Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.68

कीदृशो भगवन् सङ्गः कश् च बन्धाय वै नृणाम् । कश् च मोक्षाय कथितः कथं चैष चिकित्स्यते

kīdṛśo bhagavan saṅgaḥ kaś ca bandhāya vai nṛṇām / kaś ca mokṣāya kathitaḥ kathaṃ caiṣa cikitsyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहदेहिविभागैकपरित्यागे न भावना । देहमात्रे तु विश्वासस् सङ्गो बन्धार्ह उच्यते

dehadehivibhāgaikaparityāge na bhāvanā / dehamātre tu viśvāsas saṅgo bandhārha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनन्तस्यात्मतत्त्वस्य सपर्यन्तविनिश्चये । यत् सुखार्थित्वम् अन्तस् स सङ्गो बन्धार्ह उच्यते

anantasyātmatattvasya saparyantaviniścaye / yat sukhārthitvam antas sa saṅgo bandhārha ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् आत्मेदम् अखिलं किं वाञ्छामि त्यजामि किम् । इत्य् असङ्गस्थितिं विद्धि जीवन्मुक्ततनुस्थिताम्

sarvam ātmedam akhilaṃ kiṃ vāñchāmi tyajāmi kim / ity asaṅgasthitiṃ viddhi jīvanmuktatanusthitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहम् अस्मि न चान्यो ऽस्ति मा भवन्तु भवन्तु वा । सुखान्य् असक्त इत्य् अन्तः कथ्यते मुक्तिभाङ् नरः

nāham asmi na cānyo 'sti mā bhavantu bhavantu vā / sukhāny asakta ity antaḥ kathyate muktibhāṅ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभिनन्दति नैष्कर्म्यं न कर्मप्रकृतेहितः । सुसमो यः फलत्यागी सो ऽसंसक्त इति स्मृतः

nābhinandati naiṣkarmyaṃ na karmaprakṛtehitaḥ / susamo yaḥ phalatyāgī so 'saṃsakta iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वैकनिष्ठस्य हर्षामर्षवशं मनः । यस्य नायात्य् असक्तो ऽसौ जीवन्मुक्तश् च कथ्यते

ātmatattvaikaniṣṭhasya harṣāmarṣavaśaṃ manaḥ / yasya nāyāty asakto 'sau jīvanmuktaś ca kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकर्मफलादीनां मनसैव न कर्मणा । निपुणं यः परित्यागस् सो ऽसंसङ्ग इति स्मृतः

sarvakarmaphalādīnāṃ manasaiva na karmaṇā / nipuṇaṃ yaḥ parityāgas so 'saṃsaṅga iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंसङ्गेन सकलाश् चेष्टा नानाविजृम्भिताः । चिकित्सिता भवन्त्य् अङ्ग श्रेयस् सम्पादयन्ति च

asaṃsaṅgena sakalāś ceṣṭā nānāvijṛmbhitāḥ / cikitsitā bhavanty aṅga śreyas sampādayanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तिवशतस् सर्वे वितता दुःखराशयः । प्रयान्ति शतशाखत्वं श्वभ्रकण्टकवृक्षवत्

saṃsaktivaśatas sarve vitatā duḥkharāśayaḥ / prayānti śataśākhatvaṃ śvabhrakaṇṭakavṛkṣavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रज्जुकृष्टघनघ्राणो यद् गन्त्र्याः पथि गर्दभः । भारं वहति भीतात्मा तत् संसक्तिविजृम्भितम्

rajjukṛṣṭaghanaghrāṇo yad gantryāḥ pathi gardabhaḥ / bhāraṃ vahati bhītātmā tat saṃsaktivijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीतवातातपक्लेशम् एकदेशनिषण्णया । तरुर् वहति यत् तन्वा तत् संसङ्गविजृम्भितम्

śītavātātapakleśam ekadeśaniṣaṇṇayā / tarur vahati yat tanvā tat saṃsaṅgavijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धराविवरनिर्मग्नो यत् कीटः पीडिताङ्गकः । क्षिणोति विकलः कालं तत् संसङ्गविजृम्भितम्

dharāvivaranirmagno yat kīṭaḥ pīḍitāṅgakaḥ / kṣiṇoti vikalaḥ kālaṃ tat saṃsaṅgavijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूर्वाङ्कुरतृणाहारः किरातशरपीडया । जहाति यन् मृगो देहं तत् संसङ्गविजृम्भितम्

dūrvāṅkuratṛṇāhāraḥ kirātaśarapīḍayā / jahāti yan mṛgo dehaṃ tat saṃsaṅgavijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीरुत्तृणदशां याता लूयन्ते यत् पुनः पुनः । नानाविगतसञ्चारास् तत् संसक्तिविजृम्भितम्

vīruttṛṇadaśāṃ yātā lūyante yat punaḥ punaḥ / nānāvigatasañcārās tat saṃsaktivijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसातलरसायोगात् तृणगुल्मलतादयः । जनयन्ति यद् आकारं तत् संसक्तिविजृम्भितम्

rasātalarasāyogāt tṛṇagulmalatādayaḥ / janayanti yad ākāraṃ tat saṃsaktivijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पत्योत्पत्य लीयन्ते तरङ्गिणि तरङ्गवत् । भूतानि यद् अनन्तानि तत् संसक्तिविजृम्भितम्

utpatyotpatya līyante taraṅgiṇi taraṅgavat / bhūtāni yad anantāni tat saṃsaktivijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शान्तैवानन्तसङ्काशा पदार्थशतसङ्कुला । यत् संसारनदी मत्ता तत् संसक्तिविजृम्भितम्

śāntaivānantasaṅkāśā padārthaśatasaṅkulā / yat saṃsāranadī mattā tat saṃsaktivijṛmbhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तिर् हि द्विविधा प्रोक्ता वन्ध्या वन्द्या च राघव । वन्ध्या सर्वत्र मूढानां वन्द्या तत्त्वविदां निजा

saktir hi dvividhā proktā vandhyā vandyā ca rāghava / vandhyā sarvatra mūḍhānāṃ vandyā tattvavidāṃ nijā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वावबोधेन हीना देहादिवस्तुजा । भूयस्संसारदा सक्तिर् दृढा वन्ध्येति कथ्यते

ātmatattvāvabodhena hīnā dehādivastujā / bhūyassaṃsāradā saktir dṛḍhā vandhyeti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वावबोधेन सत्यभूता विवेकजा । वन्द्या हि कथ्यते सक्तिर् भूयस्संसारवर्जिता

ātmatattvāvabodhena satyabhūtā vivekajā / vandyā hi kathyate saktir bhūyassaṃsāravarjitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्खचक्रगदाहस्तो देहो विविधयेहया । वन्द्यसंसक्तिवशतः परिपाति जगत्त्रयम्

śaṅkhacakragadāhasto deho vividhayehayā / vandyasaṃsaktivaśataḥ paripāti jagattrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतं निरालम्बे व्योमवर्त्मनि पान्थताम् । वन्द्यसंसक्तिवशतः करोति रविर् अन्वहम्

anārataṃ nirālambe vyomavartmani pānthatām / vandyasaṃsaktivaśataḥ karoti ravir anvaham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाकल्पसमाधानधीरकल्पितकल्पनम् । वन्द्यसंसक्तिवशतो ब्राह्मं स्फुरति वै वपुः

mahākalpasamādhānadhīrakalpitakalpanam / vandyasaṃsaktivaśato brāhmaṃ sphurati vai vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लीलया ललनालाननिलीनं भूतिभूषितम् । वन्द्यसंसक्तिवशतश् शरीरं शाङ्करं स्थितम्

līlayā lalanālānanilīnaṃ bhūtibhūṣitam / vandyasaṃsaktivaśataś śarīraṃ śāṅkaraṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञातगतयस् सिद्धा लोकपालास् तथेतरे । वन्द्यसंसक्तिवशतस् तिष्ठन्ति जगतां गणे

vijñātagatayas siddhā lokapālās tathetare / vandyasaṃsaktivaśatas tiṣṭhanti jagatāṃ gaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धत्ते शरीरयन्त्रौघम् अन्येयं भूतसन्ततिः । वन्ध्यसंसक्तिवशतो जरामृतिविवर्तितम्

dhatte śarīrayantraugham anyeyaṃ bhūtasantatiḥ / vandhyasaṃsaktivaśato jarāmṛtivivartitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनः पतति भोगेषु गृध्रो मांसलवेष्व् इव । वन्ध्यसक्तिवशाद् एव व्यर्थया रस्यशङ्कया

manaḥ patati bhogeṣu gṛdhro māṃsalaveṣv iva / vandhyasaktivaśād eva vyarthayā rasyaśaṅkayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तिवशतो वाति वायुर् भुवनकोटरे । पञ्चभूतानि तिष्ठन्ति वहतीयं जगत्स्थितिः

saṃsaktivaśato vāti vāyur bhuvanakoṭare / pañcabhūtāni tiṣṭhanti vahatīyaṃ jagatsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवि देवा भुवि नराः पाताले भोगिनो ऽसुराः । ब्रह्माण्डोदुम्बरफले स्फुरन्मषकवत् स्थिताः

divi devā bhuvi narāḥ pātāle bhogino 'surāḥ / brahmāṇḍodumbaraphale sphuranmaṣakavat sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायन्ते च म्रियन्ते च निपतन्त्य् उत्पतन्ति च । भूतान्य् अविरतं भूयो निर्झराम्बुकणा इव

jāyante ca mriyante ca nipatanty utpatanti ca / bhūtāny avirataṃ bhūyo nirjharāmbukaṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परस्परनिगीर्णाङ्गी जनता जाड्यजर्जरा । सम्भ्रान्ता प्रभ्रमत्य् अङ्ग शीर्णं पर्णम् इवाम्बरे

parasparanigīrṇāṅgī janatā jāḍyajarjarā / sambhrāntā prabhramaty aṅga śīrṇaṃ parṇam ivāmbare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नक्षत्रचक्रं गगने क्षमामषकसन्ततम् । स्फुरत्य् आवर्तवृत्त्यैव पातालगजलौघवत्

nakṣatracakraṃ gagane kṣamāmaṣakasantatam / sphuraty āvartavṛttyaiva pātālagajalaughavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पातोत्पातदशाजीर्णं कालबालककन्दुकम् । अद्यापि न जहातीन्दुर् जडिम्ना मलिनं वपुः

pātotpātadaśājīrṇaṃ kālabālakakandukam / adyāpi na jahātīndur jaḍimnā malinaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानायुगपरावर्तदुःखालोकनकर्कशम् । न लुनाति मनष्षण्डं दिवि गीर्वाणमण्डलम्

nānāyugaparāvartaduḥkhālokanakarkaśam / na lunāti manaṣṣaṇḍaṃ divi gīrvāṇamaṇḍalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनामात्रवशतः परे व्योमनि केनचित् । इदम् आरचितं चित्रं विचित्रं पश्य राघव

vāsanāmātravaśataḥ pare vyomani kenacit / idam āracitaṃ citraṃ vicitraṃ paśya rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस्सङ्गैकरङ्गेण शून्ये व्योम्नि जगन्मयम् । यद् इदं रचितं चित्रं न तत् सत्यं कदाचन

manassaṅgaikaraṅgeṇa śūnye vyomni jaganmayam / yad idaṃ racitaṃ citraṃ na tat satyaṃ kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तमनसाम् अस्मिन् संसारे व्यवहारिणाम् । अत्ति तृष्णा शरीराणि तृणान्य् अग्निशिखा यथा

saṃsaktamanasām asmin saṃsāre vyavahāriṇām / atti tṛṣṇā śarīrāṇi tṛṇāny agniśikhā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिसक्तमतेर् देहान् सिकताः पत्युर् अम्भसाम् । कश् शक्तः परिसङ्ख्यातुं परमाणुगणं तथा

parisaktamater dehān sikatāḥ patyur ambhasām / kaś śaktaḥ parisaṅkhyātuṃ paramāṇugaṇaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुक्तालताया गङ्गाया मेरोर् आपादमस्तकम् । तरङ्गमुक्ता गण्यन्ते न देहास् सक्तचेतसः

muktālatāyā gaṅgāyā meror āpādamastakam / taraṅgamuktā gaṇyante na dehās saktacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तचित्तम् आयान्ति सर्वा दुःखपरम्पराः । जडकल्लोलवलिता महानद्य इवाम्बुधिम्

saṃsaktacittam āyānti sarvā duḥkhaparamparāḥ / jaḍakallolavalitā mahānadya ivāmbudhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसक्तमनसाम् एता रम्यान्तःपुरपङ्क्तयः । रचिता रौरवावीचिकालसूत्रादिनामिकाः

saṃsaktamanasām etā ramyāntaḥpurapaṅktayaḥ / racitā rauravāvīcikālasūtrādināmikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तचित्तं जनं दुःखशुष्कम् इन्धनसञ्चयम् । ज्वलतां नरकाग्नीनां विद्धि तेन ज्वलन्ति ते

saktacittaṃ janaṃ duḥkhaśuṣkam indhanasañcayam / jvalatāṃ narakāgnīnāṃ viddhi tena jvalanti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखजालम् इदं राम यत् किञ्चिज् जगतीगतम् । संसक्तमनसाम् अर्थे तत् सर्वं परिकल्पितम्

duḥkhajālam idaṃ rāma yat kiñcij jagatīgatam / saṃsaktamanasām arthe tat sarvaṃ parikalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस्संसङ्गधर्मिण्या भारभूतशरीरया । क्षयोदयदशार्थिन्या सर्वं ततम् अविद्यया

manassaṃsaṅgadharmiṇyā bhārabhūtaśarīrayā / kṣayodayadaśārthinyā sarvaṃ tatam avidyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंसङ्गेन भोगानां सर्वा राम विभूतयः । परं विस्तारम् आयान्ति प्रावृषीव महापगाः

asaṃsaṅgena bhogānāṃ sarvā rāma vibhūtayaḥ / paraṃ vistāram āyānti prāvṛṣīva mahāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्संसङ्गम् अङ्गानाम् अङ्गारं विद्धि राघव । अनन्तस्सङ्गम् अङ्गानां विद्धि राम रसायनम्

antassaṃsaṅgam aṅgānām aṅgāraṃ viddhi rāghava / anantassaṅgam aṅgānāṃ viddhi rāma rasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसङ्गेनान्तरस्थेन दह्यते प्रकृतिस् स्वयम् । स्वफलोत्थेनैडकाक्षी पावकेन यथौषधिः

saṃsaṅgenāntarasthena dahyate prakṛtis svayam / svaphalotthenaiḍakākṣī pāvakena yathauṣadhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वत्रासक्तम् आशक्तम् अनन्तम् इव संस्थितम् । असङ्कल्पं सदाभासं सुखायैव मनो भवेत्

sarvatrāsaktam āśaktam anantam iva saṃsthitam / asaṅkalpaṃ sadābhāsaṃ sukhāyaiva mano bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यादृशि प्रोदयम् आगतेन क्षयं त्व् अविद्याविषयं गतेन । सर्वत्र संसक्तिविवर्जितेन स्वचेतसा तिष्ठति यस् स मुक्तः

vidyādṛśi prodayam āgatena kṣayaṃ tv avidyāviṣayaṃ gatena / sarvatra saṃsaktivivarjitena svacetasā tiṣṭhati yas sa muktaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.