Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.39

इति सञ्चिन्त्य सर्वात्मा क्षीरोदाद् राम तत्पुरम् । चचाल परिवारेण सह साभ्र इवाचलः

iti sañcintya sarvātmā kṣīrodād rāma tatpuram / cacāla parivāreṇa saha sābhra ivācalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीरोदतलरन्ध्रेण तेनैव स्तम्भिताम्भसा । प्रह्लादनगरं प्राप शक्रलोकम् इवापरम्

kṣīrodatalarandhreṇa tenaiva stambhitāmbhasā / prahlādanagaraṃ prāpa śakralokam ivāparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेममन्दिरकोशस्थं ददर्शात्रासुरं हरिः । अथ शैलगुहालीनं समाधिस्थम् इवाब्जजम्

hemamandirakośasthaṃ dadarśātrāsuraṃ hariḥ / atha śailaguhālīnaṃ samādhistham ivābjajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते तेजसा दैत्या वैष्णवेनावधूनिताः । दूरं ययुर् दिनेशांशुवित्रस्ता इव कौशिकाः

tatra te tejasā daityā vaiṣṇavenāvadhūnitāḥ / dūraṃ yayur dineśāṃśuvitrastā iva kauśikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वित्रैस् सहासुरैर् मुख्यैः परिवारयुतो हरिः । प्रविवेशासुरगृहं तारावान् इव खं शशी

dvitrais sahāsurair mukhyaiḥ parivārayuto hariḥ / praviveśāsuragṛhaṃ tārāvān iva khaṃ śaśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैनतेयासनस्थो ऽसौ लक्ष्मीविधुतचामरः । स्वायुधादिपरीवारो देवर्षिपरिवन्दितः

vainateyāsanastho 'sau lakṣmīvidhutacāmaraḥ / svāyudhādiparīvāro devarṣiparivanditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महात्मन् सम्प्रबुध्यस्वेत्य् एवं विष्णुर् उदाहरन् । पाञ्चजन्यं प्रदध्वान ध्वनयन् ककुभां गणम्

mahātman samprabudhyasvety evaṃ viṣṇur udāharan / pāñcajanyaṃ pradadhvāna dhvanayan kakubhāṃ gaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महता तेन शब्देन वैष्णवप्राणजन्मना । तुल्यकालं परिक्षुब्धकल्पाभ्रार्णवरंहसा

mahatā tena śabdena vaiṣṇavaprāṇajanmanā / tulyakālaṃ parikṣubdhakalpābhrārṇavaraṃhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसुरी जनता भूमौ पपातागतसम्भ्रमा । मत्तनीलाभ्रनादेन राजहंसावली यथा

āsurī janatā bhūmau papātāgatasambhramā / mattanīlābhranādena rājahaṃsāvalī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जहृषे जनितानन्दा वैष्णवी वीतसम्भ्रमा । जनता जलदध्वानफुल्लेव कुटजावली

jahṛṣe janitānandā vaiṣṇavī vītasambhramā / janatā jaladadhvānaphulleva kuṭajāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूव सम्प्रबुद्धात्मा दानवेशश् शनैश् शनैः । मेघारवलसत्पुष्पः कदम्ब इव कानने

babhūva samprabuddhātmā dānaveśaś śanaiś śanaiḥ / meghāravalasatpuṣpaḥ kadamba iva kānane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मरन्ध्रकृतोत्थाना प्राणशक्तिर् अथासुरम् । शनैर् आक्रमयाम् आस गङ्गा सर्वम् इवार्णवम्

brahmarandhrakṛtotthānā prāṇaśaktir athāsuram / śanair ākramayām āsa gaṅgā sarvam ivārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षणाद् आक्रमयाम् आस प्राणश्रीस् सर्वतो ऽसुरम् । उदयानन्तरं सौरी प्रभेव भुवनान्तरम्

kṣaṇād ākramayām āsa prāṇaśrīs sarvato 'suram / udayānantaraṃ saurī prabheva bhuvanāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणेषु रन्ध्रनवके प्रवृत्तेष्व् अथ तस्य चित् । चेत्योन्मुखी बभूवान्तः प्राणदर्पणबिम्बिता

prāṇeṣu randhranavake pravṛtteṣv atha tasya cit / cetyonmukhī babhūvāntaḥ prāṇadarpaṇabimbitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतनीयोन्मुखे चित्त्वे चिन् मनस्ताम् उपाययौ । द्वित्वं मकुरसङ्क्रान्ता मुखश्रीर् इव राघव

cetanīyonmukhe cittve cin manastām upāyayau / dvitvaṃ makurasaṅkrāntā mukhaśrīr iva rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किञ्चिद् अङ्कुरिते चित्ते नेत्रे विकसनोन्मुखे । शनैर् बभूवतुस् तस्य प्रातर् नीले यथोत्पले

kiñcid aṅkurite citte netre vikasanonmukhe / śanair babhūvatus tasya prātar nīle yathotpale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणापानपरामृष्टनाडीविवरसंविदः । वातार्तस्येव पद्मस्य स्पन्दो ऽस्य समजायत

prāṇāpānaparāmṛṣṭanāḍīvivarasaṃvidaḥ / vātārtasyeva padmasya spando 'sya samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषान्तरमात्रेण मनः पीवरतां ययौ । तस्मिन् प्राणवशात् पूर्णे तरङ्ग इव वारिणि

nimeṣāntaramātreṇa manaḥ pīvaratāṃ yayau / tasmin prāṇavaśāt pūrṇe taraṅga iva vāriṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथासौ विकसन्नेत्रमनःप्राणवपुर् बभौ । अर्धोदित इवादित्ये सरस् स्फुरितपङ्कजम्

athāsau vikasannetramanaḥprāṇavapur babhau / ardhodita ivāditye saras sphuritapaṅkajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्न् अवसरे यावद् बुध्यस्वेत्य् अवदत् प्रभुः । प्रबुद्धस् तावद् एषो ऽभूद् बर्ही घनरवाद् इव

tasminn avasare yāvad budhyasvety avadat prabhuḥ / prabuddhas tāvad eṣo 'bhūd barhī ghanaravād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रफुल्तनयनं जातमननं पीवरस्मृतिम् । उवाचैनं त्रिलोकेशः पुरा नाभ्यब्जजं यथा

praphultanayanaṃ jātamananaṃ pīvarasmṛtim / uvācainaṃ trilokeśaḥ purā nābhyabjajaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधो स्मर महालक्ष्मीम् आत्मीयां स्मर चाकृतिम् । अकाण्ड एव किं देहविरामः क्रियते त्वया

sādho smara mahālakṣmīm ātmīyāṃ smara cākṛtim / akāṇḍa eva kiṃ dehavirāmaḥ kriyate tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेयोपादेयसङ्कल्पविहीनस्य शरीरगैः । भावाभावैस् तवार्थः कस् तिष्ठोत्तिष्ठस्व सम्प्रति

heyopādeyasaṅkalpavihīnasya śarīragaiḥ / bhāvābhāvais tavārthaḥ kas tiṣṭhottiṣṭhasva samprati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थातव्यम् इह देहेन कल्पं यावद् अनेन ते । वयं हि नियतिं विद्मो यथाभूताम् अनिन्दित

sthātavyam iha dehena kalpaṃ yāvad anena te / vayaṃ hi niyatiṃ vidmo yathābhūtām anindita

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तेन भवता राज्य एवेह तिष्ठता । क्षपणीया गतोद्वेगम् आकल्पान्तम् इयं तनुः

jīvanmuktena bhavatā rājya eveha tiṣṭhatā / kṣapaṇīyā gatodvegam ākalpāntam iyaṃ tanuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तनौ कल्पान्तशीर्णायां स्वे महिम्नि त्वयानघ । वस्तव्यं स्फुटिते कुम्भे कुम्भाकाशेन खे यथा

tanau kalpāntaśīrṇāyāṃ sve mahimni tvayānagha / vastavyaṃ sphuṭite kumbhe kumbhākāśena khe yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्पान्तस्थायिनी शुद्धा दृष्टलोकपरावरा । इयं तव तनुर् जाता जीवन्मुक्तिविलासिनी

kalpāntasthāyinī śuddhā dṛṣṭalokaparāvarā / iyaṃ tava tanur jātā jīvanmuktivilāsinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोदिता द्वादशादित्या न विलीनास् शिलोच्चयाः । न जगज् ज्वलितं साधो तनुं त्यजसि किं मुधा

noditā dvādaśādityā na vilīnās śiloccayāḥ / na jagaj jvalitaṃ sādho tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुर् वहति नोन्मत्तस् त्रिलोकीभस्मधूसरः । लोलामरकपालाङ्कस् तनुं त्यजसि किं मुधा

vāyur vahati nonmattas trilokībhasmadhūsaraḥ / lolāmarakapālāṅkas tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशोक इव मञ्जर्यः पुष्करावर्तविद्युतः । न स्फुरन्ति जगत्कोशे तनुं त्यजसि किं मुधा

aśoka iva mañjaryaḥ puṣkarāvartavidyutaḥ / na sphuranti jagatkośe tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारासाररणच्छैलाः प्रज्वलज्ज्वलनोज्ज्वलाः । ककुभो न विशीर्यन्ते तनुं त्यजसि किं मुधा

dhārāsāraraṇacchailāḥ prajvalajjvalanojjvalāḥ / kakubho na viśīryante tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ब्रह्मविष्णुरुद्राख्यत्रयशेषम् इदं जगत् । स्थितं जरढजीमूतं तनुं त्यजसि किं मुधा

na brahmaviṣṇurudrākhyatrayaśeṣam idaṃ jagat / sthitaṃ jaraḍhajīmūtaṃ tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्फुटदद्रीन्द्रटाङ्कारकरालाराववन्ति खे । कल्पाभ्राणि न गर्जन्ति तनुं त्यजसि किं मुधा

sphuṭadadrīndraṭāṅkārakarālārāvavanti khe / kalpābhrāṇi na garjanti tanuṃ tyajasi kiṃ mudhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहं भूतावकीर्णासु सालोकासु खगध्वजः । विहरामि दशाशासु मा देहम् अवधीरय

ahaṃ bhūtāvakīrṇāsu sālokāsu khagadhvajaḥ / viharāmi daśāśāsu mā deham avadhīraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमे वयम् इमे शैला भूतानीमान्य् अयं भवान् । इदं जगद् इदं व्योम मा देहम् अवधीरय

ime vayam ime śailā bhūtānīmāny ayaṃ bhavān / idaṃ jagad idaṃ vyoma mā deham avadhīraya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीवराज्ञानयोगेन यस्य पर्याकुलं मनः । दुःखानि विनिकृन्तन्ति मरणं तस्य राजते

pīvarājñānayogena yasya paryākulaṃ manaḥ / duḥkhāni vinikṛntanti maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृशो ऽतिदुःखी मूढो ऽहम् एताश् चान्याश् च भावनाः । मतिं यस्यावलुम्पन्ति मरणं तस्य राजते

kṛśo 'tiduḥkhī mūḍho 'ham etāś cānyāś ca bhāvanāḥ / matiṃ yasyāvalumpanti maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशापाशनिबद्धो ऽन्तर् इतश् चेतश् च नीयते । यो विलोलमनोवृत्त्या मरणं तस्य राजते

āśāpāśanibaddho 'ntar itaś cetaś ca nīyate / yo vilolamanovṛttyā maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य तृष्णाः प्रभञ्जन्ति हृदयं हृतभावनाः । कुगेहम् इव गर्गट्यो मरणं तस्य राजते

yasya tṛṣṇāḥ prabhañjanti hṛdayaṃ hṛtabhāvanāḥ / kugeham iva gargaṭyo maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तवृत्तिलता यस्य तालोत्तालमनोवने । फलिता सुखदुःखाभ्यां मरणं तस्य राजते

cittavṛttilatā yasya tālottālamanovane / phalitā sukhaduḥkhābhyāṃ maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोमराजिलताजालं यस्येमं देहदुर्द्रुमम् । अनर्थौघो हरत्य् उच्चैर् मरणं तस्य राजते

romarājilatājālaṃ yasyemaṃ dehadurdrumam / anarthaugho haraty uccair maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य स्वदेहविपिनम् आधिव्याधिदवाग्नयः । दहन्ति लोलाङ्गलतं मरणं तस्य राजते

yasya svadehavipinam ādhivyādhidavāgnayaḥ / dahanti lolāṅgalataṃ maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामकोपात्मको यस्य स्फुरत्य् अजगरस् तनौ । अन्तश् शुष्कद्रुमस्येव मरणं तस्य राजते

kāmakopātmako yasya sphuraty ajagaras tanau / antaś śuṣkadrumasyeva maraṇaṃ tasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽयं देहपरित्यागस् तल् लोके मरणं स्मृतम् । न सता नासता तेन कारणं वेद्यवेदिनाम्

yo 'yaṃ dehaparityāgas tal loke maraṇaṃ smṛtam / na satā nāsatā tena kāraṇaṃ vedyavedinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नोत्क्रामति मतिस् स्वात्मतत्त्वावलोकनात् । यथार्थदर्शिनो ज्ञस्य जीवितं तस्य शोभते

yasya notkrāmati matis svātmatattvāvalokanāt / yathārthadarśino jñasya jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य नाहङ्कृतो भावो बुद्धिर् यस्य न लिप्यते । यस् समस् सर्वभावेषु जीवितं तस्य शोभते

yasya nāhaṅkṛto bhāvo buddhir yasya na lipyate / yas samas sarvabhāveṣu jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽन्तश्शीतलया बुद्ध्या रागद्वेषविमुक्तया । साक्षिवत् पश्यतीदं हि जीवितं तस्य शोभते

yo 'ntaśśītalayā buddhyā rāgadveṣavimuktayā / sākṣivat paśyatīdaṃ hi jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येन सम्यक् परिज्ञाय हेयोपादेयम् उज्झता । चित्तस्यान्ते ऽर्पितं चित्तं जीवितं तस्य शोभते

yena samyak parijñāya heyopādeyam ujjhatā / cittasyānte 'rpitaṃ cittaṃ jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवस्तुसदृशे वस्तुन्य् अस्तसङ्कल्पनामले । येनालीनं कृतं चेतो जीवितं तस्य शोभते

avastusadṛśe vastuny astasaṅkalpanāmale / yenālīnaṃ kṛtaṃ ceto jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यां दृष्टिम् अवष्टभ्य लीलयेयं जगत्क्रिया । क्रियते ऽवासनं येन जीवितं तस्य शोभते

satyāṃ dṛṣṭim avaṣṭabhya līlayeyaṃ jagatkriyā / kriyate 'vāsanaṃ yena jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्तस् तुष्यति नोद्वेगम् एति यो विहरन्न् अपि । हेयोपादेयसम्प्राप्तौ जीवितं तस्य शोभते

nāntas tuṣyati nodvegam eti yo viharann api / heyopādeyasamprāptau jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धपक्षश् च शुद्धश् च हंसौघस् सरसो यथा । यस्माद् गुणौघो निर्याति जीवितं तस्य शोभते

śuddhapakṣaś ca śuddhaś ca haṃsaughas saraso yathā / yasmād guṇaugho niryāti jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिञ् श्रुतिपथं याते दृष्टे स्मृतिम् उपागते । आनन्दं यान्ति भूतानि जीवितं तस्य शोभते

yasmiñ śrutipathaṃ yāte dṛṣṭe smṛtim upāgate / ānandaṃ yānti bhūtāni jīvitaṃ tasya śobhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्योदयेन हृदयेषु जनाम्बुजानि जीवालिमन्ति सकलानि विकासवन्ति । तस्यावभाति चिरजीवितम् अक्षयेन्दोर् आपूर्णतेव दनुजेश्वर नेतरस्य

yasyodayena hṛdayeṣu janāmbujāni jīvālimanti sakalāni vikāsavanti / tasyāvabhāti cirajīvitam akṣayendor āpūrṇateva danujeśvara netarasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.