मुहूर्तद्वितयेनाथ गाधेर् आधिभरभ्रमात् । प्रशशामाकुलीभावो वेलावत्त्वम् इवाम्बुधेः
muhūrtadvitayenātha gādher ādhibharabhramāt / praśaśāmākulībhāvo velāvattvam ivāmbudheḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·5·5.47
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.47
पयोनिर्माणसम्मोहात् तस्मात् स विरराम ह । कल्पान्तसमये ब्रह्मा जगद्विरचनाद् इव
payonirmāṇasammohāt tasmāt sa virarāma ha / kalpāntasamaye brahmā jagadviracanād iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बोधम् आप शनैश् शान्तस् स्वम् एवोन्निद्रधीरधीः । क्षीवतायां प्रशान्तायां यथा परिणतासवः
bodham āpa śanaiś śāntas svam evonnidradhīradhīḥ / kṣīvatāyāṃ praśāntāyāṃ yathā pariṇatāsavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं सो ऽहम् इदं कार्यम् इदं नेति ददर्श ह । निशाव्यपगमे लोको यथा क्षीणतमःपटे
ayaṃ so 'ham idaṃ kāryam idaṃ neti dadarśa ha / niśāvyapagame loko yathā kṣīṇatamaḥpaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्मृतस्वरूपो वदनम् उद्दध्रे स जलान्तरात् । शिशिरान्ते प्रबुद्धात्मा सरोजम् इव माधवः
smṛtasvarūpo vadanam uddadhre sa jalāntarāt / śiśirānte prabuddhātmā sarojam iva mādhavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनवारिककुब्व्योमवतीं वसुमतीम् इमाम् । अन्याम् एव पुरः पश्यन् परं विस्मयम् आययौ
vanavārikakubvyomavatīṃ vasumatīm imām / anyām eva puraḥ paśyan paraṃ vismayam āyayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽहं किम् इव पश्यामि किम् अकार्षम् अहं किल । एवं विचारयंश् चित्रं सभ्रूभङ्गम् अभूत् क्षणम्
ko 'haṃ kim iva paśyāmi kim akārṣam ahaṃ kila / evaṃ vicārayaṃś citraṃ sabhrūbhaṅgam abhūt kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतन्मुहूर्तमात्रेण सम्भ्रमं दृष्टवान् अहम् । इति विज्ञाय सलिलाद् उदस्थाद् उदयार्कवत्
etanmuhūrtamātreṇa sambhramaṃ dṛṣṭavān aham / iti vijñāya salilād udasthād udayārkavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिन्तयाम् आस च तटे क्व मे माता क्व मे प्रिया । यद् अहं मृतिम् आयातो मध्ये मातृमहेलयोः
cintayām āsa ca taṭe kva me mātā kva me priyā / yad ahaṃ mṛtim āyāto madhye mātṛmahelayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालस्य मातापितरौ नष्टौ किल ममामतेः । वातनीतस्य पत्त्रस्य वल्लीवृक्षाव् इवाग्निना
bālasya mātāpitarau naṣṭau kila mamāmateḥ / vātanītasya pattrasya vallīvṛkṣāv ivāgninā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविवाहो ऽस्मि जानामि न स्वरूपम् अपि स्त्रियः । दुष्टायाः क्षोभकारिण्या मदिराया इव द्विजः
avivāho 'smi jānāmi na svarūpam api striyaḥ / duṣṭāyāḥ kṣobhakāriṇyā madirāyā iva dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद् एतद् असद्भूतम् अहं किं नाम दृष्टवान् । विविधारम्भसंरम्भं गन्धर्वो नगरं यथा
tasmād etad asadbhūtam ahaṃ kiṃ nāma dṛṣṭavān / vividhārambhasaṃrambhaṃ gandharvo nagaraṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आस्ताम् एतद् एषा हि बन्धुमध्यमृतस्थितिः । माया मोहे मनाग् अस्मिन् न सत्यम् उपलभ्यते
tad āstām etad eṣā hi bandhumadhyamṛtasthitiḥ / māyā mohe manāg asmin na satyam upalabhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यम् एवम् अनन्तासु भ्रमदृष्टिषु देहिनाम् । चेतो भ्रमति शार्दूलो वनराजिष्व् इवोन्मदः
nityam evam anantāsu bhramadṛṣṭiṣu dehinām / ceto bhramati śārdūlo vanarājiṣv ivonmadaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवधीर्येति तं चित्तमोहं गाधिर् निनाय सः । दिनानि कतिचित् तस्मिन् स्वक एवाश्रमे तदा
avadhīryeti taṃ cittamohaṃ gādhir nināya saḥ / dināni katicit tasmin svaka evāśrame tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा गाधिम् आगच्छत् कश्चिद् अन्नप्रियो ऽतिथिः । ब्रह्माणम् इव दुर्वासास् स विशश्राम सश्रमः
ekadā gādhim āgacchat kaścid annapriyo 'tithiḥ / brahmāṇam iva durvāsās sa viśaśrāma saśramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमां तृप्तिम् आनीतः फलपुष्परसाशनैः । सो ऽतिथिर् गाधिना तेन वसन्तेनेव पादपः
paramāṃ tṛptim ānītaḥ phalapuṣparasāśanaiḥ / so 'tithir gādhinā tena vasanteneva pādapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वन्दितसन्ध्यौ तौ कृतजप्याव् उभाव् अपि । क्रमाच् छयनम् आसाद्य तस्थतुर् मृदुपल्लवम्
atha vanditasandhyau tau kṛtajapyāv ubhāv api / kramāc chayanam āsādya tasthatur mṛdupallavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रववृते शान्ता तयोस् तापसयोः कथा । स्वव्यापारोचिता पुष्पश्रीर् इवर्तुस् स्वमासयोः
tataḥ pravavṛte śāntā tayos tāpasayoḥ kathā / svavyāpārocitā puṣpaśrīr ivartus svamāsayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पप्रच्छाथातिथिं गाधिः प्रसङ्गापतितं वचः । किम् ब्रह्मन् सुकृशाङ्गस् त्वं किम् इति श्रमवान् असि
papracchāthātithiṃ gādhiḥ prasaṅgāpatitaṃ vacaḥ / kim brahman sukṛśāṅgas tvaṃ kim iti śramavān asi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ममातिकार्श्यश्रमयोर् भगवञ् शृणु कारणम् । कथयामि यथाभूतं वयं नासत्यवादिनः
mamātikārśyaśramayor bhagavañ śṛṇu kāraṇam / kathayāmi yathābhūtaṃ vayaṃ nāsatyavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अस्मिन् वसुधापीठे उत्तराशानिकुञ्जके । कीरो नामातिविख्यातश् श्रीमाञ् जनपदो महान्
asty asmin vasudhāpīṭhe uttarāśānikuñjake / kīro nāmātivikhyātaś śrīmāñ janapado mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहम् अवसं मासं पूज्यमानः पुरे जनैः । अनन्तास्वादलोलात्मचित्तवेतालमोहितः
tatrāham avasaṃ māsaṃ pūjyamānaḥ pure janaiḥ / anantāsvādalolātmacittavetālamohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदैकेन तत्रोक्तं कथाप्रस्तावतः क्वचित् । इहाभूच् छ्वपचो राजा वर्षाण्य् अष्टौ द्विजेति मे
ekadaikena tatroktaṃ kathāprastāvataḥ kvacit / ihābhūc chvapaco rājā varṣāṇy aṣṭau dvijeti me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ग्रामेषु मत्पृष्टैः प्रोक्तं सकलजन्तुभिः । राजा बभूव श्वपचो वर्षाण्य् अष्टाव् इहेति तैः
tato grāmeṣu matpṛṣṭaiḥ proktaṃ sakalajantubhiḥ / rājā babhūva śvapaco varṣāṇy aṣṭāv iheti taiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स एवान्ते परिज्ञातः प्रविष्टो ज्वलनं जवात् । ततो द्विजशतानीह प्रविष्टानि हुताशनम्
sa evānte parijñātaḥ praviṣṭo jvalanaṃ javāt / tato dvijaśatānīha praviṣṭāni hutāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तेषां मुखाच् छ्रुत्वा तस्मान् निर्गत्य मण्डलात् । प्रयागे ऽकरवं शुद्ध्यै प्रायश्चित्तम् अहं द्विज
iti teṣāṃ mukhāc chrutvā tasmān nirgatya maṇḍalāt / prayāge 'karavaṃ śuddhyai prāyaścittam ahaṃ dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा चान्द्रायणस्यान्ते तृतीयस्याद्य पारणम् । इहाहम् आगतस् तेन श्रान्तो ऽस्म्य् अतिकृशो ऽस्मि च
kṛtvā cāndrāyaṇasyānte tṛtīyasyādya pāraṇam / ihāham āgatas tena śrānto 'smy atikṛśo 'smi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुतवता तेन गाधिना स तदा द्विजः । भूयः पृष्टो ऽप्य् एतद् एव कथयाम् आस नान्यथा
iti śrutavatā tena gādhinā sa tadā dvijaḥ / bhūyaḥ pṛṣṭo 'py etad eva kathayām āsa nānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विस्मयवान् गाधिस् तां नीत्वा तत्र शर्वरीम् । जगद्गेहमहादीपे रवाव् उदयम् आगते
atha vismayavān gādhis tāṃ nītvā tatra śarvarīm / jagadgehamahādīpe ravāv udayam āgate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते प्रातस्तनविधाव् आपृच्छ्याश्व् अतिथौ गते । इदं सञ्चिन्तयाम् आस विस्मयोद्धुरया धिया
kṛte prātastanavidhāv āpṛcchyāśv atithau gate / idaṃ sañcintayām āsa vismayoddhurayā dhiyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् मया सम्भ्रमे दृष्टं सत्यं भूतं द्विजेन तत् । उक्तं ममेति किं नाम स्यान् मायाशम्बरे क्रमः
yan mayā sambhrame dṛṣṭaṃ satyaṃ bhūtaṃ dvijena tat / uktaṃ mameti kiṃ nāma syān māyāśambare kramaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् बन्धुमध्ये मरणं मया तद् दृष्टम् आत्मनः । सा मायैव न सन्देहश् शेषे पश्यामि सत्यताम्
yad bandhumadhye maraṇaṃ mayā tad dṛṣṭam ātmanaḥ / sā māyaiva na sandehaś śeṣe paśyāmi satyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् आत्मश्वपचोदन्तं द्रष्टुं तावद् अखिन्नधीः । हूनमण्डलपर्यन्तग्रामं गच्छामि सत्वरम्
tad ātmaśvapacodantaṃ draṣṭuṃ tāvad akhinnadhīḥ / hūnamaṇḍalaparyantagrāmaṃ gacchāmi satvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति सञ्चिन्तयन् गन्तुं मण्डलान्तरम् आदरात् । उत्तस्थौ भास्करः पार्श्वं मेरोर् द्रष्टुम् इवोद्यतः
iti sañcintayan gantuṃ maṇḍalāntaram ādarāt / uttasthau bhāskaraḥ pārśvaṃ meror draṣṭum ivodyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विनिर्गत्यावहन् मार्गे प्रावृडोघजवेन सः । देशान् उल्लङ्घयाम् आस बहून् वाततरङ्गवत्
vinirgatyāvahan mārge prāvṛḍoghajavena saḥ / deśān ullaṅghayām āsa bahūn vātataraṅgavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुच्छदेशजनाचारं हूनमण्डलम् आसदत् । करभः कण्टकौघार्थी कारञ्जम् इव काननम्
tucchadeśajanācāraṃ hūnamaṇḍalam āsadat / karabhaḥ kaṇṭakaughārthī kārañjam iva kānanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र संवित्स्थितेनैव सन्निवेशेन वै पुरः । अपश्यद् ग्रामकं कञ्चिद् गन्धर्व इव पत्तनम्
tatra saṃvitsthitenaiva sanniveśena vai puraḥ / apaśyad grāmakaṃ kañcid gandharva iva pattanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तस्य पर्यन्ते तम् एव श्वपचालयम् । अधस् त्रिभुवनस्येव पाताले नरकव्रजम्
dadarśa tasya paryante tam eva śvapacālayam / adhas tribhuvanasyeva pātāle narakavrajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चित्रचिन्तितविस्तारिसन्निवेशमयं पुरम् । गन्धर्ववद् असाव् आत्मश्वपचेशस्य दृष्टवान्
citracintitavistārisanniveśamayaṃ puram / gandharvavad asāv ātmaśvapaceśasya dṛṣṭavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैव सन्निवेशेन प्राग् दृष्टं श्वपचास्पदम् । तस्य काम् अपि वैराग्यपदवीम् अनयन् मनः
tenaiva sanniveśena prāg dṛṣṭaṃ śvapacāspadam / tasya kām api vairāgyapadavīm anayan manaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृडासारलुठितं भित्तिजातयवाङ्कुरम् । पर्यस्तच्छादनार्धाङ्कं किञ्चिदादृष्टकन्दरम्
prāvṛḍāsāraluṭhitaṃ bhittijātayavāṅkuram / paryastacchādanārdhāṅkaṃ kiñcidādṛṣṭakandaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारिद्र्यं तं दृढम् इव दौर्भाग्यम् इव कुट्टितम् । भ्रष्टाङ्गम् इव दौरात्म्यं दौस्स्थित्यम् इव खण्डितम्
dāridryaṃ taṃ dṛḍham iva daurbhāgyam iva kuṭṭitam / bhraṣṭāṅgam iva daurātmyaṃ daussthityam iva khaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गाधिदन्तावदलितैर् गवाश्वमहिषास्थिभिः । धवलैर् व्याप्तपर्यन्तं साक्ष्यं कर्तुम् इव स्थितैः
gādhidantāvadalitair gavāśvamahiṣāsthibhiḥ / dhavalair vyāptaparyantaṃ sākṣyaṃ kartum iva sthitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुक्तं पीतं पुरा तेन येषु कर्परकेषु च । तैर् असन्मात्रमलिनैः परिपूर्णैर् इवावृतम्
bhuktaṃ pītaṃ purā tena yeṣu karparakeṣu ca / tair asanmātramalinaiḥ paripūrṇair ivāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभिर् एवान्त्रतन्त्रीभिस् संशुष्काभिर् ऋताव् ऋतौ । तृष्णाभिर् इव दीर्घाभिः परितः परिवेष्टितम्
tābhir evāntratantrībhis saṃśuṣkābhir ṛtāv ṛtau / tṛṣṇābhir iva dīrghābhiḥ paritaḥ pariveṣṭitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चिरम् आलोकयाम् आस स तद् आत्मगृहं स्मयात् । प्राक्तनं शुष्कशवतां यातं देहम् इवात्मवान्
ciram ālokayām āsa sa tad ātmagṛhaṃ smayāt / prāktanaṃ śuṣkaśavatāṃ yātaṃ deham ivātmavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ विस्मयवान् एष ग्रामकं समुपाययौ । उल्लङ्घ्य म्लेच्छनगरम् आर्यदेशम् इवाध्वगः
atha vismayavān eṣa grāmakaṃ samupāyayau / ullaṅghya mlecchanagaram āryadeśam ivādhvagaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रापृच्छज् जनं साधो कच्चित् स्मरति भो भवान् । प्राग् वृत्तम् अस्य ग्रामस्य पर्यन्ते श्वपचक्रमम्
tatrāpṛcchaj janaṃ sādho kaccit smarati bho bhavān / prāg vṛttam asya grāmasya paryante śvapacakramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्व एव हि धीमन्तश् चिरवृत्तम् अपि स्फुटम् । करस्थम् इव पश्यन्ति मयेति सुजनाच् छ्रुतम्
sarva eva hi dhīmantaś ciravṛttam api sphuṭam / karastham iva paśyanti mayeti sujanāc chrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र श्वपचम् एकान्तवासिनं वृद्धम् उन्नतम् । स्मरस्य् एकं किल तमोदुःखानाम् इव देहकम्
atra śvapacam ekāntavāsinaṃ vṛddham unnatam / smarasy ekaṃ kila tamoduḥkhānām iva dehakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदि जानासि भोस् साधो तन् मे कथय तं जनम् । पान्थसंशयविच्छेदे महत् पुण्यफलं स्मृतम्
yadi jānāsi bhos sādho tan me kathaya taṃ janam / pānthasaṃśayavicchede mahat puṇyaphalaṃ smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूयो भूय इति ग्राम्याः पृष्टा गाधिद्विजन्मना । अनल्पस्मयसंरम्भा आर्तेनेव चिकित्सकाः
bhūyo bhūya iti grāmyāḥ pṛṣṭā gādhidvijanmanā / analpasmayasaṃrambhā ārteneva cikitsakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा कथयसि ब्रह्मंस् तत् तथा न तद् अन्यथा । कटञ्जनामा श्वपच इहाभूद् दारुणाकृतिः
yathā kathayasi brahmaṃs tat tathā na tad anyathā / kaṭañjanāmā śvapaca ihābhūd dāruṇākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रपौत्रसुहृद्भृत्यबन्धुस्वजनपेटकम् । यस्यातिविस्तीर्णम् अभूत् पत्त्रवृन्दं तरोर् इव
putrapautrasuhṛdbhṛtyabandhusvajanapeṭakam / yasyātivistīrṇam abhūt pattravṛndaṃ taror iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य वृद्धस्य तत् सर्वं कलत्रं मृत्युर् आच्छिनत् । अद्रेः पुष्पफलोपेतं महावनम् इवानिलः
tasya vṛddhasya tat sarvaṃ kalatraṃ mṛtyur ācchinat / adreḥ puṣpaphalopetaṃ mahāvanam ivānilaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् ततो देशम् उत्सृज्य ययौ कीरपुरान्तरम् । वर्षाण्य् अष्टाव् अनुद्वेगं तत्र राजा बभूव यः
yas tato deśam utsṛjya yayau kīrapurāntaram / varṣāṇy aṣṭāv anudvegaṃ tatra rājā babhūva yaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् तत्राथ परिज्ञाय जनैर् दूरे तिरस्कृतः । यथा राशिर् अमेध्यस्य यथा ग्रामे विषद्रुमः
yas tatrātha parijñāya janair dūre tiraskṛtaḥ / yathā rāśir amedhyasya yathā grāme viṣadrumaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो जने ऽग्निं प्रविशत्य् आत्मना यो हुताशनम् । आर्यताम् आर्यसंसर्गाद् आर्यतः प्रविवेश ह
tato jane 'gniṃ praviśaty ātmanā yo hutāśanam / āryatām āryasaṃsargād āryataḥ praviveśa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं त्वम् एकं प्रयत्नेन श्वपचं पृच्छसि प्रभो । किं ते बन्धुर् असौ कश्चिद् अभवत् संस्तुतो ऽथ वा
kiṃ tvam ekaṃ prayatnena śvapacaṃ pṛcchasi prabho / kiṃ te bandhur asau kaścid abhavat saṃstuto 'tha vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं कथयतो ग्राम्यान् गाधिः पृच्छन् पुनः पुनः । सर्वेषु तत्र ग्रामेषु मासम् एकम् उवास सः
evaṃ kathayato grāmyān gādhiḥ pṛcchan punaḥ punaḥ / sarveṣu tatra grāmeṣu māsam ekam uvāsa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यथा तेनानुभूतं तच् छ्वपचत्वं तथैव तैः । ग्रामीणैस् तस्य कथितं सर्वैर् एवाविखण्डितम्
yathā tenānubhūtaṃ tac chvapacatvaṃ tathaiva taiḥ / grāmīṇais tasya kathitaṃ sarvair evāvikhaṇḍitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अव्याहतं सकलहूनमुखाद् अथैतद् आकर्ण्य सम्यग् अवलोक्य यथानुभूतम् । गाधिश् शशाङ्कमलवद् धृदये विरूढं गूढाकृतिः परमविस्मयम् आजगाम
avyāhataṃ sakalahūnamukhād athaitad ākarṇya samyag avalokya yathānubhūtam / gādhiś śaśāṅkamalavad dhṛdaye virūḍhaṃ gūḍhākṛtiḥ paramavismayam ājagāma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.