Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.49

अथ गाधिर् गते विष्णौ पुनर् हूनादिकाञ् जनान् । स्वसम्मोहविचारार्थं बभ्रामाभ्रम् इवाम्बरे

atha gādhir gate viṣṇau punar hūnādikāñ janān / svasammohavicārārthaṃ babhrāmābhram ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपलभ्य तथैवात्मवृत्तान्तं जनतस् ततः । हरिम् आराधयाम् आस पुनर् अद्रिगुहागतः

upalabhya tathaivātmavṛttāntaṃ janatas tataḥ / harim ārādhayām āsa punar adriguhāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आजगामैनम् अल्पेन कालेनाथ जनार्दनः । सकृदाराधनेनैव माधवो याति बन्धुताम्

ājagāmainam alpena kālenātha janārdanaḥ / sakṛdārādhanenaiva mādhavo yāti bandhutām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उवाच गाधिं भगवान् मयूरम् इव वारिदः । किं त्वं प्रार्थयसे भूयस् तपसेति प्रसादवान्

uvāca gādhiṃ bhagavān mayūram iva vāridaḥ / kiṃ tvaṃ prārthayase bhūyas tapaseti prasādavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रान्तो ऽस्मि देव षण्मासान् हूनकीरजनास्पदम् । तत्र व्यभिचरत्य् अस्मद्वृत्तान्तो न कथास्व् अपि

bhrānto 'smi deva ṣaṇmāsān hūnakīrajanāspadam / tatra vyabhicaraty asmadvṛttānto na kathāsv api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मायया हूनभूर् दृष्टा त्वयेत्य् उक्तो ऽस्मि किं प्रभो । मोहनाशाय महतां वचो नो मोहवृद्धये

māyayā hūnabhūr dṛṣṭā tvayety ukto 'smi kiṃ prabho / mohanāśāya mahatāṃ vaco no mohavṛddhaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीययोगेन चेतसि श्वपचस्थितिः । सर्वेषां हूनकीराणां तथैव प्रतिबिम्बिता

kākatālīyayogena cetasi śvapacasthitiḥ / sarveṣāṃ hūnakīrāṇāṃ tathaiva pratibimbitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाङ्ग तव वृत्तान्तं सत्यं यत् कथयन्ति ते । प्रतिभासो हि नायाति पुनर् अप्रतिभासताम्

tenāṅga tava vṛttāntaṃ satyaṃ yat kathayanti te / pratibhāso hi nāyāti punar apratibhāsatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केनचिच् छ्वपचेनान्ते ग्रामस्य रचितं गृहं । तत् तथा यत् त्वया दृष्टम् इष्टकाखण्डतां गतम्

kenacic chvapacenānte grāmasya racitaṃ gṛhaṃ / tat tathā yat tvayā dṛṣṭam iṣṭakākhaṇḍatāṃ gatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचित् प्रतिभैकैव बहूनाम् अपि जायते । काकतालीयगतिवद् विचित्रा हि मनोगतिः

kadācit pratibhaikaiva bahūnām api jāyate / kākatālīyagativad vicitrā hi manogatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा हि बहवस् स्वप्नम् एकं पश्यन्ति मानवाः । स्वापभ्रमदमैरेयमदमन्थरचित्तवत्

tathā hi bahavas svapnam ekaṃ paśyanti mānavāḥ / svāpabhramadamaireyamadamantharacittavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्याम् एव लीलायां वनस्थल्याम् इवैणकाः

ekasyām eva līlāyāṃ vanasthalyām ivaiṇakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहवस् तुल्यकालं च प्रतिभातेन कर्मणा । जना यतन्ते स्वफलपाकेनेव द्रुमा ऋतौ

bahavas tulyakālaṃ ca pratibhātena karmaṇā / janā yatante svaphalapākeneva drumā ṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिबन्धाभ्यनुज्ञानां कालो दातेति या श्रुतिः । विप्र सङ्कल्पमात्रो ऽसौ कालो ह्य् आत्मनि तिष्ठति

pratibandhābhyanujñānāṃ kālo dāteti yā śrutiḥ / vipra saṅkalpamātro 'sau kālo hy ātmani tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमूर्तो भगवान् कालो ब्रह्मैव तम् अजं विदुः । न जहाति न चादत्ते किञ्चित् कस्यचिद् एव सः

amūrto bhagavān kālo brahmaiva tam ajaṃ viduḥ / na jahāti na cādatte kiñcit kasyacid eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लौकिको यस् त्व् अयं कालो वर्षकल्पयुगात्मकः । सङ्कल्प्यते पदार्थौघैः पदार्थौघाश् च तेन ते

laukiko yas tv ayaṃ kālo varṣakalpayugātmakaḥ / saṅkalpyate padārthaughaiḥ padārthaughāś ca tena te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समानप्रतिभासोत्थसम्भ्रमभ्रान्तचेतसः । तथा तद् दृष्टवन्तस् ते हूनकीरजनोच्चयाः

samānapratibhāsotthasambhramabhrāntacetasaḥ / tathā tad dṛṣṭavantas te hūnakīrajanoccayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वव्यापारपरो भूत्वा धियात्मानं विचारयन् । साधो गतमनोमोहम् इहैवास्स्व व्रजाम्य् अहम्

svavyāpāraparo bhūtvā dhiyātmānaṃ vicārayan / sādho gatamanomoham ihaivāssva vrajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा भगवान् विष्णुर् जगामान्तर्धिम् ईश्वरः । अतिष्ठत् कन्दरे गाधिर् आधिपीवरया धिया

ity uktvā bhagavān viṣṇur jagāmāntardhim īśvaraḥ / atiṣṭhat kandare gādhir ādhipīvarayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कतिपयेष्व् अद्रौ मासेष्व् अपि गतेषु सः । पुनर् आराधयाम् आस पुण्डरीककरं द्विजः

tataḥ katipayeṣv adrau māseṣv api gateṣu saḥ / punar ārādhayām āsa puṇḍarīkakaraṃ dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददर्श चैकदा नाथम् आगतं प्रणनाम तम् । पूजयाम् आस मनसा सोत्केनोवाच चेश्वरम्

dadarśa caikadā nātham āgataṃ praṇanāma tam / pūjayām āsa manasā sotkenovāca ceśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् संस्मरंश् चित्रां ताम् आत्मश्वपचस्थितिम् । इमां संसारमायां च परिमुह्यामि चेतसा

bhagavan saṃsmaraṃś citrāṃ tām ātmaśvapacasthitim / imāṃ saṃsāramāyāṃ ca parimuhyāmi cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् उक्त्वाशु यथावस्तु महामोहनिवृत्तये । एतस्मिन्न् एव विमले मां नियोजय कर्मणि

tad uktvāśu yathāvastu mahāmohanivṛttaye / etasminn eva vimale māṃ niyojaya karmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मञ् जगद् इदं मायामहाशम्बरडम्बरम् । सर्वा आश्चर्यकलनास् सम्भवन्तीह विस्तृते

brahmañ jagad idaṃ māyāmahāśambaraḍambaram / sarvā āścaryakalanās sambhavantīha vistṛte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हूनकीरपुरे मोहाद् दृष्टवांस् तत् तथा भवान् । इत्य् एतत् सम्भवत्य् एव दृश्यते हि जनैर् भ्रमः

hūnakīrapure mohād dṛṣṭavāṃs tat tathā bhavān / ity etat sambhavaty eva dṛśyate hi janair bhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हूनास् त्वम् इव कीराश् च दृष्टवन्तस् तथा भ्रमम् । मुधैवेत्य् अपि सत्याभं समकालादिसम्भवात्

hūnās tvam iva kīrāś ca dṛṣṭavantas tathā bhramam / mudhaivety api satyābhaṃ samakālādisambhavāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं तु शृणु वक्ष्यामि यथाभूतम् अनिन्दित । येनैति तनुतां चिन्ता मार्गशीर्षलतेव ते

idaṃ tu śṛṇu vakṣyāmi yathābhūtam anindita / yenaiti tanutāṃ cintā mārgaśīrṣalateva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो ऽसौ कटञ्जको नाम श्वपचो हूनमण्डले । तेनैव सन्निवेशेन स तथैवाभवत् पुरा

yo 'sau kaṭañjako nāma śvapaco hūnamaṇḍale / tenaiva sanniveśena sa tathaivābhavat purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथैव विकलत्रत्वं प्राप्य देशान्तरं गतः । बभूव कीरनृपतिः प्रविवेशानलं ततः

tathaiva vikalatratvaṃ prāpya deśāntaraṃ gataḥ / babhūva kīranṛpatiḥ praviveśānalaṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवतः केवलं चित्ते जलान्तर्वर्तिनस् तदा । प्रतिभाता तथाभूता कटञ्जाचारसंस्थितिः

bhavataḥ kevalaṃ citte jalāntarvartinas tadā / pratibhātā tathābhūtā kaṭañjācārasaṃsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्टानुभूतम् अत्यर्थं कदाचिद् विस्मरत्य् अलम् । कदाचिद् अप्य् अदृष्टं तु चेतः पश्यति दृष्टवत्

dṛṣṭānubhūtam atyarthaṃ kadācid vismaraty alam / kadācid apy adṛṣṭaṃ tu cetaḥ paśyati dṛṣṭavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा स्वप्नमनोराज्यधातुसंस्थितिषु भ्रमः । जाग्रत्य् अपि तथैवाङ्ग दृश्यते मनसा स्वयम्

yathā svapnamanorājyadhātusaṃsthitiṣu bhramaḥ / jāgraty api tathaivāṅga dṛśyate manasā svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भविष्यद्भूतकालस्थं यथा त्रैकाल्यदर्शिनः । प्रतिभाम् एति ते गाधे कटञ्जचरितं तथा

bhaviṣyadbhūtakālasthaṃ yathā traikālyadarśinaḥ / pratibhām eti te gādhe kaṭañjacaritaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् इदं तन् मे इति मज्जति नात्मवान् । अयं सो ऽहम् इदं तन् मे इति पश्यत्य् अनात्मवान्

ayaṃ so 'ham idaṃ tan me iti majjati nātmavān / ayaṃ so 'ham idaṃ tan me iti paśyaty anātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् एवाहम् एवेति तत्त्वज्ञो नावसीदति । न गृह्णाति पदार्थेषु विभागानर्थभावनाम्

sarvam evāham eveti tattvajño nāvasīdati / na gṛhṇāti padārtheṣu vibhāgānarthabhāvanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनासौ भ्रममोहेषु सुखदुःखविलासिषु । न निमज्जति मग्नो ऽपि तुम्बीपात्रम् इवाम्भसि

tenāsau bhramamoheṣu sukhaduḥkhavilāsiṣu / na nimajjati magno 'pi tumbīpātram ivāmbhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं तावद् वासनाजालग्रस्तचित्तो विचेतनः । किञ्चिच्छेषमहाव्याधिर् इव न स्वास्थ्यम् आगतः

tvaṃ tāvad vāsanājālagrastacitto vicetanaḥ / kiñciccheṣamahāvyādhir iva na svāsthyam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानस्यापरिपूर्णत्वान् न शक्नोषि मनोभ्रमम् । विनिवारयितुं मेघम् असम्यङ्मन्त्रवान् इव

jñānasyāparipūrṇatvān na śaknoṣi manobhramam / vinivārayituṃ megham asamyaṅmantravān iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एव ते मनोमात्रे सहसा प्रतिबिम्बते । तरुर् ओघजवेनेव तेनैवाक्रम्यसे क्षणात्

yad eva te manomātre sahasā pratibimbate / tarur oghajaveneva tenaivākramyase kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तनाभेः कलास्येह मायाचक्रस्य सर्वतः । स्थीयते चेत् तद् आक्रम्य तन् न किञ्चित् प्रबाधते

cittanābheḥ kalāsyeha māyācakrasya sarvataḥ / sthīyate cet tad ākramya tan na kiñcit prabādhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् उत्तिष्ठ गिरेः कुञ्जे दशवर्षाण्य् अखिन्नधीः । तपः कुरु ततो ज्ञानम् अनन्ताभावम् आप्स्यसि

tvam uttiṣṭha gireḥ kuñje daśavarṣāṇy akhinnadhīḥ / tapaḥ kuru tato jñānam anantābhāvam āpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्य् उक्त्वा पुण्डरीकाक्षस् तत्रैवान्तरधीयत । वाताभ्रवद् दीपकवद् यमुनोत्पीडवत् क्षणात्

ity uktvā puṇḍarīkākṣas tatraivāntaradhīyata / vātābhravad dīpakavad yamunotpīḍavat kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गाधिर् विवेकवशजं वैराग्यं परम् आगतः । शरत्समयपर्यन्ते वैरस्यम् इव पादपः

gādhir vivekavaśajaṃ vairāgyaṃ param āgataḥ / śaratsamayaparyante vairasyam iva pādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचित्रं चेष्टितं धातुर् असमञ्जसम् आततम् । बृहद्भ्रमभरोन्मुक्तमतिर् मन्दम् अगर्हयत्

vicitraṃ ceṣṭitaṃ dhātur asamañjasam ātatam / bṛhadbhramabharonmuktamatir mandam agarhayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम करुणार्द्रात्मा नियमायोत्तमश्रिये । विश्रान्त्यै वृष्टमूकात्मा पयोधर इवाचलम्

jagāma karuṇārdrātmā niyamāyottamaśriye / viśrāntyai vṛṣṭamūkātmā payodhara ivācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरस्ताशेषसङ्कल्पस् तपस् तत्र चकार ह । दशवर्षाणि तेनासाव् आत्मज्ञानम् अवाप ह

nirastāśeṣasaṅkalpas tapas tatra cakāra ha / daśavarṣāṇi tenāsāv ātmajñānam avāpa ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरमत तदनु स्वां प्राप्य सत्तां महात्मा व्यपगतभयमोहो भोगभूमाव् अनिच्छः । सततमुदितजीवन्मुक्तरूपः प्रशान्तस् सकल इव शशाङ्को घूर्णितापूर्णचेताः

aramata tadanu svāṃ prāpya sattāṃ mahātmā vyapagatabhayamoho bhogabhūmāv anicchaḥ / satatamuditajīvanmuktarūpaḥ praśāntas sakala iva śaśāṅko ghūrṇitāpūrṇacetāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.