Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.22

अथ वा रघुवंशाख्यनभःपूर्णनिशाकर । बडिवद् बुद्धिभेदेन ज्ञानम् आसादयामलम्

atha vā raghuvaṃśākhyanabhaḥpūrṇaniśākara / baḍivad buddhibhedena jñānam āsādayāmalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् सर्वधर्मज्ञ त्वत्प्रसादान् मया हृदि । प्राप्तं प्राप्तव्यम् अखिलं विश्रान्तो ऽस्म्य् अमले पदे

bhagavan sarvadharmajña tvatprasādān mayā hṛdi / prāptaṃ prāptavyam akhilaṃ viśrānto 'smy amale pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरदीवाम्बराद् अभ्रम् अदभ्रं मम चेतसः । विभो व्यपगतं सर्वं कृष्णं मोहमहातमः

śaradīvāmbarād abhram adabhraṃ mama cetasaḥ / vibho vyapagataṃ sarvaṃ kṛṣṇaṃ mohamahātamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमृतापूरितस् स्वच्छश् शीतलात्मा महाद्युतिः । तिष्ठाम्य् आनन्दवान् अन्तस् सायं पूर्ण इवोडुराट्

amṛtāpūritas svacchaś śītalātmā mahādyutiḥ / tiṣṭhāmy ānandavān antas sāyaṃ pūrṇa ivoḍurāṭ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशेषसंशयाम्भोदशरत्समय किं त्व् अहम् । तृप्तिम् एषां न गच्छामि वचसां वदतस् तव

aśeṣasaṃśayāmbhodaśaratsamaya kiṃ tv aham / tṛptim eṣāṃ na gacchāmi vacasāṃ vadatas tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बडिविज्ञानसम्प्राप्तिं पुनर् मद्बोधवृद्धये । विभो कथय खिद्यन्ते सन्तो नावनतं प्रति

baḍivijñānasamprāptiṃ punar madbodhavṛddhaye / vibho kathaya khidyante santo nāvanataṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणु राघव ते वक्ष्ये बडिवृत्तान्तम् उत्तमम् । श्रुतेन येन तेन त्वं बोधम् आप्स्यसि शाश्वतम्

śṛṇu rāghava te vakṣye baḍivṛttāntam uttamam / śrutena yena tena tvaṃ bodham āpsyasi śāśvatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्त्य् अस्मिञ् जगतः कोशे कस्मिंश्चिद् दिक्तटान्तरे । पातालम् इति विख्यातो लोको भूमेर् अधस् स्थितः

asty asmiñ jagataḥ kośe kasmiṃścid diktaṭāntare / pātālam iti vikhyāto loko bhūmer adhas sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरोदार्णवजाताभिर् दिग्धाभिर् अमृताम्बुभिः । क्वचिद् दानवकन्याभिर् भाति निर्विवरान्तरः

kṣīrodārṇavajātābhir digdhābhir amṛtāmbubhiḥ / kvacid dānavakanyābhir bhāti nirvivarāntaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वाचरोद्दामरवैर् विषभारभरायुधैः । क्वचिद् भोगिभिर् आपूर्णस् सहस्रशतमस्तकैः

jihvācaroddāmaravair viṣabhārabharāyudhaiḥ / kvacid bhogibhir āpūrṇas sahasraśatamastakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेलाविवलिताशेषविश्वोद्धरणघस्मरैः । क्वचिद् दनुसुतैर् व्याप्तश् चलद्भिर् इव मेरुभिः

helāvivalitāśeṣaviśvoddharaṇaghasmaraiḥ / kvacid danusutair vyāptaś caladbhir iva merubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कटकुड्याग्रविश्रान्तवसुधामण्डलोद्धुरैः । क्वचिद् दिग्दन्तिभिर् दन्तद्रुमाद्रिभिर् उपाश्रितः

kaṭakuḍyāgraviśrāntavasudhāmaṇḍaloddhuraiḥ / kvacid digdantibhir dantadrumādribhir upāśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकटकटाशब्ददग्धभूतपरम्परैः । क्वचिद् दुर्गन्धिदिग्भागो ध्वनन् नरकमण्डलैः

mahākaṭakaṭāśabdadagdhabhūtaparamparaiḥ / kvacid durgandhidigbhāgo dhvanan narakamaṇḍalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आभूतलम् अभिप्रोतसप्तपातालमण्डलैः । क्वचिद् रत्नाकरैर् व्याप्तः पातालैर् इतरैर् इव

ābhūtalam abhiprotasaptapātālamaṇḍalaiḥ / kvacid ratnākarair vyāptaḥ pātālair itarair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरासुरशिरस्सुप्तपादाम्भोरुहपांसुना । क्वचिद् भगवता तेन कपिलेन पवित्रितः

surāsuraśirassuptapādāmbhoruhapāṃsunā / kvacid bhagavatā tena kapilena pavitritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असुरीसम्भृतानन्तपूजनक्रीडनैषिणा । क्वचिद् भगवता तेन हाटकेशेन पालितः

asurīsambhṛtānantapūjanakrīḍanaiṣiṇā / kvacid bhagavatā tena hāṭakeśena pālitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् असुरदोस्स्तम्भधार्यमाणमहाभरे । बभूव दानवो राजा विरोचनसुतो बडिः

tasminn asuradosstambhadhāryamāṇamahābhare / babhūva dānavo rājā virocanasuto baḍiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाक्रान्तेन समं सर्वैस् सुरविद्याधरोरगैः । पादसंवाहनं यस्य सुरराजेन वाञ्छितम्

svākrāntena samaṃ sarvais suravidyādharoragaiḥ / pādasaṃvāhanaṃ yasya surarājena vāñchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोशस् त्रैलोक्यरत्नानां पाता सर्वशरीरिणाम् । धर्ता भुवनधर्माणां यस्य प्रणतवान् हरिः

kośas trailokyaratnānāṃ pātā sarvaśarīriṇām / dhartā bhuvanadharmāṇāṃ yasya praṇatavān hariḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐरावणस्य संशोषं यन्नाम्ना कटभित्तयः । केकयेवाहिहृन्नाड्यो जग्मुर् आजग्मुर् आर्तताम्

airāvaṇasya saṃśoṣaṃ yannāmnā kaṭabhittayaḥ / kekayevāhihṛnnāḍyo jagmur ājagmur ārtatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतापोग्रोष्मभिर् यस्य कल्पकाल इवाब्धयः । ययुश् शोषोन्मुखास् सप्त तप्ततां कुपिताकृतेः

pratāpogroṣmabhir yasya kalpakāla ivābdhayaḥ / yayuś śoṣonmukhās sapta taptatāṃ kupitākṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदध्वराज्यधूमाभ्रराजयो वलिताद्रयः । ब्रह्माण्डकोटरस्यास्य सदा कवचतां ययुः

yadadhvarājyadhūmābhrarājayo valitādrayaḥ / brahmāṇḍakoṭarasyāsya sadā kavacatāṃ yayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य दृष्टिदृढापाताद् अनुपातकुलाचलाः । विनमन्ति दिशस् सर्वा लताः फलनता इव

yasya dṛṣṭidṛḍhāpātād anupātakulācalāḥ / vinamanti diśas sarvā latāḥ phalanatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीलाविजितनिश्शेषभुवनाभोगभूषणः । दशकोटीस् स वर्षाणां दैत्यो राज्यं चकार ह

līlāvijitaniśśeṣabhuvanābhogabhūṣaṇaḥ / daśakoṭīs sa varṣāṇāṃ daityo rājyaṃ cakāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ गच्छत्स्व् अनल्पेषु युगेष्व् आवर्तवृत्तिषु । सुरासुरमहौघेषु प्रोत्पतत्सु पतत्सु च

atha gacchatsv analpeṣu yugeṣv āvartavṛttiṣu / surāsuramahaugheṣu protpatatsu patatsu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजस्रम् उपभुक्तेषु त्रैलोक्योदरवर्तिषु । भोगेष्व् अभजद् उद्वेगं बडिर् दानवनायकः

ajasram upabhukteṣu trailokyodaravartiṣu / bhogeṣv abhajad udvegaṃ baḍir dānavanāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुशृङ्गशिखादन्तदिग्धवातायने स्थितः । एकदा चिन्तयाम् आस स्वयं संसारसंस्थितिम्

meruśṛṅgaśikhādantadigdhavātāyane sthitaḥ / ekadā cintayām āsa svayaṃ saṃsārasaṃsthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किमन्तम् इदम् अक्षुण्णशक्तिनैव मयाधुना । साम्राज्यम् इह कर्तव्यं विहर्तव्यं जगत्त्रये

kimantam idam akṣuṇṇaśaktinaiva mayādhunā / sāmrājyam iha kartavyaṃ vihartavyaṃ jagattraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता मम राज्येन त्रैलोक्याद्भुतकारिणा । किं वा भवति भुक्तेन भूरिभोगातिभारिणा

mahatā mama rājyena trailokyādbhutakāriṇā / kiṃ vā bhavati bhuktena bhūribhogātibhāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपातमात्रमधुरम् आवश्यकपरिक्षयम् । भोगोपभोगमात्रं मे किं नामेदं सुखावहम्

āpātamātramadhuram āvaśyakaparikṣayam / bhogopabhogamātraṃ me kiṃ nāmedaṃ sukhāvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दिनैककलना शार्वरीसंस्थितिः पुनः । पुनस् तान्य् एव कर्माणि लज्जायै न तु तुष्टये

punar dinaikakalanā śārvarīsaṃsthitiḥ punaḥ / punas tāny eva karmāṇi lajjāyai na tu tuṣṭaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् आलिङ्ग्यते कान्ता पुनर् एव च भुज्यते । सेयं शिशुजनक्रीडा लज्जायै महताम् इह

punar āliṅgyate kāntā punar eva ca bhujyate / seyaṃ śiśujanakrīḍā lajjāyai mahatām iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् एव शुक्तविरसं व्यापारौघं पुनः पुनः । दिवसे दिवसे कुर्वन् प्राज्ञः कस्मान् न लज्जते

tam eva śuktavirasaṃ vyāpāraughaṃ punaḥ punaḥ / divase divase kurvan prājñaḥ kasmān na lajjate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् दिनं पुना रात्रिः पुनः कार्यपरम्परा । पुनः पुनर् अहं मन्ये प्राज्ञस्येयं विडम्बना

punar dinaṃ punā rātriḥ punaḥ kāryaparamparā / punaḥ punar ahaṃ manye prājñasyeyaṃ viḍambanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्मितां पुनर् आसाद्य पुनर् एति निरूर्मिताम् । यथा जलं तथैवायं तां ताम् एति क्रियां जनः

ūrmitāṃ punar āsādya punar eti nirūrmitām / yathā jalaṃ tathaivāyaṃ tāṃ tām eti kriyāṃ janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उन्मत्तचेष्टिताकारा पुनः पुनर् इयं क्रिया । जनं हासयति प्राज्ञं बाललीलोपमा मुहुः

unmattaceṣṭitākārā punaḥ punar iyaṃ kriyā / janaṃ hāsayati prājñaṃ bālalīlopamā muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतयाप्य् अनया नित्यं क्रियया कृतकार्यया । को ऽर्थस् स्यात् तादृशो येन पुनः कर्म न गच्छति

kṛtayāpy anayā nityaṃ kriyayā kṛtakāryayā / ko 'rthas syāt tādṛśo yena punaḥ karma na gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियन्तम् अथ वा कालम् इदम् आडम्बरं महत् । इहास्माभिर् अनुष्ठेयं किं यावत् समवाप्यते

kiyantam atha vā kālam idam āḍambaraṃ mahat / ihāsmābhir anuṣṭheyaṃ kiṃ yāvat samavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तेयं शिशुक्रीडा वस्तुशून्यैव वस्तुतः । आवृत्त्या क्रियते व्यर्थम् अनर्थप्रसवार्थिभिः

ananteyaṃ śiśukrīḍā vastuśūnyaiva vastutaḥ / āvṛttyā kriyate vyartham anarthaprasavārthibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलम् एकं महोदारं नेह पश्यामि किञ्चन । कार्यम् अस्तीतरत् प्राप्ते यस्मिन् नाम न किञ्चन

phalam ekaṃ mahodāraṃ neha paśyāmi kiñcana / kāryam astītarat prāpte yasmin nāma na kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगाद् ऋते किम् अत्यन्तं स्याद् रम्यम् अविनाशि च । एतत् सञ्चिन्तयाम्य् आशु दध्यौ मत्वेत्य् असौ बडिः

bhogād ṛte kim atyantaṃ syād ramyam avināśi ca / etat sañcintayāmy āśu dadhyau matvety asau baḍiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथाभ्युवाचासुरराड् आ संस्मृतम् इति क्षणात् । आत्मन्य् एव मनस्य् अर्थं सभ्रूभङ्गं विमर्शयन्

athābhyuvācāsurarāḍ ā saṃsmṛtam iti kṣaṇāt / ātmany eva manasy arthaṃ sabhrūbhaṅgaṃ vimarśayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरा किलेह भगवान् पृष्टो ऽभूत् स विरोचनः । पिता मयात्मतत्त्वज्ञो दृष्टलोकपरावरः

purā kileha bhagavān pṛṣṭo 'bhūt sa virocanaḥ / pitā mayātmatattvajño dṛṣṭalokaparāvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सकलदुःखानां सुखानां च महामते । यत्र सर्वे भ्रमाश् शान्ताः को ऽसौ सीमान्त उच्यताम्

yathā sakaladuḥkhānāṃ sukhānāṃ ca mahāmate / yatra sarve bhramāś śāntāḥ ko 'sau sīmānta ucyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वोपशान्तो मनोमोहः क्वातीतास् सकलैषणाः । विरामरहितं कुत्र तात विश्रमणं चिरम्

kvopaśānto manomohaḥ kvātītās sakalaiṣaṇāḥ / virāmarahitaṃ kutra tāta viśramaṇaṃ ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं प्राप्येह समस्तेभ्यः प्राप्तेभ्यस् तृप्तिमान् पुमान् । किं दृष्ट्वा दर्शनं भूयो न तातोपकरोत्य् अलम्

kiṃ prāpyeha samastebhyaḥ prāptebhyas tṛptimān pumān / kiṃ dṛṣṭvā darśanaṃ bhūyo na tātopakaroty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यन्तबहवो ऽप्य् एते भोगा हि न सुखावहाः । क्षोभयन्ति मनो मोहे पातयन्ति सताम् अपि

atyantabahavo 'py ete bhogā hi na sukhāvahāḥ / kṣobhayanti mano mohe pātayanti satām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तात विततानन्दसुन्दरं किञ्चिद् एव मे । तादृक् कथय यत्रस्थश् चिरं विश्रान्तिम् एम्य् अहम्

tat tāta vitatānandasundaraṃ kiñcid eva me / tādṛk kathaya yatrasthaś ciraṃ viśrāntim emy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् आकर्ण्य पुरा निशाकरकरस्पर्धापरार्ध्योल्लसत्पुष्पापूरकृतावगुण्ठनपटस्योक्तं तले तेन मे । पित्रा स्वर्गहृतस्य सागरतरोस् संरोपितस्याजिरे स्फाराकाररसायनासवसमं मोहोपशान्त्यै वचः

ity ākarṇya purā niśākarakaraspardhāparārdhyollasatpuṣpāpūrakṛtāvaguṇṭhanapaṭasyoktaṃ tale tena me / pitrā svargahṛtasya sāgarataros saṃropitasyājire sphārākārarasāyanāsavasamaṃ mohopaśāntyai vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.