृन्दानि जन्तोर् जन्मनि जन्मनि । ऋताव् ऋताव् अतीतानि फलानीव महातरोः

mitrabāndhavavṛndāni jantor janmani janmani / ṛtāv ṛtāv atītāni phalānīva mahātaroḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोचनीया यदि स्नेहान् मातापितृसुतास् सुत । तद् अतीता न शोच्यन्ते किम् अजस्रं सहस्रशः

śocanīyā yadi snehān mātāpitṛsutās suta / tad atītā na śocyante kim ajasraṃ sahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्चो ऽयं महाभाग दृश्यते जागतो भ्रमः । परमार्थेन तु प्राज्ञ नास्ति मित्रं न बान्धवः

prapañco 'yaṃ mahābhāga dṛśyate jāgato bhramaḥ / paramārthena tu prājña nāsti mitraṃ na bāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनाग् अपीह हि भ्रातः परमार्थे न विद्यते । महत्य् अपि चिरात् तप्ते मराव् इव पयोलवः

manāg apīha hi bhrātaḥ paramārthe na vidyate / mahaty api cirāt tapte marāv iva payolavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एता याः प्रेक्षसे लक्ष्मीश् छत्त्रचामरचञ्चलाः । स्वप्न एव महाबुद्धे दिनानि त्रीणि पञ्च वा

etā yāḥ prekṣase lakṣmīś chattracāmaracañcalāḥ / svapna eva mahābuddhe dināni trīṇi pañca vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्या तु पारमार्थिक्या पुत्र सत्यं विचारय । नेह त्वं नैव चेदं ते भ्रान्तिम् अन्तः परित्यज

dṛṣṭyā tu pāramārthikyā putra satyaṃ vicāraya / neha tvaṃ naiva cedaṃ te bhrāntim antaḥ parityaja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं मृतो गतश् चाहम् इतीमा दृष्टयः पुनः । स्वसङ्कल्पोपतापोत्था दृश्यन्ते न तु सत्यतः

ayaṃ mṛto gataś cāham itīmā dṛṣṭayaḥ punaḥ / svasaṅkalpopatāpotthā dṛśyante na tu satyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानविस्तीर्णमरौ विलोलैश् शुभाशुभस्पन्दमयैस् तरङ्गैः । स्ववासनातापमरीचिवारि परिस्फुरत्य् एतद् अनन्तरूपम्

ajñānavistīrṇamarau vilolaiś śubhāśubhaspandamayais taraṅgaiḥ / svavāsanātāpamarīcivāri parisphuraty etad anantarūpam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.