Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.72

देहे जाते न जातो ऽसि देहे नष्टे न नश्यसि । त्वम् आत्मा निष्कलङ्कात्मा देहस् तव न कश्चन

dehe jāte na jāto 'si dehe naṣṭe na naśyasi / tvam ātmā niṣkalaṅkātmā dehas tava na kaścana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कुण्डबदरन्यायो या घटाकाशसंस्थितिः । तत्रैकस्मिन् क्षते क्षीणे द्वे इति व्यर्थकल्पना

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yā ghaṭākāśasaṃsthitiḥ / tatraikasmin kṣate kṣīṇe dve iti vyarthakalpanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विनाशिनि विनष्टे ऽस्मिन् देहे स्वां स्थितिम् आगते । विनश्यामीति यः खेदी तं धिग् अस्त्व् अन्धचेतनम्

vināśini vinaṣṭe 'smin dehe svāṃ sthitim āgate / vinaśyāmīti yaḥ khedī taṃ dhig astv andhacetanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशो रश्मिरथयोस् स्नेहोद्वेगविवर्जितः । सम्बन्धस् तादृशो देहचित्तेन्द्रियसुखैश् चितः

yādṛśo raśmirathayos snehodvegavivarjitaḥ / sambandhas tādṛśo dehacittendriyasukhaiś citaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतेतरेतरापेक्षस् सरःपङ्कोपलाम्भसाम् । यथा राघव सम्बन्धस् तथा देहेन्द्रियात्मनाम्

gatetaretarāpekṣas saraḥpaṅkopalāmbhasām / yathā rāghava sambandhas tathā dehendriyātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यादृशो ऽब्धिधराद्यानां निरिच्छापरिदेवनः । संयोगो विप्रयोगश् च तादृशो देहदेहिनाम्

yādṛśo 'bdhidharādyānāṃ niricchāparidevanaḥ / saṃyogo viprayogaś ca tādṛśo dehadehinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा कल्पितवेतालविकारभयभीतयः । मिथ्यैव कल्पिता एते तथा स्नेहसुखादयः

yathā kalpitavetālavikārabhayabhītayaḥ / mithyaiva kalpitā ete tathā snehasukhādayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतपञ्चकसम्पिण्डाद् रचिता जनताः पृथक् । एकस्माद् एव विटपाद् विचित्रा इव पुत्रिकाः

bhūtapañcakasampiṇḍād racitā janatāḥ pṛthak / ekasmād eva viṭapād vicitrā iva putrikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काष्ठेतरत् काष्ठनरे किञ्चिद् अन्यन् न विद्यते । भूतपिण्डेतरद् देहे किञ्चिद् अन्यन् न विद्यते

kāṣṭhetarat kāṣṭhanare kiñcid anyan na vidyate / bhūtapiṇḍetarad dehe kiñcid anyan na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूतपञ्चकविक्षोभनाशोत्पादेषु हे जनाः । हर्षामर्षविषादानां किं भवन्तो वशं गताः

bhūtapañcakavikṣobhanāśotpādeṣu he janāḥ / harṣāmarṣaviṣādānāṃ kiṃ bhavanto vaśaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को नामातिशयः पुंसां स्त्रीनाम्न्य् अपरनाम्नि वा । केवले भूतसङ्घाते प्रोद्भूते ऽर्जुनवातवत्

ko nāmātiśayaḥ puṃsāṃ strīnāmny aparanāmni vā / kevale bhūtasaṅghāte prodbhūte 'rjunavātavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्निवेशांशवैचित्र्यम् अज्ञानाम् एव तुष्टये । तज्ज्ञानां तु यथाभूतभूतपञ्चकदर्शनम्

sanniveśāṃśavaicitryam ajñānām eva tuṣṭaye / tajjñānāṃ tu yathābhūtabhūtapañcakadarśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथश् शिलापुत्रिकयोर् यथैकोपलसंस्थयोः । श्लिष्टयोर् अपि नो रागस् तथा चित्तशरीरयोः

mithaś śilāputrikayor yathaikopalasaṃsthayoḥ / śliṣṭayor api no rāgas tathā cittaśarīrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्पुंसां यादृशो ऽन्योऽन्यम् आशयस् सङ्गमे भवेत् । बुद्धीन्द्रियात्ममनसाम् सङ्गमे तादृशो ऽस्तु ते

mṛtpuṃsāṃ yādṛśo 'nyo'nyam āśayas saṅgame bhavet / buddhīndriyātmamanasām saṅgame tādṛśo 'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नान्योऽन्यस्नेहसम्बन्धभाजनं शैलपुत्रिकाः । देहेन्द्रियात्मप्राणाश् च कस्यात्र परिदेवना

nānyo'nyasnehasambandhabhājanaṃ śailaputrikāḥ / dehendriyātmaprāṇāś ca kasyātra paridevanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इतश् चेतश् च यातानि यथा संश्लेषयत्य् अलम् । तरङ्गस् तृणजालानि तथा भूतानि भूतकृत्

itaś cetaś ca yātāni yathā saṃśleṣayaty alam / taraṅgas tṛṇajālāni tathā bhūtāni bhūtakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संयुज्यन्ते वियुज्यन्ते तृणान्य् अब्धिजले यथा । मुक्तान्तःकलनं देहभूतान्य् आत्मनि वै तथा

saṃyujyante viyujyante tṛṇāny abdhijale yathā / muktāntaḥkalanaṃ dehabhūtāny ātmani vai tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मा चित्ततया देहभूतान्य् आश्लेषयन् स्थितः । तृणान्य् आवर्तवृत्त्यान्तःकलनोन्मुक्तम् अम्ब्व् इव

ātmā cittatayā dehabhūtāny āśleṣayan sthitaḥ / tṛṇāny āvartavṛttyāntaḥkalanonmuktam ambv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबोधाच् चित्ततां त्यक्त्वा व्रजत्य् आत्मात्मतां स्वयम् । स्वस्पन्दवशतो वारि त्यक्त्वावर्तम् इवाच्छताम्

prabodhāc cittatāṃ tyaktvā vrajaty ātmātmatāṃ svayam / svaspandavaśato vāri tyaktvāvartam ivācchatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विविक्तं भूतौघं देहसञ्ज्ञं प्रपश्यति । वातस्कन्धगतो जन्तुर् वसुधामण्डलं यथा

tato viviktaṃ bhūtaughaṃ dehasañjñaṃ prapaśyati / vātaskandhagato jantur vasudhāmaṇḍalaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथग्भूतगणं त्यक्त्वा देहातीतो भवत्य् अजः । परं प्रकाशम् आयाति सूर्यकान्त इवाहनि

pṛthagbhūtagaṇaṃ tyaktvā dehātīto bhavaty ajaḥ / paraṃ prakāśam āyāti sūryakānta ivāhani

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जानात्य् अथात्मनात्मानं मानमेयामयोज्झितम् । मुक्तः क्षीवतयेवान्तस् स्वां संविदम् अनुस्मरन्

jānāty athātmanātmānaṃ mānameyāmayojjhitam / muktaḥ kṣīvatayevāntas svāṃ saṃvidam anusmaran

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैकस् स्पन्दते चित्खे वस्तुजालैर् इवोदितः । तरङ्गकणकल्लोलैर् अनन्ताम्ब्व् अम्बुधाव् इव

ātmaikas spandate citkhe vastujālair ivoditaḥ / taraṅgakaṇakallolair anantāmbv ambudhāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम्प्रायमहाबोधा वीतरागा गतैनसः । जीवन्मुक्ताश् चरन्तीह महासत्त्वपदं गताः

evamprāyamahābodhā vītarāgā gatainasaḥ / jīvanmuktāś carantīha mahāsattvapadaṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा कचन्ति विविधैर् मणिरत्नैर् महोर्मयः । निरस्तवासनं चित्रैर् व्यवहारैर् नरोत्तमाः

yathā kacanti vividhair maṇiratnair mahormayaḥ / nirastavāsanaṃ citrair vyavahārair narottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कूलकाषैर् जलधिर् न रजोभिर् नभस्तलम् । न म्लायति निजैर् लोकव्यवहारैर् इहात्मवान्

na kūlakāṣair jaladhir na rajobhir nabhastalam / na mlāyati nijair lokavyavahārair ihātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतैर् अभ्यागतैस् स्वच्छैर् मलिनैश् चपलैर् जडैः । न रागो नाम्बुधेर् द्वेषो भोगैश् चाधिगतात्मनः

gatair abhyāgatais svacchair malinaiś capalair jaḍaiḥ / na rāgo nāmbudher dveṣo bhogaiś cādhigatātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् मनोमननं किञ्चित् समग्रे जगति स्थितम् । तच् चेत्योन्मुखचित्तत्त्वविलासोल्लसनं विदुः

yan manomananaṃ kiñcit samagre jagati sthitam / tac cetyonmukhacittattvavilāsollasanaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अहं यच् च भूतादि कालत्रितयभावि यत् । दृश्यदर्शनसम्बन्धविस्तारस् तद् विजृम्भते

yad ahaṃ yac ca bhūtādi kālatritayabhāvi yat / dṛśyadarśanasambandhavistāras tad vijṛmbhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् दृश्यं तद् असत् सद् वा दृष्टिम् एकाम् उपाश्रितम् । अन्यत् त्व् अलेपकं तस्माद् धर्षशोकदशे कुतः

yad dṛśyaṃ tad asat sad vā dṛṣṭim ekām upāśritam / anyat tv alepakaṃ tasmād dharṣaśokadaśe kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असत्यम् एवासत्यं हि सत्यं सत्यं सदैव हि । सत्यासत्यम् असद् विद्धि तदर्थं किं विमुह्यसि

asatyam evāsatyaṃ hi satyaṃ satyaṃ sadaiva hi / satyāsatyam asad viddhi tadarthaṃ kiṃ vimuhyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्दर्शनं त्यक्त्वा सम्यक् पश्य सुलोचन । न क्वचिन् मुह्यति प्रौढस् सम्यग्दर्शनवान् इह

asamyagdarśanaṃ tyaktvā samyak paśya sulocana / na kvacin muhyati prauḍhas samyagdarśanavān iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धे यत् सुखं पारमार्थिकम् । अनुभूतिमयं तस्मात् परं ब्रह्मेति कथ्यते

dṛśyadarśanasambandhe yat sukhaṃ pāramārthikam / anubhūtimayaṃ tasmāt paraṃ brahmeti kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धसुखसंविद् अनुत्तमा । ददात्य् अज्ञाय संसारं ज्ञाय मोक्षं सुखोदया

dṛśyadarśanasambandhasukhasaṃvid anuttamā / dadāty ajñāya saṃsāraṃ jñāya mokṣaṃ sukhodayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धसुखम् आत्मवपुर् विदुः । तद् दृश्यावलितं बद्धं तन्मुक्तं मुक्तम् उच्यते

dṛśyadarśanasambandhasukham ātmavapur viduḥ / tad dṛśyāvalitaṃ baddhaṃ tanmuktaṃ muktam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धसुखसंविद् अनामया । क्षयातिशयमुक्ता चेत् तन् मुक्तिस् सोच्यते बुधैः

dṛśyadarśanasambandhasukhasaṃvid anāmayā / kṣayātiśayamuktā cet tan muktis socyate budhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनसम्बन्धे यानुभूतिस् स्वगोचरा । दृश्यदर्शननिर्मुक्ता ताम् आलम्ब्य भवाभवः

dṛśyadarśanasambandhe yānubhūtis svagocarā / dṛśyadarśananirmuktā tām ālambya bhavābhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौषुप्ती दृष्टिर् एषा हि यात्य् एवं सम्प्रकाशताम् । एवं च याति तुर्यत्वम् एवं मुक्तिर् इति स्मृता

sauṣuptī dṛṣṭir eṣā hi yāty evaṃ samprakāśatām / evaṃ ca yāti turyatvam evaṃ muktir iti smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृश्यदर्शनमुक्तायां युक्तायां परया धिया । दृश्यदर्शनसम्बन्धसंविद्य् अस्यां तु राघव

dṛśyadarśanamuktāyāṃ yuktāyāṃ parayā dhiyā / dṛśyadarśanasambandhasaṃvidy asyāṃ tu rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नात्मा स्थूलो न चैवाणुर् न प्रत्यक्षो न चेतनः । नाचेतनो न च जडो न चैवासन् न सन्मयः

nātmā sthūlo na caivāṇur na pratyakṣo na cetanaḥ / nācetano na ca jaḍo na caivāsan na sanmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं नान्यो न चैवैको नानेको नाप्य् अनेकवान् । नाभ्याशस्थो न दूरस्थो नैवास्ति न च नास्ति च

nāhaṃ nānyo na caivaiko nāneko nāpy anekavān / nābhyāśastho na dūrastho naivāsti na ca nāsti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाप्राप्यो नापि च प्राप्यो न चासर्वो न सर्वगः । न पदार्थो नापदार्थो नापञ्चात्मा न पञ्च च

nāprāpyo nāpi ca prāpyo na cāsarvo na sarvagaḥ / na padārtho nāpadārtho nāpañcātmā na pañca ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् इदं दृश्यतां प्राप्तं मनष्षष्ठेन्द्रियास्पदम् । तदतीतं पदं यत् स्यात् तन् न किञ्चिद् इवेहितम्

yad idaṃ dṛśyatāṃ prāptaṃ manaṣṣaṣṭhendriyāspadam / tadatītaṃ padaṃ yat syāt tan na kiñcid ivehitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाभूतम् इदं सम्यग् ज्ञस्य सम्पश्यतो जगत् । सर्वम् आत्ममयं विद्वन् नास्त्य् अनात्ममयं क्वचित्

yathābhūtam idaṃ samyag jñasya sampaśyato jagat / sarvam ātmamayaṃ vidvan nāsty anātmamayaṃ kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काठिन्यद्रवणस्पन्दस्वावकाशावलोकने । आत्मैव सर्वं सर्वेषु भूवार्यनिलखाग्निषु

kāṭhinyadravaṇaspandasvāvakāśāvalokane / ātmaiva sarvaṃ sarveṣu bhūvāryanilakhāgniṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तैवास्ति न वस्तूनां यया नाम विना चिता । व्यतिरिक्तं ततो ऽस्तीति विद्धि प्रोन्मत्तजल्पितम्

sattaivāsti na vastūnāṃ yayā nāma vinā citā / vyatiriktaṃ tato 'stīti viddhi pronmattajalpitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एको जगन्ति सकलानि समस्तकालकल्पक्रमान्तरगतानि गतागतानि । आत्मैव नेतरकलाकलनास्ति काचिद् इत्थम्मतिर् भव भवातिगतो महात्मन्

eko jaganti sakalāni samastakālakalpakramāntaragatāni gatāgatāni / ātmaiva netarakalākalanāsti kācid itthammatir bhava bhavātigato mahātman

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.