Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.64

सुरघुः परिघश् चैव विचार्येति जगद्भ्रमम् । मिथः प्रपूजितौ तुष्टौ स्वव्यापारपरौ गतौ

suraghuḥ parighaś caiva vicāryeti jagadbhramam / mithaḥ prapūjitau tuṣṭau svavyāpāraparau gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एव राघव श्रुत्वा परमं बोधकारणम् । अनेनैव विबोधेन भव लब्धास्पदस् स्फुटम्

tad eva rāghava śrutvā paramaṃ bodhakāraṇam / anenaiva vibodhena bhava labdhāspadas sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परया प्रज्ञया धीर विचारातततैक्ष्ण्यया । गलत्य् अलम् अहङ्कारकालमेघे हृदम्बरे

parayā prajñayā dhīra vicārātatataikṣṇyayā / galaty alam ahaṅkārakālameghe hṛdambare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तलोकानुमते सफले ह्लादकारिणि । निर्मले वितते चेतश्शरत्काल उपस्थिते

samastalokānumate saphale hlādakāriṇi / nirmale vitate cetaśśaratkāla upasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ध्येये शरण्ये सुसमे सकलानन्दसम्पदि । सुप्रशस्ते चिदाकाशे स्थीयते परमात्मनि

dhyeye śaraṇye susame sakalānandasampadi / supraśaste cidākāśe sthīyate paramātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो नित्यम् अध्यात्ममयो नित्यम् अन्तर्मुखस् सुखी । नित्यं चिदनुसन्धानस् स न शोकेन बाध्यते

yo nityam adhyātmamayo nityam antarmukhas sukhī / nityaṃ cidanusandhānas sa na śokena bādhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहारपरो ऽप्य् उच्चै रागद्वेषमयो ऽपि सन् । नान्तः कलङ्कम् आदत्ते पद्मो जललवं यथा

vyavahāraparo 'py uccai rāgadveṣamayo 'pi san / nāntaḥ kalaṅkam ādatte padmo jalalavaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्विज्ञानवान् बुद्ध्वा यो ऽन्तश् शान्तमना मुनिः । न बाध्यते स मनसा करिणेव मृगाधिपः

samyagvijñānavān buddhvā yo 'ntaś śāntamanā muniḥ / na bādhyate sa manasā kariṇeva mṛgādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगैकशरणं दीनं न चित्तं ज्ञस्य विद्यते । नन्दने दुर्द्रुम इव ज्ञचित्तं हिमवद्वपुः

bhogaikaśaraṇaṃ dīnaṃ na cittaṃ jñasya vidyate / nandane durdruma iva jñacittaṃ himavadvapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरक्तजायामरणे यथा दुःखी न मानवः । परिज्ञाताखिलाविद्यं तथा चित्तं न दुःखदम्

viraktajāyāmaraṇe yathā duḥkhī na mānavaḥ / parijñātākhilāvidyaṃ tathā cittaṃ na duḥkhadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिज्ञातमनोमोहो जगद्भानोद्भवात्मना । स्पृश्यते नैनसा साधू रजसेव नभस्तलम्

parijñātamanomoho jagadbhānodbhavātmanā / spṛśyate nainasā sādhū rajaseva nabhastalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्यासम्परिज्ञानमात्रम् एव महौषधम् । अविद्याविततव्याधेस् तिमिरस्येव दीपकः

avidyāsamparijñānamātram eva mahauṣadham / avidyāvitatavyādhes timirasyeva dīpakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्या सम्परिज्ञाता यदैव हि तदैव हि । सा परिक्षीयते भूयस् स्वदते च न भोगभूः

avidyā samparijñātā yadaiva hi tadaiva hi / sā parikṣīyate bhūyas svadate ca na bhogabhūḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यवहारपरो ऽप्य् अन्तर् असक्तमतिर् एकधीः । स्पृश्यते नैनसा साधुर् मत्स्येक्षणम् इवाम्भसा

vyavahāraparo 'py antar asaktamatir ekadhīḥ / spṛśyate nainasā sādhur matsyekṣaṇam ivāmbhasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्ते चिद्भास्करालोके प्रक्षीणाज्ञानयामिनी । चित्तभूः परमानन्दम् आगता ज्ञस्य राजते

prāpte cidbhāskarāloke prakṣīṇājñānayāminī / cittabhūḥ paramānandam āgatā jñasya rājate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञाननिद्रोपशमे जनो ज्ञानार्कबोधितः । तं प्रबोधम् अवाप्नोति पुनर् येन न मुह्यति

ajñānanidropaśame jano jñānārkabodhitaḥ / taṃ prabodham avāpnoti punar yena na muhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनानि जीव्यते तानि सानन्दास् ते क्रियाक्रमाः । आत्मचिन्तोदिता येषु चिज्ज्योत्स्ना हृदयाम्बरे

dināni jīvyate tāni sānandās te kriyākramāḥ / ātmacintoditā yeṣu cijjyotsnā hṛdayāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरो मोहसमुत्तीर्णस् सततस्वात्मचिन्तया । अन्तश्शीतलताम् एति स्वामृतेनेव चन्द्रमाः

naro mohasamuttīrṇas satatasvātmacintayā / antaśśītalatām eti svāmṛteneva candramāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि मित्राणि शास्त्राणि तानि तानि दिनानि च । विरागोल्लासवान् यैस् स्याद् आत्मचिन्तोदयस् स्फुटम्

tāni mitrāṇi śāstrāṇi tāni tāni dināni ca / virāgollāsavān yais syād ātmacintodayas sphuṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं शोचन्ति ते दीना जन्मजङ्गलवीरुधः । आत्मावलोकने हेला येषाम् अधिगतैनसाम्

ciraṃ śocanti te dīnā janmajaṅgalavīrudhaḥ / ātmāvalokane helā yeṣām adhigatainasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशापाशशतैर् बद्धं भोगोलपसुलालसम् । जराजर्जरिताकारं शोकोच्छ्वासकदर्थितम्

āśāpāśaśatair baddhaṃ bhogolapasulālasam / jarājarjaritākāraṃ śokocchvāsakadarthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यूढदुःखमहाभारं जन्मजङ्गलजीविनम् । कुकर्मकर्दमालिप्तं मोहपल्वलशायिनम्

vyūḍhaduḥkhamahābhāraṃ janmajaṅgalajīvinam / kukarmakardamāliptaṃ mohapalvalaśāyinam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगदंशावलीदष्टं कृष्टं तृष्णावरत्रया । मनोवाजिनकोत्तब्धं बन्धुबन्धननिश्चलम्

rogadaṃśāvalīdaṣṭaṃ kṛṣṭaṃ tṛṣṇāvaratrayā / manovājinakottabdhaṃ bandhubandhananiścalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रदारदरीजीर्णं मग्नोन्मग्नं कुकर्दमे । श्रान्तं विगतविश्रामं भग्नम् आदीर्घवर्त्मनि

putradāradarījīrṇaṃ magnonmagnaṃ kukardame / śrāntaṃ vigataviśrāmaṃ bhagnam ādīrghavartmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गमागमपरिक्षीणं संसारारण्यचारिणम् । अलब्धशीतलच्छायं तीव्रतापोपतापितम्

gamāgamaparikṣīṇaṃ saṃsārāraṇyacāriṇam / alabdhaśītalacchāyaṃ tīvratāpopatāpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकारभासुरं दीनं वाहैर् आक्रान्तम् इन्द्रियैः । कर्मकर्णीरथाक्रान्तं तान्तं दुष्कृतताडनैः

ākārabhāsuraṃ dīnaṃ vāhair ākrāntam indriyaiḥ / karmakarṇīrathākrāntaṃ tāntaṃ duṣkṛtatāḍanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविर्भावतिरोभावचक्रावर्तदुरुद्वहम् । अज्ञानविकटाटव्यां लुठन्तं भग्नगात्रकम्

āvirbhāvatirobhāvacakrāvartadurudvaham / ajñānavikaṭāṭavyāṃ luṭhantaṃ bhagnagātrakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजानर्थस्खदामग्नं सीदमानम् अकिञ्चनम् । सन्नाङ्गं कर्मभारेण करुणाक्रन्दकारिणम्

nijānarthaskhadāmagnaṃ sīdamānam akiñcanam / sannāṅgaṃ karmabhāreṇa karuṇākrandakāriṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम जीवबलीवर्दम् इमं संसारपल्वलात् । परमं यत्नम् आस्थाय चिरम् उत्तारयेद् बलात्

rāma jīvabalīvardam imaṃ saṃsārapalvalāt / paramaṃ yatnam āsthāya ciram uttārayed balāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वावलोकनात् क्षीणे चित्ते नो जायते पुनः । जीवः कदाचन तदा भवेत् तीर्णभवार्णवः

tattvāvalokanāt kṣīṇe citte no jāyate punaḥ / jīvaḥ kadācana tadā bhavet tīrṇabhavārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महानुभावसम्पर्कात् संसारार्णवलङ्घने । युक्तिस् सम्प्राप्यते राम दृढा नौर् इव नाविकात्

mahānubhāvasamparkāt saṃsārārṇavalaṅghane / yuktis samprāpyate rāma dṛḍhā naur iva nāvikāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्मिन् देशमरौ राम नास्ति सज्जनपादपः । सफलश् शीतलच्छायो न तत्र निवसेद् बुधः

yasmin deśamarau rāma nāsti sajjanapādapaḥ / saphalaś śītalacchāyo na tatra nivased budhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्निग्धशीतवचःपत्त्रे सच्छाये स्मितपुष्पिते । क्षणाद् विश्रम्यते राम भृशं सुजनषण्डके

snigdhaśītavacaḥpattre sacchāye smitapuṣpite / kṣaṇād viśramyate rāma bhṛśaṃ sujanaṣaṇḍake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदभावे महामोहदाहसन्ततिदायिनि । किञ्चिज्जातविवेकेन स्वप्तव्यं नेह धीमता

tadabhāve mahāmohadāhasantatidāyini / kiñcijjātavivekena svaptavyaṃ neha dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैव ह्य् आत्मनो बन्धुर् आत्मनात्मानम् उद्धरेत् । नात्मानम् अवलेपेन जन्मपङ्कार्णवे क्षिपेत्

ātmaiva hy ātmano bandhur ātmanātmānam uddharet / nātmānam avalepena janmapaṅkārṇave kṣipet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किम् इदं कथम् आयातं किम्मूलं किमपक्षयम् । देहदुःखम् इति प्राज्ञैः प्रेक्षणीयं प्रयत्नतः

kim idaṃ katham āyātaṃ kimmūlaṃ kimapakṣayam / dehaduḥkham iti prājñaiḥ prekṣaṇīyaṃ prayatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न धनानि न मित्राणि न शास्त्राणि न बन्धवः । नराणाम् उपकुर्वन्ति मग्नस्वात्मसमुद्धृतौ

na dhanāni na mitrāṇi na śāstrāṇi na bandhavaḥ / narāṇām upakurvanti magnasvātmasamuddhṛtau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमात्रेण सुहृदा सदैव सहवासिना । सह किञ्चित् परामृश्य भवत्य् आत्मा समुद्धृतः

manomātreṇa suhṛdā sadaiva sahavāsinā / saha kiñcit parāmṛśya bhavaty ātmā samuddhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैराग्याभ्यासयत्नाभ्यां स्वपरामर्शजन्मना । तत्त्वालोकेन पोतेन तीर्यते भवसागरः

vairāgyābhyāsayatnābhyāṃ svaparāmarśajanmanā / tattvālokena potena tīryate bhavasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोच्यमानं जनैर् नित्यं दह्यमानं दुराशया । नात्मानम् अवमन्येत प्रोद्धरेद् एनम् आदरात्

śocyamānaṃ janair nityaṃ dahyamānaṃ durāśayā / nātmānam avamanyeta proddhared enam ādarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्कारमहालानं तृष्णारज्जुं मनोमदम् । जन्मजम्बालनिर्मग्नं जीवदन्तिनम् उद्धरेत्

ahaṅkāramahālānaṃ tṛṣṇārajjuṃ manomadam / janmajambālanirmagnaṃ jīvadantinam uddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् एतावतैवात्मा त्रातो भवति राघव । यद् अपास्य विमूढत्वम् अहङ्कारः प्रमार्ज्यते

ayam etāvataivātmā trāto bhavati rāghava / yad apāsya vimūḍhatvam ahaṅkāraḥ pramārjyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावतैव सन्मार्गो याति प्रकटताम् अलम् । यद् अपास्य मनोमोहम् अहम्भावो विलीयते

etāvataiva sanmārgo yāti prakaṭatām alam / yad apāsya manomoham ahambhāvo vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावतैव देवेशः परमात्मावगम्यते । काष्ठलोष्टसमत्वेन देहो यद् अवलोक्यते

etāvataiva deveśaḥ paramātmāvagamyate / kāṣṭhaloṣṭasamatvena deho yad avalokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्काराम्बुदे क्षीणे दृश्यते चिद्दिवाकरः । ततस् तत्परिणामेन तत् पदं समवाप्यते

ahaṅkārāmbude kṣīṇe dṛśyate ciddivākaraḥ / tatas tatpariṇāmena tat padaṃ samavāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा ध्वान्तसमुच्छेदे स्वयम् आलोकवेदनम् । तथाहङ्कारविच्छेदे स्वयम् आत्मावलोकनम्

yathā dhvāntasamucchede svayam ālokavedanam / tathāhaṅkāravicchede svayam ātmāvalokanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहङ्कारसमुच्छेदे यावस्था सुसमोदया । सा परा भरिताकारा सा सर्वव्यापिनी चितिः

ahaṅkārasamucchede yāvasthā susamodayā / sā parā bharitākārā sā sarvavyāpinī citiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिपूर्णार्णवप्रख्या न वाग्गोचरम् एति नः । नोपमानम् उपादत्ते नानुधावति रञ्जनम्

paripūrṇārṇavaprakhyā na vāggocaram eti naḥ / nopamānam upādatte nānudhāvati rañjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलं चित्प्रकाशांशकलिता स्थिरतां गता । तुर्या चेत् प्राप्यते दृष्टिस् तत् तया सोपमीयते

kevalaṃ citprakāśāṃśakalitā sthiratāṃ gatā / turyā cet prāpyate dṛṣṭis tat tayā sopamīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदूरगतसादृश्या सुषुप्तस्योपलक्ष्यते । सावस्था भरिताकारा गगनश्रीर् इवाम्बुधेः

adūragatasādṛśyā suṣuptasyopalakṣyate / sāvasthā bharitākārā gaganaśrīr ivāmbudheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोऽहङ्कारविलये सर्वभावान्तरस्थिता । समुदेति परानन्दा या तनुः पारमेश्वरी

mano'haṅkāravilaye sarvabhāvāntarasthitā / samudeti parānandā yā tanuḥ pārameśvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा स्वयं योगसंसिद्ध्या सुषुप्तादूरभाविनी । न गम्या वचसां राम हृद्य् एवेहानुभूयते

sā svayaṃ yogasaṃsiddhyā suṣuptādūrabhāvinī / na gamyā vacasāṃ rāma hṛdy evehānubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अखिलम् इदम् अनन्तम् आत्मतत्त्वं दृढपरिणामिनि चेतसि स्थिते ऽन्तः । बहिर् उपशमिते चराचरात्मा स्वयम् अनुभूयत एव देवदेवः

akhilam idam anantam ātmatattvaṃ dṛḍhapariṇāmini cetasi sthite 'ntaḥ / bahir upaśamite carācarātmā svayam anubhūyata eva devadevaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदनु विषयवासनाविनाशस् तदनु शुभः परमस्फुटः प्रकाशः । तदनु च समतावशात् स्वरूपे परिणमनं महताम् अचिन्त्यरूपे

tadanu viṣayavāsanāvināśas tadanu śubhaḥ paramasphuṭaḥ prakāśaḥ / tadanu ca samatāvaśāt svarūpe pariṇamanaṃ mahatām acintyarūpe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.