Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.45

अथापश्यद् असौ गाधिस् स्वाधिपीवरया धिया । अन्तर्जलस्थ एवान्तर् आत्मनात्मन्य् अनिर्मले

athāpaśyad asau gādhis svādhipīvarayā dhiyā / antarjalastha evāntar ātmanātmany anirmale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हूनमण्डलपर्यन्तग्रामोपान्तनिवासिनाम् । श्वपचानां स्त्रियो गर्भे स्थितम् आत्मानम् आकुलम्

hūnamaṇḍalaparyantagrāmopāntanivāsinām / śvapacānāṃ striyo garbhe sthitam ātmānam ākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भवासभयाक्रान्तं पीडितं पेलवाङ्गकम् । श्वपचीहृदये सुप्तं श्वविष्ठायाम् इवाङ्कुरम्

garbhavāsabhayākrāntaṃ pīḍitaṃ pelavāṅgakam / śvapacīhṛdaye suptaṃ śvaviṣṭhāyām ivāṅkuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शनैः पक्वतया काले प्रसूतं मेचकच्छविम् । श्वपच्या प्रावृषेवाब्दं श्यावम् आवलितं मलैः

śanaiḥ pakvatayā kāle prasūtaṃ mecakacchavim / śvapacyā prāvṛṣevābdaṃ śyāvam āvalitaṃ malaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पन्नं श्वपचागारे शिशुं श्वपचवल्लभम् । इतश् चेतश् च गच्छन्तम् उत्पीडम् इव यामुनम्

sampannaṃ śvapacāgāre śiśuṃ śvapacavallabham / itaś cetaś ca gacchantam utpīḍam iva yāmunam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वादशाब्ददशां यातं संस्थितं षोडशाब्दिकम् । पीवरांसम् उदाराङ्गं पयोदम् इव मेदुरम्

dvādaśābdadaśāṃ yātaṃ saṃsthitaṃ ṣoḍaśābdikam / pīvarāṃsam udārāṅgaṃ payodam iva meduram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारमेयपरीवारं विहरन्तं वनाद् वनम् । निघ्नन्तं मृगलक्षाणि पौलिन्दीं स्थितिम् आस्थितम्

sārameyaparīvāraṃ viharantaṃ vanād vanam / nighnantaṃ mṛgalakṣāṇi paulindīṃ sthitim āsthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमालं लतयेवाथ श्रितं श्वपचकान्तया । स्तनस्तबकशालिन्या नवपल्लवहस्तया

tamālaṃ latayevātha śritaṃ śvapacakāntayā / stanastabakaśālinyā navapallavahastayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्यामया कलिकाजालदशनामलमालया । नववल्लभया भूरिविलासवलिताङ्गया

śyāmayā kalikājāladaśanāmalamālayā / navavallabhayā bhūrivilāsavalitāṅgayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विलसन्तं वनान्तेषु तया सह नवेष्टया । श्यामलं श्यामया भृङ्गं भृङ्ग्येव कुसुमर्द्धिषु

vilasantaṃ vanānteṣu tayā saha naveṣṭayā / śyāmalaṃ śyāmayā bhṛṅgaṃ bhṛṅgyeva kusumarddhiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नवपर्णलतापत्त्रवसनं व्यसनान्तरम् । विन्ध्यकान्तारम् आकारम् अभ्यागतम् इवोद्भटम्

navaparṇalatāpattravasanaṃ vyasanāntaram / vindhyakāntāram ākāram abhyāgatam ivodbhaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्रान्तं वनकुञ्जेषु सुप्तं गिरिदरीषु च । निलीनं पत्त्रकुञ्जेषु गुल्मकेषु कृतालयम्

viśrāntaṃ vanakuñjeṣu suptaṃ giridarīṣu ca / nilīnaṃ pattrakuñjeṣu gulmakeṣu kṛtālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किङ्किरातावतंसाढ्यं यूथिकास्रग्विभूषितम् । केतकोत्तंससुभगं सहकारस्रगाकुलम्

kiṅkirātāvataṃsāḍhyaṃ yūthikāsragvibhūṣitam / ketakottaṃsasubhagaṃ sahakārasragākulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लुलितं पुष्पशय्यासु भ्रान्तम् अब्धितटेषु च । तज्ज्ञं काननकोशेषु बहुज्ञं मृगमारणे

lulitaṃ puṣpaśayyāsu bhrāntam abdhitaṭeṣu ca / tajjñaṃ kānanakośeṣu bahujñaṃ mṛgamāraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रासूत सो ऽथ शैलेषु पुत्रान् निजकुलाङ्कुरान् । अत्यन्तविषमोदर्कान् खदिरः कण्टकान् इव

prāsūta so 'tha śaileṣu putrān nijakulāṅkurān / atyantaviṣamodarkān khadiraḥ kaṇṭakān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलत्रवन्तं सम्पन्नं स्थितं प्रक्षीणयौवनम् । शनैर् जर्जरतां यातं वृष्टिहीनम् इव स्थलम्

kalatravantaṃ sampannaṃ sthitaṃ prakṣīṇayauvanam / śanair jarjaratāṃ yātaṃ vṛṣṭihīnam iva sthalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हूनहतग्रामं जन्मदेशम् उपेत्य तम् । संस्थितं मठिकां पर्णैः कृत्वा दूरे मुनीन्द्रवत्

tato hūnahatagrāmaṃ janmadeśam upetya tam / saṃsthitaṃ maṭhikāṃ parṇaiḥ kṛtvā dūre munīndravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जराजरढतां यातं स्वदेहसमपुत्रकम् । जीर्णप्रायरसश्वभ्रतमालतरुसन्निभम्

jarājaraḍhatāṃ yātaṃ svadehasamaputrakam / jīrṇaprāyarasaśvabhratamālatarusannibham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रौढं श्वपचगार्हस्थ्यं कुर्वाणं बहुबान्धवम् । करञ्जकुञ्जवनवत् परां वृद्धिम् उपागतं

prauḍhaṃ śvapacagārhasthyaṃ kurvāṇaṃ bahubāndhavam / karañjakuñjavanavat parāṃ vṛddhim upāgataṃ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथापश्यद् असौ गाधिर् यावत् तस्य कलत्रिणः । जरढश्वपचेशस्य स्वात्मनो भ्रमकारिणः

athāpaśyad asau gādhir yāvat tasya kalatriṇaḥ / jaraḍhaśvapaceśasya svātmano bhramakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् कलत्रम् अशेषेण नीतम् आदृतमन्युना । आसारपवनेनाशु वनपर्णगणो यथा

tat kalatram aśeṣeṇa nītam ādṛtamanyunā / āsārapavanenāśu vanaparṇagaṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रलपत्य् एक एवासाव् अटव्यां दुःखकर्षितः । वियूथ इव सारङ्गो विगतास्थो ऽस्रुलोचनः

pralapaty eka evāsāv aṭavyāṃ duḥkhakarṣitaḥ / viyūtha iva sāraṅgo vigatāstho 'srulocanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनानि कतिचित् तत्र नीत्वा शोकपरीतधीः । जहौ स्वदेशं संशुष्कपद्मं सर इवाण्डजः

dināni katicit tatra nītvā śokaparītadhīḥ / jahau svadeśaṃ saṃśuṣkapadmaṃ sara ivāṇḍajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजहार बहून् देशान् अनास्थश् चिन्तयान्वितः । प्रेर्यमाण इवान्येन वातनुन्न इवाम्बुदः

vijahāra bahūn deśān anāsthaś cintayānvitaḥ / preryamāṇa ivānyena vātanunna ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकदा प्राप कीराणां मण्डले श्रीमतीं पुरीम् । खे ऽनूरुर् विहरञ् शून्ये सद्विमानम् इवामरः

ekadā prāpa kīrāṇāṃ maṇḍale śrīmatīṃ purīm / khe 'nūrur viharañ śūnye sadvimānam ivāmaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृत्यद्रत्नांशुकच्छन्नमार्गवृक्षलताङ्गनाम् । आगुल्फं कीर्णकुसुमां नन्दनान्तरसुन्दरीम्

nṛtyadratnāṃśukacchannamārgavṛkṣalatāṅganām / āgulphaṃ kīrṇakusumāṃ nandanāntarasundarīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सामन्तैर् ललनाभिश् च नागरैश् च निरन्तरम् । स्वर्गमार्गोपमं राजमार्गम् अस्याम् अवाप सः

sāmantair lalanābhiś ca nāgaraiś ca nirantaram / svargamārgopamaṃ rājamārgam asyām avāpa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मणिरत्नकृतागारं तत्र मङ्गलहस्तिनम् । ददर्शामलशैलेन्द्रम् इव सञ्चारचञ्चलम्

maṇiratnakṛtāgāraṃ tatra maṅgalahastinam / dadarśāmalaśailendram iva sañcāracañcalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृते राजनि राजार्थं विहरन्तम् इतस् ततः । रत्नज्ञम् इव रत्नोर्व्यां चिन्तामणिदिदृक्षया

mṛte rājani rājārthaṃ viharantam itas tataḥ / ratnajñam iva ratnorvyāṃ cintāmaṇididṛkṣayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् असौ श्वपचो नागं कौतुकोदारया दृशा । चिरम् आलोकयाम् आस स्पन्दयुक्ताचलोपमम्

tam asau śvapaco nāgaṃ kautukodārayā dṛśā / ciram ālokayām āsa spandayuktācalopamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकयन्तम् आदाय तं करेण स वारणः । स्वकटे ऽयोजयन् मेरुस् तटे ऽर्कम् इव सादरम्

ālokayantam ādāya taṃ kareṇa sa vāraṇaḥ / svakaṭe 'yojayan merus taṭe 'rkam iva sādaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् कटगते नेदुर् जयदुन्दुभयो ऽभितः । कल्पाम्बुद इवाकाशम् अधिरूढे महार्णवाः

tasmin kaṭagate nedur jayadundubhayo 'bhitaḥ / kalpāmbuda ivākāśam adhirūḍhe mahārṇavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूरिताशो बभौ राजा जयतीति जनस्वनः । उद्याने सम्प्रबुद्धानां विहगानाम् इवारवः

pūritāśo babhau rājā jayatīti janasvanaḥ / udyāne samprabuddhānāṃ vihagānām ivāravaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदभूद् वन्दिवृन्दानां घनकोलाहलस् ततः । वेलाविलुलिताम्बूनाम् अम्बुधीनाम् इव ध्वनिः

udabhūd vandivṛndānāṃ ghanakolāhalas tataḥ / velāvilulitāmbūnām ambudhīnām iva dhvaniḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तत्रावारयाम् आसुर् मण्डनार्थं वराङ्गनाः । क्षीरोदगतम् उद्रत्ना लहर्य इव मन्दरम्

taṃ tatrāvārayām āsur maṇḍanārthaṃ varāṅganāḥ / kṣīrodagatam udratnā laharya iva mandaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानिन्यस् तं गुणप्रोतैर् नानारत्नैर् अपूरयन् । नानाप्रभाप्रभावाढ्यैर् वेला इव तटाचलम्

māninyas taṃ guṇaprotair nānāratnair apūrayan / nānāprabhāprabhāvāḍhyair velā iva taṭācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुषारशिशिरस्पर्शैस् तास् तं हारैर् अभूषयन् । श्यामा नवनदीपूरैर् वर्षाश् शृङ्गम् इवोन्नतम्

tuṣāraśiśirasparśais tās taṃ hārair abhūṣayan / śyāmā navanadīpūrair varṣāś śṛṅgam ivonnatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रवर्णसौगन्ध्यैः पुष्पैर् आवलयन् स्त्रियः । वनं मधुश्रिय इव तं लोलकरपल्लवाः

vicitravarṇasaugandhyaiḥ puṣpair āvalayan striyaḥ / vanaṃ madhuśriya iva taṃ lolakarapallavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानावर्णरसामोदैस् तास् तम् आशु विलेपनैः । अलेपयन् प्रभाजालैस् तट्यो ऽभ्रम् इव धातुजैः

nānāvarṇarasāmodais tās tam āśu vilepanaiḥ / alepayan prabhājālais taṭyo 'bhram iva dhātujaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रत्नकाञ्चनकान्तो ऽसाव् आददे छत्त्रम् आततम् । सन्ध्याभ्रतारेन्दुनदीव्याप्तं मेरुर् इवाम्बरम्

ratnakāñcanakānto 'sāv ādade chattram ātatam / sandhyābhratārendunadīvyāptaṃ merur ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूषितस् सविलासाभिर् बालवल्लीभिर् आवृतः । रत्नपुष्पांशुकाकीर्णः कल्पवृक्ष इवाबभौ

bhūṣitas savilāsābhir bālavallībhir āvṛtaḥ / ratnapuṣpāṃśukākīrṇaḥ kalpavṛkṣa ivābabhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृशं तम् उपाजग्मुः परिवारसमन्विताः । सर्वाः प्रकृतयः फुल्लं मार्गद्रुमम् इवाध्वगाः

tādṛśaṃ tam upājagmuḥ parivārasamanvitāḥ / sarvāḥ prakṛtayaḥ phullaṃ mārgadrumam ivādhvagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ता एनम् आसने सैंहे प्राप्याभिषिषिचुः क्रमात् । तस्मिन्न् एव गजे शक्रम् ऐरावण इवामराः

tā enam āsane saiṃhe prāpyābhiṣiṣicuḥ kramāt / tasminn eva gaje śakram airāvaṇa ivāmarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं स श्वपचो राज्यं प्राप कीरपुरान्तरे । अरण्ये हरिणं पुष्टम् अप्राणम् इव वायसः

evaṃ sa śvapaco rājyaṃ prāpa kīrapurāntare / araṇye hariṇaṃ puṣṭam aprāṇam iva vāyasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीरीकरतलाम्भोजप्रमृष्टचरणाम्बुजः । सर्वाङ्गकुङ्कुमालेपैस् सन्ध्याम्बुधरशोभनः

kīrīkaratalāmbhojapramṛṣṭacaraṇāmbujaḥ / sarvāṅgakuṅkumālepais sandhyāmbudharaśobhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जज्वाल कीरनगरे नागरीजनवान् असौ । सिंहीगणयुतस् सिंहो यथा कुसुमिते वने

jajvāla kīranagare nāgarījanavān asau / siṃhīgaṇayutas siṃho yathā kusumite vane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिहतमदनागोत्तारमुक्ताकलापप्रविचरितशरीरश् शान्तचिन्ताविषादः । अरमत स महद्भिस् तत्र भोगैस् सरस्यां रविकरमदतप्तो वारिपूरैर् इवेभः

harihatamadanāgottāramuktākalāpapravicaritaśarīraś śāntacintāviṣādaḥ / aramata sa mahadbhis tatra bhogais sarasyāṃ ravikaramadatapto vāripūrair ivebhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिविसृतनृपौजास् सर्वदिक्संस्थिताज्ञः कतिपयदिवसेहासिद्धदेशव्यवस्थः । प्रकृतिभिर् अलम् ऊढाशेषराजत्वभारस् स गवल इति नाम्ना तत्र राजा बभूव

parivisṛtanṛpaujās sarvadiksaṃsthitājñaḥ katipayadivasehāsiddhadeśavyavasthaḥ / prakṛtibhir alam ūḍhāśeṣarājatvabhāras sa gavala iti nāmnā tatra rājā babhūva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.