Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.58

अत्रैवोदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । किरातेशस्य सुरघोर् वृत्तान्तं विस्मयप्रदम्

atraivodāharantīmam itihāsaṃ purātanam / kirāteśasya suraghor vṛttāntaṃ vismayapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरस्या दिशो मेदः कर्पूरपटलं भुवः । सम्भृतं हसनं शार्वं शुक्लो वा चान्द्र आतपः

uttarasyā diśo medaḥ karpūrapaṭalaṃ bhuvaḥ / sambhṛtaṃ hasanaṃ śārvaṃ śuklo vā cāndra ātapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिमाद्रेश् शृङ्गम् अस्तीह कैलासो नाम पर्वतः । शैलजालस्य सन्मुक्ताकलापस्येव नायकः

himādreś śṛṅgam astīha kailāso nāma parvataḥ / śailajālasya sanmuktākalāpasyeva nāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विष्णोः क्षीरोदक इव स्वर्गस् सुरपतेर् इव । अब्जजस्येव नाभ्यब्जं गृहं यश् शशिमौलिनः

viṣṇoḥ kṣīrodaka iva svargas surapater iva / abjajasyeva nābhyabjaṃ gṛhaṃ yaś śaśimaulinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुद्राक्षवृन्ददोलाभिस् साप्सरोभिर् विभाति यः । लोलरत्नशलाकाभिर् लहरीभिर् इवार्णवः

rudrākṣavṛndadolābhis sāpsarobhir vibhāti yaḥ / lolaratnaśalākābhir laharībhir ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गणाङ्गनानाम् अनिशं मत्तानां चरणैर् हताः । अशोका इव राजन्ते यत्राशोका विकासिनः

gaṇāṅganānām aniśaṃ mattānāṃ caraṇair hatāḥ / aśokā iva rājante yatrāśokā vikāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सञ्चरच्छङ्करे दिक्षु भृगुष्व् इन्दुमणिद्रवैः । निवर्तन्ते प्रवर्तन्ते यत्राजस्रं च निर्झराः

sañcaracchaṅkare dikṣu bhṛguṣv indumaṇidravaiḥ / nivartante pravartante yatrājasraṃ ca nirjharāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो लतागुल्मवृक्षौघवापीह्रदनदीनदैः । मृगपक्षिगणैर् भीतैर् ब्रह्माण्डवद् इहावृतः

yo latāgulmavṛkṣaughavāpīhradanadīnadaiḥ / mṛgapakṣigaṇair bhītair brahmāṇḍavad ihāvṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य हेमजटा नाम किरातास् संस्थितास् तले । पिपीलका वरतरोर् मूलकोशगता इव

tasya hemajaṭā nāma kirātās saṃsthitās tale / pipīlakā varataror mūlakośagatā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैलासपादारण्यान्यां जटालायां सुगुल्मकैः । वसन्ति यौकवत् क्षुद्रास् ते तन्निकटजीविनः

kailāsapādāraṇyānyāṃ jaṭālāyāṃ sugulmakaiḥ / vasanti yaukavat kṣudrās te tannikaṭajīvinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसीत् तेषाम् उदारात्मा राजा परपुरञ्जयः । जयलक्ष्म्या भुज इव यः प्रजायाश् च दक्षिणः

āsīt teṣām udārātmā rājā parapurañjayaḥ / jayalakṣmyā bhuja iva yaḥ prajāyāś ca dakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरघुर् नाम बलवान् सुरघोरारिदर्पहा । मूर्तः पराक्रम इव मूर्तिमान् इव मारुतः

suraghur nāma balavān suraghorāridarpahā / mūrtaḥ parākrama iva mūrtimān iva mārutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिनो वैराग्यविभवैर् धनैर् गुह्यकनायकः । शतक्रतुगुरुर् बोधैः काव्यैर् असुरदैशिकः

jino vairāgyavibhavair dhanair guhyakanāyakaḥ / śatakratugurur bodhaiḥ kāvyair asuradaiśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चक्रे राजकार्याणि निग्रहानुग्रहक्रमैः । यथाप्राप्तान्य् अखिन्नात्मा दिनानीव दिवाकरः

sa cakre rājakāryāṇi nigrahānugrahakramaiḥ / yathāprāptāny akhinnātmā dinānīva divākaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तज्जाभ्यां सुखदुःखाभ्याम् अथ तस्याभ्यभूयत । सुमतिर् वागुराबन्धैश् श्लिष्टैर् ग्रीवेव पक्षिणः

tajjābhyāṃ sukhaduḥkhābhyām atha tasyābhyabhūyata / sumatir vāgurābandhaiś śliṣṭair grīveva pakṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् आर्तं पीडयाम्य् एनं तिलयन्त्रम् इवौजसा । सर्वेषाम् एव भूतानां ममेवार्तिः प्रजायते

kim ārtaṃ pīḍayāmy enaṃ tilayantram ivaujasā / sarveṣām eva bhūtānāṃ mamevārtiḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनम् अस्मै प्रयच्छामि धनेनानन्दवाञ् जनः । भवत्य् अहम् इवाशेषस् तद् अलं मे विनिग्रहैः

dhanam asmai prayacchāmi dhanenānandavāñ janaḥ / bhavaty aham ivāśeṣas tad alaṃ me vinigrahaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वा निग्रहं प्राप्तं करोम्य् एतेन वै विना । वर्तते न प्रजैवेयं विना वारि सरिद् यथा

atha vā nigrahaṃ prāptaṃ karomy etena vai vinā / vartate na prajaiveyaṃ vinā vāri sarid yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा कष्टम् एष निग्राह्यो दिष्ट्यानुग्राह्य एष मे । दिष्ट्याद्य सुखवान् अस्मि कष्टम् अद्यास्मि दुःखवान्

hā kaṣṭam eṣa nigrāhyo diṣṭyānugrāhya eṣa me / diṣṭyādya sukhavān asmi kaṣṭam adyāsmi duḥkhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति दोलायितं चेतो न विशश्राम भूपतेः । एकत्राम्बुमहावर्ते चिरं तृणम् इव भ्रमत्

iti dolāyitaṃ ceto na viśaśrāma bhūpateḥ / ekatrāmbumahāvarte ciraṃ tṛṇam iva bhramat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथैकदा गृहं तस्य माण्डव्यो मुनिर् आययौ । भ्रान्ताशेषककुप्कुञ्जो वासवस्येव नारदः

athaikadā gṛhaṃ tasya māṇḍavyo munir āyayau / bhrāntāśeṣakakupkuñjo vāsavasyeva nāradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् असौ पूजयाम् आस पप्रच्छ च महामुनिम् । सन्देहदुर्द्रूमस्तम्भपरशुं सर्वकोविदम्

tam asau pūjayām āsa papraccha ca mahāmunim / sandehadurdrūmastambhaparaśuṃ sarvakovidam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवदागमनेनास्मि मुने निर्वृतिम् आगतः । परमां वसुधापीठं सम्प्राप्त इव माधवे

bhavadāgamanenāsmi mune nirvṛtim āgataḥ / paramāṃ vasudhāpīṭhaṃ samprāpta iva mādhave

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य तिष्ठाम्य् अहं नाथ धन्यानां धुरि धर्मतः । विकासि रविणेवाब्जं यत् त्वयास्मि विलोकितः

adya tiṣṭhāmy ahaṃ nātha dhanyānāṃ dhuri dharmataḥ / vikāsi raviṇevābjaṃ yat tvayāsmi vilokitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भगवन् सर्वधर्मज्ञ चिरं विश्रान्तवान् असि । तद् इमं संशयं छिन्द्धि ममार्कस् तिमिरं यथा

bhagavan sarvadharmajña ciraṃ viśrāntavān asi / tad imaṃ saṃśayaṃ chinddhi mamārkas timiraṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतां सङ्गमेनार्तिः कस्य नाम न नश्यति । सन्देहं तु पराम् आर्तिम् आहुर् आर्तिविदो जनाः

mahatāṃ saṅgamenārtiḥ kasya nāma na naśyati / sandehaṃ tu parām ārtim āhur ārtivido janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्निग्रहानुग्रहजा मद्भृत्यवपुषि स्थिताः । कषन्ति माम् अलं चिन्ता गजं हरिनखा इव

mannigrahānugrahajā madbhṛtyavapuṣi sthitāḥ / kaṣanti mām alaṃ cintā gajaṃ harinakhā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् यथा समतोदेति सूर्यांशुर् इव सर्वगा । मतौ मम मुने मान्य तथा करुणया कुरु

tad yathā samatodeti sūryāṃśur iva sarvagā / matau mama mune mānya tathā karuṇayā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वायत्तेन स्वसंस्थेन स्वेनोपायेन भूपते । एषा मनःपेलवता हिमवत् प्रविलीयते

svāyattena svasaṃsthena svenopāyena bhūpate / eṣā manaḥpelavatā himavat pravilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वविचारणयैवाशु शाम्यत्य् अन्तर् मनोज्वरः । शरदागममात्रेण मिहिका महती यथा

svavicāraṇayaivāśu śāmyaty antar manojvaraḥ / śaradāgamamātreṇa mihikā mahatī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेनैव मनसा स्वानि स्वशरीरगतानि च । विचारयेन्द्रियाण्य् अन्तः कीदृशान्य् अथ कानि वा

svenaiva manasā svāni svaśarīragatāni ca / vicārayendriyāṇy antaḥ kīdṛśāny atha kāni vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽहं कथम् इदं किं वा कथं मरणजन्मनी । विचारयान्तर् एतत् त्वं महत्ताम् अलम् एष्यसि

ko 'haṃ katham idaṃ kiṃ vā kathaṃ maraṇajanmanī / vicārayāntar etat tvaṃ mahattām alam eṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारेण परिज्ञातस्वभावस्य सतस् तव । हर्षामर्षदृशश् चेतस् तोलयिष्यन्ति नाचलम्

vicāreṇa parijñātasvabhāvasya satas tava / harṣāmarṣadṛśaś cetas tolayiṣyanti nācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस् स्वं रूपम् उत्सृज्य शमम् एष्यति विज्वरम् । भूतपूर्ववपुर् भूत्वा तरङ्गः पयसीव ते

manas svaṃ rūpam utsṛjya śamam eṣyati vijvaram / bhūtapūrvavapur bhūtvā taraṅgaḥ payasīva te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठद् एव मनो रूपं परित्यक्ष्यति ते ऽनघ । कलङ्कविकलं काल ऋत्वन्तरगताव् इव

tiṣṭhad eva mano rūpaṃ parityakṣyati te 'nagha / kalaṅkavikalaṃ kāla ṛtvantaragatāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुकम्प्या भविष्यन्ति श्रीमन्तस् सर्व एव ते । दृष्टतत्त्वस्य तुष्टस्य जनाः पितुर् इवावनौ

anukampyā bhaviṣyanti śrīmantas sarva eva te / dṛṣṭatattvasya tuṣṭasya janāḥ pitur ivāvanau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकदीपदृष्टात्मा मेर्वब्धिनभसाम् अपि । अधः करिष्यसि नृप महत्ताम् उत्तमार्थदाम्

vivekadīpadṛṣṭātmā mervabdhinabhasām api / adhaḥ kariṣyasi nṛpa mahattām uttamārthadām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महत्ताम् आगतं चेतस् तव संसारवृत्तिषु । न निमङ्क्ष्यति हे साधो गोष्पदेष्व् इव वारणः

mahattām āgataṃ cetas tava saṃsāravṛttiṣu / na nimaṅkṣyati he sādho goṣpadeṣv iva vāraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपणं तु मनो राजन् पेलवे ऽपि निमज्जति । कार्ये गोष्पदतोये ऽपि जीर्णाङ्गो मषको यथा

kṛpaṇaṃ tu mano rājan pelave 'pi nimajjati / kārye goṣpadatoye 'pi jīrṇāṅgo maṣako yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतो वासनया पङ्के कीटवत् परिमज्जति । दृश्यमात्रावलम्बिन्या स्वया दीनतया तया

ceto vāsanayā paṅke kīṭavat parimajjati / dṛśyamātrāvalambinyā svayā dīnatayā tayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् तावन् महाबाहो स्वयं सन्त्यज्यते ऽखिलम् । यावद् यावत् परालोकः परमात्मैव शिष्यते

tāvat tāvan mahābāho svayaṃ santyajyate 'khilam / yāvad yāvat parālokaḥ paramātmaiva śiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तावत् प्रक्षाल्यते धातुर् यावद् धेमैव शिष्यते । तावद् आलोक्यते सर्वं यावद् आत्मैव लक्ष्यते

tāvat prakṣālyate dhātur yāvad dhemaiva śiṣyate / tāvad ālokyate sarvaṃ yāvad ātmaiva lakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सर्विकया बुद्ध्या स्वयं सर्वत्र सर्वदा । सर्वथा सम्परित्यज्य स्वात्मनात्मोपलभ्यते

sarvaṃ sarvikayā buddhyā svayaṃ sarvatra sarvadā / sarvathā samparityajya svātmanātmopalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावत् सर्वं न सन्त्यक्तं तावद् आत्मा न लभ्यते । सर्ववस्तुपरित्यागे शेष आत्मेति कथ्यते

yāvat sarvaṃ na santyaktaṃ tāvad ātmā na labhyate / sarvavastuparityāge śeṣa ātmeti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् अन्यन् न सन्त्यक्तं तावत् सामान्यम् एव हि । वस्तु नासाद्यते साधो स्वात्मलाभे तु का कथा

yāvad anyan na santyaktaṃ tāvat sāmānyam eva hi / vastu nāsādyate sādho svātmalābhe tu kā kathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र सर्वात्मना स्वात्मलाभाय पतति स्वयम् । त्यक्तान्यकार्यः प्राप्नोति तन् नाम नृप नेतरत्

yatra sarvātmanā svātmalābhāya patati svayam / tyaktānyakāryaḥ prāpnoti tan nāma nṛpa netarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मावलोकनार्थं तु तस्मात् सर्वं परित्यजेत् । सर्वं किञ्चित् परित्यज्य यच् छिष्टं तत् परं पदम्

ātmāvalokanārthaṃ tu tasmāt sarvaṃ parityajet / sarvaṃ kiñcit parityajya yac chiṣṭaṃ tat paraṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकलकारणकार्यपरम्परामयजगद्गतवस्तुविजृम्भितम् । अलम् अपास्य मनस् स्ववपुस् ततः परिविलूय च यच् छुभम् अस्ति तत्

sakalakāraṇakāryaparamparāmayajagadgatavastuvijṛmbhitam / alam apāsya manas svavapus tataḥ parivilūya ca yac chubham asti tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.