Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.46

विलासिनीभिर् वलितो मन्त्रिमण्डलपूजितः । वन्दितस् सर्वसामन्तैश् छत्त्रचामरमालितः

vilāsinībhir valito mantrimaṇḍalapūjitaḥ / vanditas sarvasāmantaiś chattracāmaramālitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धानुशासनः कान्तो ज्ञातराज्यगुणक्रमः । वीतशोकभयायासस् तत्र प्राप्तमहापदः

siddhānuśāsanaḥ kānto jñātarājyaguṇakramaḥ / vītaśokabhayāyāsas tatra prāptamahāpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्मृतात्मप्रभावो ऽभूद् अनिशं स्तवमङ्गलैः । आनन्दापूर्णया वृत्त्या भृशं क्षीव इवासवैः

vismṛtātmaprabhāvo 'bhūd aniśaṃ stavamaṅgalaiḥ / ānandāpūrṇayā vṛttyā bhṛśaṃ kṣīva ivāsavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कीरेषु श्वपचो राज्यं वर्षाण्य् अष्टौ चकार ह । आर्यवृत्तम् अशेषेण तावत्कालं बभार ह

kīreṣu śvapaco rājyaṃ varṣāṇy aṣṭau cakāra ha / āryavṛttam aśeṣeṇa tāvatkālaṃ babhāra ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदृच्छयैकदाथासाव् अतिष्ठत् त्यक्तभूषणः । अतमस्तारकेन्द्वर्कतेजोऽम्बुदम् इवाम्बरम्

yadṛcchayaikadāthāsāv atiṣṭhat tyaktabhūṣaṇaḥ / atamastārakendvarkatejo'mbudam ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बह्व् अमन्यत नो हारकेयूरवसनाद्य् असौ । प्रभुताबृंहितं चेतो नाहार्यम् अभिनन्दति

bahv amanyata no hārakeyūravasanādy asau / prabhutābṛṃhitaṃ ceto nāhāryam abhinandati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एवाजिरं बाह्यं तादृग्वेषस् स निर्ययौ । मुख्याङ्गनान् नभोभागाद् अन्तं गच्छन्न् इवांशुमान्

eka evājiraṃ bāhyaṃ tādṛgveṣas sa niryayau / mukhyāṅganān nabhobhāgād antaṃ gacchann ivāṃśumān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यद् घनश्यामं पीनं श्वपचपेटकम् । गायन् मृदु वसन्तोत्थं कोकिलानाम् इव व्रजम्

tatrāpaśyad ghanaśyāmaṃ pīnaṃ śvapacapeṭakam / gāyan mṛdu vasantotthaṃ kokilānām iva vrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धुनानं झल्लरीतन्त्रीं करपल्लवलीलया । मधुरेहं रणद्रेफाम् अलिश्रेणीम् इव द्रुमः

dhunānaṃ jhallarītantrīṃ karapallavalīlayā / madhurehaṃ raṇadrephām aliśreṇīm iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तस्मात् समुत्तस्थौ जरावान् रक्तलोचनः । काचशृङ्गं हिमापूर्णम् इव श्वपचनायकः

atha tasmāt samuttasthau jarāvān raktalocanaḥ / kācaśṛṅgaṃ himāpūrṇam iva śvapacanāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्यो कटञ्जेति सहसा वदन् कीरमहीपतेः । वल्ल्यां काकम् इवानन्दाज् जान्वग्रे ऽयोजयत् करम्

jyo kaṭañjeti sahasā vadan kīramahīpateḥ / vallyāṃ kākam ivānandāj jānvagre 'yojayat karam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाचेदं च कीरेशं हे बन्धो भोः कटञ्जक । क्व नु स्थितो ऽसि दिष्ट्याद्य दृष्टो ऽसि चिरबान्धव

uvācedaṃ ca kīreśaṃ he bandho bhoḥ kaṭañjaka / kva nu sthito 'si diṣṭyādya dṛṣṭo 'si cirabāndhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्वासि विश्रान्तवान् कालम् एतावन्तं वनान्तरे । बन्धुवृन्दपरित्यक्तः परपुष्ट इवैककः

kvāsi viśrāntavān kālam etāvantaṃ vanāntare / bandhuvṛndaparityaktaḥ parapuṣṭa ivaikakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इह राजा भवन्तं वा कच्चिद् गेयकलाविदम् । रक्तकण्ठं मानयति रागवान् इव कोकिलम्

iha rājā bhavantaṃ vā kaccid geyakalāvidam / raktakaṇṭhaṃ mānayati rāgavān iva kokilam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपूरयति वा कच्चिद् गृहवस्त्राशनार्पणैः । मधुस् तमालविटपं फलपत्त्ररसैर् इव

āpūrayati vā kaccid gṛhavastrāśanārpaṇaiḥ / madhus tamālaviṭapaṃ phalapattrarasair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शनेन तवाद्याहं परां निर्वृतिम् आगतः । पद्मस् सूर्योदयेनेव चन्द्रोदय इवोदधिः

darśanena tavādyāhaṃ parāṃ nirvṛtim āgataḥ / padmas sūryodayeneva candrodaya ivodadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनन्दानाम् अशेषाणां लाभानां महताम् अपि । विश्रामाणाम् अनन्तानां सीमान्तो बन्धुदर्शनम्

ānandānām aśeṣāṇāṃ lābhānāṃ mahatām api / viśrāmāṇām anantānāṃ sīmānto bandhudarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वपचे प्रवदत्य् एवं राजा तावत् तया तया । चकार तत्कालजया चेष्टयैवावधीरणम्

śvapace pravadaty evaṃ rājā tāvat tayā tayā / cakāra tatkālajayā ceṣṭayaivāvadhīraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावद् वातायनगताः कान्ताः प्रकृतयस् तथा । श्वपचो ऽयम् इति ज्ञात्वा म्लानताम् अलम् आययुः

tāvad vātāyanagatāḥ kāntāḥ prakṛtayas tathā / śvapaco 'yam iti jñātvā mlānatām alam āyayuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पद्मास् तुषारवृष्ट्येव ग्रामास् सावग्रहा इव । दाववन्त इवाद्रीन्द्रा नागरा न विरेजिरे

padmās tuṣāravṛṣṭyeva grāmās sāvagrahā iva / dāvavanta ivādrīndrā nāgarā na virejire

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नृपो ऽवधीरयाम् आस स तां स्वजनसङ्कथाम् । वृक्षाग्रगतमार्जारफेक्कारं मृगराड् इव

nṛpo 'vadhīrayām āsa sa tāṃ svajanasaṅkathām / vṛkṣāgragatamārjāraphekkāraṃ mṛgarāḍ iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्वरं प्रविवेशान्तःपुरम् आम्लानमानवम् । राजहंस इवावर्षसीदत्सरसिजं सरः

satvaraṃ praviveśāntaḥpuram āmlānamānavam / rājahaṃsa ivāvarṣasīdatsarasijaṃ saraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वावयवविश्रान्तां म्लानताम् अलम् आययौ । जानुस्तम्भान्तरमहारन्ध्रस्थाग्निर् इव द्रुमः

sarvāvayavaviśrāntāṃ mlānatām alam āyayau / jānustambhāntaramahārandhrasthāgnir iva drumaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यद् असौ सर्वं विषण्णवदनं जनम् । जालं कुङ्कुमपुष्पाणां भुक्तमूलम् इवाखुना

tatrāpaśyad asau sarvaṃ viṣaṇṇavadanaṃ janam / jālaṃ kuṅkumapuṣpāṇāṃ bhuktamūlam ivākhunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रिणो नागरा नार्यस् ततस् ते तं महीपतिम् । नास्प्राक्षुर् अपि तिष्ठन्तं गृह एव शवं यथा

mantriṇo nāgarā nāryas tatas te taṃ mahīpatim / nāsprākṣur api tiṣṭhantaṃ gṛha eva śavaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृत्याश् चाकृतसत्कारं दूर एव तम् अत्यजन् । दुःखयुक्ता घनस्नेहा अपि बालशवं यथा

bhṛtyāś cākṛtasatkāraṃ dūra eva tam atyajan / duḥkhayuktā ghanasnehā api bālaśavaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनानन्दमुखं श्यामशरीरं श्रीविवर्जितम् । दग्धं स्थलम् इवैनं ते बह्व् अमन्यन्त नाकुलाः

anānandamukhaṃ śyāmaśarīraṃ śrīvivarjitam / dagdhaṃ sthalam ivainaṃ te bahv amanyanta nākulāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धूमायमानदेहस्य परितापदशावती । नाढौकतास्य जनता पार्श्वम् अग्निगिरेर् इव

dhūmāyamānadehasya paritāpadaśāvatī / nāḍhaukatāsya janatā pārśvam agnigirer iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्दोत्साहसमुद्भूतास् तन्व्यस् सङ्घातवर्जिताः । एतदाज्ञाः परं प्रापुर् भस्मनीवाम्बुविप्रुषः

mandotsāhasamudbhūtās tanvyas saṅghātavarjitāḥ / etadājñāḥ paraṃ prāpur bhasmanīvāmbuvipruṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रूरकर्मकराकारात् सङ्गतो ऽशुभदायिनः । तस्माद् विशेषेण जना राक्षसाद् इव दुद्रुवुः

krūrakarmakarākārāt saṅgato 'śubhadāyinaḥ / tasmād viśeṣeṇa janā rākṣasād iva dudruvuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एक एव बभूवासौ जनमध्यगतो ऽपि सन् । अर्थादिगुणनिर्मुक्तः परदेश इवाध्वगः

eka eva babhūvāsau janamadhyagato 'pi san / arthādiguṇanirmuktaḥ paradeśa ivādhvagaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृशम् आरटते ऽप्य् अस्मै नालापं नागरा ददुः । मुक्ताजालयुतायापि कीचकायाध्वगा इव

bhṛśam āraṭate 'py asmai nālāpaṃ nāgarā daduḥ / muktājālayutāyāpi kīcakāyādhvagā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ सर्वे वयं दीर्घं कालं श्वपचदूषिताः । प्रायश्चित्तैर् न शुद्धास् स्मः प्रविशामो हुताशनम्

atha sarve vayaṃ dīrghaṃ kālaṃ śvapacadūṣitāḥ / prāyaścittair na śuddhās smaḥ praviśāmo hutāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निर्णीय नगरे नागरा मन्त्रिणस् तथा । अभितो ज्वलयाम् आसुश् चिताश् शतसहस्रशः

iti nirṇīya nagare nāgarā mantriṇas tathā / abhito jvalayām āsuś citāś śatasahasraśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वलितास्व् अभितस् तासु तारकास्व् इव खे तदा । बभूव नगरं सर्वम् आक्रन्दपरमानवम्

jvalitāsv abhitas tāsu tārakāsv iva khe tadā / babhūva nagaraṃ sarvam ākrandaparamānavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

करुणारावमुखरैः कलत्रैर् बाष्पवर्षिभिः । अवष्टब्धज्वलत्कुण्डपातसज्जजनव्रजम्

karuṇārāvamukharaiḥ kalatrair bāṣpavarṣibhiḥ / avaṣṭabdhajvalatkuṇḍapātasajjajanavrajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निकुण्डप्रविष्टानां मन्त्रिणां भृत्यरोदनैः । क्रन्दद्रथ्यं ध्वनद्गर्तम् अरण्यम् इव मारुतैः

agnikuṇḍapraviṣṭānāṃ mantriṇāṃ bhṛtyarodanaiḥ / krandadrathyaṃ dhvanadgartam araṇyam iva mārutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चितिदीपितविप्रेन्द्रमांसमांसलगन्धया । जातनीहारम् उत्पातवात्ययावकरैर् धुतैः

citidīpitaviprendramāṃsamāṃsalagandhayā / jātanīhāram utpātavātyayāvakarair dhutaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातदीर्घवसागन्धधूतानीतखगोम्भितैः । अन्त्रैर् व्योमगतैश् छन्नं भास्करं जलदैर् इव

vātadīrghavasāgandhadhūtānītakhagombhitaiḥ / antrair vyomagataiś channaṃ bhāskaraṃ jaladair iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातोद्धूतचितावह्निप्रज्वलत्पुरमण्डलम् । उड्डीनाग्निकणव्रातताराक्रान्तदिगन्तरम्

vātoddhūtacitāvahniprajvalatpuramaṇḍalam / uḍḍīnāgnikaṇavrātatārākrāntadigantaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमत्ततस्करं क्रन्दद्बालकान्तकुमारकम् । सन्त्रस्तनागरापास्तजीवितास्थम् असंस्थिति

pramattataskaraṃ krandadbālakāntakumārakam / santrastanāgarāpāstajīvitāstham asaṃsthiti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरक्षितगृहं चौरलुण्ठिताखिलसञ्चयम् । त्यक्तपुत्रकलत्रं च मरणव्यग्रनागरम्

arakṣitagṛhaṃ cauraluṇṭhitākhilasañcayam / tyaktaputrakalatraṃ ca maraṇavyagranāgaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंस् तथा वर्तमाने कष्टे विधिविपर्यये । अशेषजनतानाशे कल्पान्तसदृशस्थितौ

tasmiṃs tathā vartamāne kaṣṭe vidhiviparyaye / aśeṣajanatānāśe kalpāntasadṛśasthitau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यसज्जनसम्पर्कपवित्रीकृतधीरधीः । गवलश् चिन्तयाम् आस शोकव्याकुलचेतनः

rājyasajjanasamparkapavitrīkṛtadhīradhīḥ / gavalaś cintayām āsa śokavyākulacetanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदर्थम् अत्यनर्थो ऽयं देशे ऽस्मिन् स्थितिम् आगतः । अकालकल्पान्तसमस् सर्वनायकनाशनः

madartham atyanartho 'yaṃ deśe 'smin sthitim āgataḥ / akālakalpāntasamas sarvanāyakanāśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मे दुःखितजीवेन मरणं मे महोत्सवः । लोकनिन्द्यस्य दुर्जन्तोर् जीवितान् मरणं वरम्

kiṃ me duḥkhitajīvena maraṇaṃ me mahotsavaḥ / lokanindyasya durjantor jīvitān maraṇaṃ varam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति निश्चित्य गवलो ज्वलिते ज्वलने पुरः । पतङ्गवद् अनुद्वेगम् अकरोद् आहुतिं वपुः

iti niścitya gavalo jvalite jvalane puraḥ / pataṅgavad anudvegam akarod āhutiṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् बलाद् गवलनाम्नि हुताशराशौ देहे पतत्य् अवयवाकुलतां प्रयाते । स्वाङ्गावदाहदहनस्फुरणानुरोधाद् अन्तर्जले झगिति बोधम् अवाप गाधिः

tasmin balād gavalanāmni hutāśarāśau dehe pataty avayavākulatāṃ prayāte / svāṅgāvadāhadahanasphuraṇānurodhād antarjale jhagiti bodham avāpa gādhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्तवत्य् अथ मुनौ दिवसो जगाम सायन्तनाय विधये ऽस्तम् इनो जगाम । स्नातुं सभा कृतनमस्करणा जगाम श्यामाक्षये रविकरैश् च सहाजगाम

ity uktavaty atha munau divaso jagāma sāyantanāya vidhaye 'stam ino jagāma / snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma śyāmākṣaye ravikaraiś ca sahājagāma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.