Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.67

एवं तौ कुशलप्रश्नं कृतवन्तौ परस्परम् । कालेनासाद्य विमलं ज्ञानं मोक्षं ततो गतौ

evaṃ tau kuśalapraśnaṃ kṛtavantau parasparam / kālenāsādya vimalaṃ jñānaṃ mokṣaṃ tato gatau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतो वच्मि महाबाहो यथा ज्ञानेतरा गतिः । नास्ति संसारतरणे पाशबद्धस्य चेतसः

ato vacmi mahābāho yathā jñānetarā gatiḥ / nāsti saṃsārataraṇe pāśabaddhasya cetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं भव्यमतेर् दुःखम् अनन्तम् अपि पेलवम् । कुखगस्यातरो ऽम्भोधिस् सर्पारेर् गोष्पदायते

idaṃ bhavyamater duḥkham anantam api pelavam / kukhagasyātaro 'mbhodhis sarpārer goṣpadāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहातीता महात्मानश् चिन्मात्रे स्वात्मनि स्थिताः । दूरद् देहं हसन्ति स्वं प्रेक्ष्यार्को जनताम् इव

dehātītā mahātmānaś cinmātre svātmani sthitāḥ / dūrad dehaṃ hasanti svaṃ prekṣyārko janatām iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहे दुःखिनि सङ्क्षुब्धे का नः क्षतिर् उपस्थिता । रथे विधुरिते भग्ने सारथेः केव खण्डना

dehe duḥkhini saṅkṣubdhe kā naḥ kṣatir upasthitā / rathe vidhurite bhagne sāratheḥ keva khaṇḍanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसि क्षुब्धतां याते चित्त्वस्याङ्ग किम् आगतम् । तरङ्गे रजसा म्लाने वैपरीत्यं किम् अम्बुधेः

manasi kṣubdhatāṃ yāte cittvasyāṅga kim āgatam / taraṅge rajasā mlāne vaiparītyaṃ kim ambudheḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के भवन्त्य् अयसां हंसाः पयसाम् उपलाश् च के । काश् शिलाः किल दारूणां के भोगाः परमात्मनः

ke bhavanty ayasāṃ haṃsāḥ payasām upalāś ca ke / kāś śilāḥ kila dārūṇāṃ ke bhogāḥ paramātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धः क इवाग्राशाशैलापरसमुद्रयोः । अन्तरे दूरसम्बाधे कश् च चित्तत्त्वबन्धयोः

sambandhaḥ ka ivāgrāśāśailāparasamudrayoḥ / antare dūrasambādhe kaś ca cittattvabandhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्य् उत्सङ्गोह्यमानानि काष्ठानि सरिदम्भसाम् । कानि नाम भवन्तीह शरीराणि तथात्मनः

apy utsaṅgohyamānāni kāṣṭhāni saridambhasām / kāni nāma bhavantīha śarīrāṇi tathātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्घट्टात् काष्ठपयसां यथोत्तुङ्गाः कणादयः । देहात्मनोस् समायोगात् तथैताश् चित्तवृत्तयः

saṅghaṭṭāt kāṣṭhapayasāṃ yathottuṅgāḥ kaṇādayaḥ / dehātmanos samāyogāt tathaitāś cittavṛttayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्बन्धाद् दारुपयसां प्रतिबिम्बानि दारुतः । यथा पयसि लक्ष्यन्ते शरीराणि तथात्मनि

sambandhād dārupayasāṃ pratibimbāni dārutaḥ / yathā payasi lakṣyante śarīrāṇi tathātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा दर्पणवार्यादौ प्रतिबिम्बानि वस्तुतः । नासत्यानि न सत्यानि शरीराणि तथात्मनि

yathā darpaṇavāryādau pratibimbāni vastutaḥ / nāsatyāni na satyāni śarīrāṇi tathātmani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारुवार्युपलास्फोटे दुःखिता न यथा क्वचित् । संयुक्तेषु वियुक्तेषु न तथा पञ्चसु क्षतिः

dāruvāryupalāsphoṭe duḥkhitā na yathā kvacit / saṃyukteṣu viyukteṣu na tathā pañcasu kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दारुसंवेल्लितात् तोयात् कम्पशब्दादयो यथा । प्रजायन्ते तथैवास्माद् देहाच् चित्परिबोधितात्

dārusaṃvellitāt toyāt kampaśabdādayo yathā / prajāyante tathaivāsmād dehāc citparibodhitāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बुद्धजडयोर् एतास् संविदश् चिच्छरीरयोः । एता ह्य् अज्ञानमात्रस्य तस्मिन् नष्टे तद् एव ताः

na buddhajaḍayor etās saṃvidaś ciccharīrayoḥ / etā hy ajñānamātrasya tasmin naṣṭe tad eva tāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा न कस्यचिद् दारुवारिश्लेषे ऽनुभूतयः । तथा न कस्यचिद् देहदेहिसङ्गे ऽनुभूतयः

yathā na kasyacid dāruvāriśleṣe 'nubhūtayaḥ / tathā na kasyacid dehadehisaṅge 'nubhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञस्यायं यथा दृष्टस् संसारस् सत्यतां गतः । तज्ज्ञस्यायं तथा नष्टस् संसारो ऽसत्यतां गतः

ajñasyāyaṃ yathā dṛṣṭas saṃsāras satyatāṃ gataḥ / tajjñasyāyaṃ tathā naṣṭas saṃsāro 'satyatāṃ gataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गविहीनास् ते यथा स्नेहा दृषत्तले । तथासक्तमनोवृत्तौ बाह्याभोगानुभूतयः

antassaṅgavihīnās te yathā snehā dṛṣattale / tathāsaktamanovṛttau bāhyābhogānubhūtayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गेन रहितो यद्वत् सलिलकाष्ठयोः । सम्बन्धस् तद्वद् एवान्तर् असङ्गो देहदेहिनोः

antassaṅgena rahito yadvat salilakāṣṭhayoḥ / sambandhas tadvad evāntar asaṅgo dehadehinoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गेन रहितस् सम्बन्धो जलकाष्ठयोः । ज्ञदेहदेहिनोश् चैव प्रतिबिम्बाम्भसोस् तथा

antassaṅgena rahitas sambandho jalakāṣṭhayoḥ / jñadehadehinoś caiva pratibimbāmbhasos tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिता सर्वत्र संवित्तिश् शुद्धा संवेद्यवर्जिता । द्वित्वोपलाञ्छिता त्व् अन्या दुस्संवित्तिर् न विद्यते

sthitā sarvatra saṃvittiś śuddhā saṃvedyavarjitā / dvitvopalāñchitā tv anyā dussaṃvittir na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदुःखम् एति दुःखत्वम् अन्तस्संवेदनात् स्फुटम् । स्थाणुर् भवति वेतालो वेतालत्वेन भावितः

aduḥkham eti duḥkhatvam antassaṃvedanāt sphuṭam / sthāṇur bhavati vetālo vetālatvena bhāvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्बन्धो हि सम्बन्धो भवत्य् अन्तर्विनिश्चयात् । स्वप्नाङ्गनासुरतवत् स्थाणुवेतालभङ्गवत्

asambandho hi sambandho bhavaty antarviniścayāt / svapnāṅganāsuratavat sthāṇuvetālabhaṅgavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्प्रायो हि सम्बन्धो यथा सलिलकाष्ठयोः । तथैव मिथ्या सम्बन्धश् शरीरपरमात्मनोः

asatprāyo hi sambandho yathā salilakāṣṭhayoḥ / tathaiva mithyā sambandhaś śarīraparamātmanoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गं विना नाम्बु काष्ठाघातैः प्रमुह्यते । आत्मान्तस्सङ्गरहितो देहदुःखैर् न दह्यते

antassaṅgaṃ vinā nāmbu kāṣṭhāghātaiḥ pramuhyate / ātmāntassaṅgarahito dehaduḥkhair na dahyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहभावनयैवात्मा देहदुःखवशे स्थितः । तत्त्यागेन ततो मुक्तो भवतीति विदुर् बुधाः

dehabhāvanayaivātmā dehaduḥkhavaśe sthitaḥ / tattyāgena tato mukto bhavatīti vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गविहीनत्वाद् दुःखवन्त्य् अङ्ग नो यथा । पत्त्राम्बूपलदारूणि श्लिष्टान्य् अपि परस्परम्

antassaṅgavihīnatvād duḥkhavanty aṅga no yathā / pattrāmbūpaladārūṇi śliṣṭāny api parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गेन रहिता यान्ति निर्दुःखतां पराम् । श्लिष्टा अपि तथैवात्मा देहेन्द्रियमनांस्य् अलम्

antassaṅgena rahitā yānti nirduḥkhatāṃ parām / śliṣṭā api tathaivātmā dehendriyamanāṃsy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सङ्गो हि संसारे सर्वेषां नाम देहिनाम् । जरामरणमोहानां तरूणां बीजकारणम्

antassaṅgo hi saṃsāre sarveṣāṃ nāma dehinām / jarāmaraṇamohānāṃ tarūṇāṃ bījakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसङ्गवाञ् जन्तुर् मग्नस् संसारसागरे । अन्तस्संसङ्गमुक्तस् तु तीर्णस् संसारसागरात्

antassaṃsaṅgavāñ jantur magnas saṃsārasāgare / antassaṃsaṅgamuktas tu tīrṇas saṃsārasāgarāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसङ्गवच् चित्तं शतशाखम् इहोच्यते । अन्तस्संसङ्गरहितं विलीनं चित्तम् उच्यते

antassaṃsaṅgavac cittaṃ śataśākham ihocyate / antassaṃsaṅgarahitaṃ vilīnaṃ cittam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भग्नस्फटिकवद् विद्धि मनस् सक्तम् अपावनम् । अभग्नस्फटिकाभासम् असक्तं विद्धि वै मनः

bhagnasphaṭikavad viddhi manas saktam apāvanam / abhagnasphaṭikābhāsam asaktaṃ viddhi vai manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असक्तं निर्मलं चित्तं मुक्तं संसार्य् अपि स्फुटम् । सक्तं तु दीर्घतपसा युक्तम् अप्य् अतिबन्धवत्

asaktaṃ nirmalaṃ cittaṃ muktaṃ saṃsāry api sphuṭam / saktaṃ tu dīrghatapasā yuktam apy atibandhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्सक्तं मनो बद्धं मुक्तं सक्तिविवर्जितम् । अन्तस्संसक्तिर् एवैकं कारणं बन्धमोक्षयोः

antassaktaṃ mano baddhaṃ muktaṃ saktivivarjitam / antassaṃsaktir evaikaṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसक्तिमुक्तस्य कुर्वतो ऽपि न कर्तृता । सुखदुःखवति स्वप्ने सम्भ्रमोन्मुखता यथा

antassaṃsaktimuktasya kurvato 'pi na kartṛtā / sukhaduḥkhavati svapne sambhramonmukhatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ते कर्तरि कर्तृत्वम् अदेहस्यापि विद्यते । स्वप्नादाव् इव विक्षुब्धसुखदुःखदशामयम्

citte kartari kartṛtvam adehasyāpi vidyate / svapnādāv iva vikṣubdhasukhaduḥkhadaśāmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकर्तरि मनस्य् अन्तर् अकर्तृत्वं स्फुटं भवेत् । शून्यचित्तो हि पुरुषः कुर्वन्न् अपि न चेतति

akartari manasy antar akartṛtvaṃ sphuṭaṃ bhavet / śūnyacitto hi puruṣaḥ kurvann api na cetati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतसा कृतम् आप्नोषि चेतसा न कृतं न तु । न क्वचित् कारणं देहो न चित्तम् अपि कर्तृ वै

cetasā kṛtam āpnoṣi cetasā na kṛtaṃ na tu / na kvacit kāraṇaṃ deho na cittam api kartṛ vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंसक्तम् अकर्त्र् एव कुर्वद् एव मनो विदुः । न कर्मफलभोक्तृत्वम् असक्तं प्रतिपद्यते

asaṃsaktam akartr eva kurvad eva mano viduḥ / na karmaphalabhoktṛtvam asaktaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्याम् असंसक्तो न लिप्यते । दूरस्थकान्तासंसक्तमनाः कार्यैर् इवाग्रगैः

brahmahatyāśvamedhābhyām asaṃsakto na lipyate / dūrasthakāntāsaṃsaktamanāḥ kāryair ivāgragaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसक्तिनिर्मुक्तो जीवो मधुरवृत्तिमान् । बहिः कुर्वन्न् अकुर्वन् वा कर्ता भोक्ता न हि क्वचित्

antassaṃsaktinirmukto jīvo madhuravṛttimān / bahiḥ kurvann akurvan vā kartā bhoktā na hi kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसक्तिमुक्तं यन् मनस् स्यात् तद् अकर्तृकम् । तद् वियुक्तं प्रशान्तं तत् तद् युक्तं तद् अलेपकम्

antassaṃsaktimuktaṃ yan manas syāt tad akartṛkam / tad viyuktaṃ praśāntaṃ tat tad yuktaṃ tad alepakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् स्यात् सर्वपदार्थानां श्लिष्टानां निश्चितं बहिः । सर्वदुःखकरीं क्रूराम् अन्तस्सक्तिं विवर्जयेत्

tat syāt sarvapadārthānāṃ śliṣṭānāṃ niścitaṃ bahiḥ / sarvaduḥkhakarīṃ krūrām antassaktiṃ vivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरहितम् अलम् अन्तस्सङ्गदोषेण चेतश् शमम् उपगतम् आद्यं व्योमवन् निर्मलाभम् । सकलकलनमुक्तेनात्मनैकत्वम् एति स्थिरम् अलिनिभम् अम्भो वारिणीवालिनीले

virahitam alam antassaṅgadoṣeṇa cetaś śamam upagatam ādyaṃ vyomavan nirmalābham / sakalakalanamuktenātmanaikatvam eti sthiram alinibham ambho vāriṇīvālinīle

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.