Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.74

लीलयापश्यति वपुः कलनात्मनि जायते । रम्यस्यापश्यतो वक्त्रं हृदि दौरूप्यधीर् इव

līlayāpaśyati vapuḥ kalanātmani jāyate / ramyasyāpaśyato vaktraṃ hṛdi daurūpyadhīr iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्वशाद् इयम् आयाता महती मेदुरोदरा । माया मदमहाशक्तिस् सुरास्वादलवाद् इव

tadvaśād iyam āyātā mahatī medurodarā / māyā madamahāśaktis surāsvādalavād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तयानया विकारिण्या तदतद्भावभूतया । इदं सम्पन्नम् अखिलं तापाद् इव मरौ पयः

tayānayā vikāriṇyā tadatadbhāvabhūtayā / idaṃ sampannam akhilaṃ tāpād iva marau payaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनो बुद्धिर् अहङ्कारो वासनाश् चेन्द्रियाण्य् अपि । एवङ्कल्पितनामाङ्कस् स्फुरत्य् आत्माब्धिर् अम्बुभिः

mano buddhir ahaṅkāro vāsanāś cendriyāṇy api / evaṅkalpitanāmāṅkas sphuraty ātmābdhir ambubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ताहङ्कारयोर् द्वित्वं वचस्य् अस्ति न वस्तुतः । यच् चित्तं स ह्य् अहङ्कारो यो ऽहङ्कारो मनो हि तत्

cittāhaṅkārayor dvitvaṃ vacasy asti na vastutaḥ / yac cittaṃ sa hy ahaṅkāro yo 'haṅkāro mano hi tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यतिरिक्तं हिमाच् छौक्ल्यम् इति सङ्कल्प्यते यथा । मुधैव कल्प्यते भेदश् चित्ताहङ्कारयोस् तथा

vyatiriktaṃ himāc chauklyam iti saṅkalpyate yathā / mudhaiva kalpyate bhedaś cittāhaṅkārayos tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोऽहङ्कारयोर् अन्तर् द्वयोर् एकतरक्षये । क्षीणे द्वे एव हि यथा पटशौक्ल्ये पटक्षये

mano'haṅkārayor antar dvayor ekatarakṣaye / kṣīṇe dve eva hi yathā paṭaśauklye paṭakṣaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुच्छां मोक्षधियं त्यक्त्वा बन्धबुद्धिं तथैषणाः । सुवैराग्यविवेकाभ्यां केवलं क्षपयेन् मनः

tucchāṃ mokṣadhiyaṃ tyaktvā bandhabuddhiṃ tathaiṣaṇāḥ / suvairāgyavivekābhyāṃ kevalaṃ kṣapayen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मोक्षो मे ऽस्त्व् इति चिन्ता चेज् जाता तद् व्युत्थितं मनः । मननोत्के मनस्य् उच्चैर् वपुर् दोषाय केवलम्

mokṣo me 'stv iti cintā cej jātā tad vyutthitaṃ manaḥ / mananotke manasy uccair vapur doṣāya kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मन्य् अतीते सर्वस्मात् सर्वरूपे ऽथ वा तते । को बन्धः कश् च वा मोक्षो निर्मूलं मननं कुतः

ātmany atīte sarvasmāt sarvarūpe 'tha vā tate / ko bandhaḥ kaś ca vā mokṣo nirmūlaṃ mananaṃ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायुस् स्पन्दनधर्मत्वाद् यदा लगति देहके । तदा स्फुरति हस्ताङ्गरसनापल्लवावली

vāyus spandanadharmatvād yadā lagati dehake / tadā sphurati hastāṅgarasanāpallavāvalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादपे पल्लवश्रेणीं चालयत्य् अनिलो यथा । तथैवाङ्गावलीं वायुर् देहे सञ्चालयत्य् अलम्

pādape pallavaśreṇīṃ cālayaty anilo yathā / tathaivāṅgāvalīṃ vāyur dehe sañcālayaty alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित् सर्वव्यापिनी सूक्ष्मा न चला न च चाल्यते । न स्वतस् स्पन्दम् आयाति देवाचल इवानिलैः

cit sarvavyāpinī sūkṣmā na calā na ca cālyate / na svatas spandam āyāti devācala ivānilaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिबिम्बितसर्वार्था केवलं स्वात्मनि स्थिता । प्रकाशयति बोधेन जगन्तीमानि दीपवत्

pratibimbitasarvārthā kevalaṃ svātmani sthitā / prakāśayati bodhena jagantīmāni dīpavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र को ऽयं मुधा मोहो भवताम् अतिदुःखदः । अयं सो ऽहं ममाङ्गानि ममेदं चेति दुर्धियाम्

tatra ko 'yaṃ mudhā moho bhavatām atiduḥkhadaḥ / ayaṃ so 'haṃ mamāṅgāni mamedaṃ ceti durdhiyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिच्छलोलत्वान् नुन्नदृषदारावराशिवत् । ज्ञत्वकर्तृत्वभोक्तृत्वक्रिया समुपलभ्यते

anicchalolatvān nunnadṛṣadārāvarāśivat / jñatvakartṛtvabhoktṛtvakriyā samupalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रायम् आत्मा सम्मन्ता भोक्ता कर्तेति जायते । मुधैवाज्ञानतापोत्था मृगतृष्णेव वासना

tatrāyam ātmā sammantā bhoktā karteti jāyate / mudhaivājñānatāpotthā mṛgatṛṣṇeva vāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञातैषा मनोमत्तमृगं विषयतर्षुलम् । असत्यैव हि सत्येव मृगतृष्णेव कर्षति

ajñātaiṣā manomattamṛgaṃ viṣayatarṣulam / asatyaiva hi satyeva mṛgatṛṣṇeva karṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञाता सत्यरूपेयं नाशं याति पलायते । विप्रमध्यात् परिज्ञाता यथा चण्डालकन्यका

vijñātā satyarūpeyaṃ nāśaṃ yāti palāyate / vipramadhyāt parijñātā yathā caṇḍālakanyakā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविद्या सम्परिज्ञाता न मनः परिकर्षति । मृगतृष्णा परिज्ञाता तर्षुलं नापकर्षति

avidyā samparijñātā na manaḥ parikarṣati / mṛgatṛṣṇā parijñātā tarṣulaṃ nāpakarṣati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परमार्थावबोधेन समूलं राम वासना । दीपेनेवान्धकारश्रीर् गलत्य् आलोक एति च

paramārthāvabodhena samūlaṃ rāma vāsanā / dīpenevāndhakāraśrīr galaty āloka eti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्त्य् अविद्येति सञ्जाते निश्चये शास्त्रयुक्तितः । गलत्य् अविद्या तापेन तुषारकणिका यथा

nāsty avidyeti sañjāte niścaye śāstrayuktitaḥ / galaty avidyā tāpena tuṣārakaṇikā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहस्यास्य जडस्यार्थे किं भोगैर् इति निश्चयी । भिनत्त्य् आशामयं ज्ञानी पञ्जरं केसरी यथा

dehasyāsya jaḍasyārthe kiṃ bhogair iti niścayī / bhinatty āśāmayaṃ jñānī pañjaraṃ kesarī yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशापरिकरे राम नूनं परिहृते हृदः । पुमान् आगतसौन्दर्यो ह्लादम् आयाति चन्द्रवत्

āśāparikare rāma nūnaṃ parihṛte hṛdaḥ / pumān āgatasaundaryo hlādam āyāti candravat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परां शीतलताम् एति वृष्टिधौत इवाचलः । निर्वृतिं परमां धत्ते प्राप्तराज्य इवाधनः

parāṃ śītalatām eti vṛṣṭidhauta ivācalaḥ / nirvṛtiṃ paramāṃ dhatte prāptarājya ivādhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोभते ऽमलया लक्ष्म्या शरदीव नभस्तलम् । आत्मन्य् एव न मात्य् उच्चैः कल्पस्यान्त इवार्णवः

śobhate 'malayā lakṣmyā śaradīva nabhastalam / ātmany eva na māty uccaiḥ kalpasyānta ivārṇavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्य् अपेतसंरम्भो वृष्टमूक इवाम्बुदः । तिष्ठत्य् आत्मनि संवेत्ता प्रशान्त इव वारिधिः

bhavaty apetasaṃrambho vṛṣṭamūka ivāmbudaḥ / tiṣṭhaty ātmani saṃvettā praśānta iva vāridhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं धैर्यम् उपादत्ते स्थैर्यं मेरुर् इवाचलः । राजते स्वस्थया लक्ष्म्या शान्तेन्धन इवानलः

paraṃ dhairyam upādatte sthairyaṃ merur ivācalaḥ / rājate svasthayā lakṣmyā śāntendhana ivānalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवत्य् आत्मनि निर्वाणः प्रशान्त इव दीपकः । दृष्टिम् आयाति परमां नरः पीतामृतो यथा

bhavaty ātmani nirvāṇaḥ praśānta iva dīpakaḥ / dṛṣṭim āyāti paramāṃ naraḥ pītāmṛto yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्दीपो घट इव मध्यज्वाल इवानलः । स्फुरद्दीप्तिर् मणिर् इव प्रयात्य् अन्तः प्रकाशताम्

antardīpo ghaṭa iva madhyajvāla ivānalaḥ / sphuraddīptir maṇir iva prayāty antaḥ prakāśatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वात्मकं सर्वगतं सर्वेशं सर्वनायकम् । सर्वाकारं निराकारं स्वम् आत्मानं प्रपश्यति

sarvātmakaṃ sarvagataṃ sarveśaṃ sarvanāyakam / sarvākāraṃ nirākāraṃ svam ātmānaṃ prapaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हसत्य् अलम् अतीतास् ताः पेलवा दिवसावलीः । यासु स्मरशरश्रेणीचपलं चित्तम् अच्छिनत्

hasaty alam atītās tāḥ pelavā divasāvalīḥ / yāsu smaraśaraśreṇīcapalaṃ cittam acchinat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्गरङ्गविनिष्क्रान्तश् शान्तमानमनोज्वरः । अध्यात्मरतिर् आसीनः पूर्णपावनमानसः

saṅgaraṅgaviniṣkrāntaś śāntamānamanojvaraḥ / adhyātmaratir āsīnaḥ pūrṇapāvanamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्मृष्टकामपङ्काङ्कश् छिन्नजन्मनिबन्धनः । द्वन्द्वदोषभयोन्मुक्तस् तीर्णसंसारसागरः

nirmṛṣṭakāmapaṅkāṅkaś chinnajanmanibandhanaḥ / dvandvadoṣabhayonmuktas tīrṇasaṃsārasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तानुत्तमविश्रान्तिर् लब्धालभ्यपदास्पदः । अनिवर्तिपदं प्राप्तः कर्मणाम् अन्तम् आगतः

prāptānuttamaviśrāntir labdhālabhyapadāspadaḥ / anivartipadaṃ prāptaḥ karmaṇām antam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वाभिवाञ्छितारम्भो न किञ्चिद् अपि वाञ्छति । सर्वानुमोदितानन्दो न किञ्चिद् अनुमोदते

sarvābhivāñchitārambho na kiñcid api vāñchati / sarvānumoditānando na kiñcid anumodate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ददाति न चादत्ते न स्तौति न च निन्दति । नास्तम् एति न चोदेति न तुष्यति न शोचति

na dadāti na cādatte na stauti na ca nindati / nāstam eti na codeti na tuṣyati na śocati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वारम्भफलत्यागी सर्वोपाधिविवर्जितः । सर्वाशासम्परित्यागी जीवन्मुक्त इति स्मृतः

sarvārambhaphalatyāgī sarvopādhivivarjitaḥ / sarvāśāsamparityāgī jīvanmukta iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वैषणाः परित्यज्य चेतसा भव मौनवान् । धारा निरवशेषेण यथा त्यक्त्वा पयोधरः

sarvaiṣaṇāḥ parityajya cetasā bhava maunavān / dhārā niravaśeṣeṇa yathā tyaktvā payodharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा न सुखयत्य् अङ्गसंलग्ना वरवर्णिनी । यथा सुखयति स्वान्तम् इन्दुशीता निराशता

tathā na sukhayaty aṅgasaṃlagnā varavarṇinī / yathā sukhayati svāntam induśītā nirāśatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तथेन्दुस् सुखयति कण्ठलग्नो ऽपि राघव । नैराश्यं सुखयत्य् अन्तर् यथा सकलशीतलम्

na tathendus sukhayati kaṇṭhalagno 'pi rāghava / nairāśyaṃ sukhayaty antar yathā sakalaśītalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पघूर्णन्नवलतो न तथा राजते मधुः । यथोदारमतिर् मौनी नैराश्यसममानसः

puṣpaghūrṇannavalato na tathā rājate madhuḥ / yathodāramatir maunī nairāśyasamamānasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हिमाद्रेर् न मुक्ताभ्यो न रम्भाभ्यो न चन्दनात् । न तच् चन्द्रमसश् शैत्यं नैराश्याद् यद् अवाप्यते

na himādrer na muktābhyo na rambhābhyo na candanāt / na tac candramasaś śaityaṃ nairāśyād yad avāpyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि राज्याद् अपि स्वर्गाद् अपीन्दोर् अपि माधवात् । अपि कान्तासमासङ्गान् नैराश्यं परमं सुखम्

api rājyād api svargād apīndor api mādhavāt / api kāntāsamāsaṅgān nairāśyaṃ paramaṃ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृणवन् नोपकुर्वन्ति यया त्रिभुवनश्रियः । सा परा निर्वृतिस् साधो नैराश्याद् उपलभ्यते

tṛṇavan nopakurvanti yayā tribhuvanaśriyaḥ / sā parā nirvṛtis sādho nairāśyād upalabhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशाकरञ्जपरशुं पराया निर्वृतेः पदम् । पुष्पगुच्छं शमतरोर् आलम्बस्व निराशताम्

āśākarañjaparaśuṃ parāyā nirvṛteḥ padam / puṣpagucchaṃ śamataror ālambasva nirāśatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोष्पदं पृथिवी मेरुस् स्थाणुर् आशास् समुद्गिकाः । तृणं त्रिभुवनं राम नैराश्यालङ्कृताकृतेः

goṣpadaṃ pṛthivī merus sthāṇur āśās samudgikāḥ / tṛṇaṃ tribhuvanaṃ rāma nairāśyālaṅkṛtākṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दानादानसमाहारविहारविभवादिकाः । क्रिया जगति हस्यन्ते निराशैः पुरुषोत्तमैः

dānādānasamāhāravihāravibhavādikāḥ / kriyā jagati hasyante nirāśaiḥ puruṣottamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पदं यस्य न बध्नाति कदाचित् कलना हृदि । तृणीकृतत्रिभुवनः केनासाव् उपमीयते

padaṃ yasya na badhnāti kadācit kalanā hṛdi / tṛṇīkṛtatribhuvanaḥ kenāsāv upamīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदम् एवास्त्व् इदं मास्तु ममेति हृदि रञ्जना । न यस्यास्ति तम् आत्मेशं तोलयन्ति कथं जनाः

idam evāstv idaṃ māstu mameti hṛdi rañjanā / na yasyāsti tam ātmeśaṃ tolayanti kathaṃ janāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वसङ्कटपर्यन्तम् असङ्कटमलं सुखम् । सौभाग्यं परमं बुद्धेर् नैराश्यम् अवलम्ब्यताम्

sarvasaṅkaṭaparyantam asaṅkaṭamalaṃ sukham / saubhāgyaṃ paramaṃ buddher nairāśyam avalambyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शास्तेह त्वम् आशानां विद्धि मिथ्याभ्रमं जगत् । वहद्रथस्थदिक्चक्रनेम्यावर्तवद् उत्थितम्

na śāsteha tvam āśānāṃ viddhi mithyābhramaṃ jagat / vahadrathasthadikcakranemyāvartavad utthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मुह्यसि महाबाहो मूर्खवत् पण्डितो ऽपि सन् । ममेदं तद् अयं सो ऽहम् इत्य् उद्भ्रान्तेन चेतसा

kiṃ muhyasi mahābāho mūrkhavat paṇḍito 'pi san / mamedaṃ tad ayaṃ so 'ham ity udbhrāntena cetasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मैवेदं जगत् सर्वं नानातेह न विद्यते । एकरूपं जगज् ज्ञात्वा धीरै राम न खिद्यते

ātmaivedaṃ jagat sarvaṃ nānāteha na vidyate / ekarūpaṃ jagaj jñātvā dhīrai rāma na khidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाभूतपदार्थौघदर्शनाद् एव राघव । परमाश्वासनं बुद्धेर् नैराश्यम् अधिगम्यते

yathābhūtapadārthaughadarśanād eva rāghava / paramāśvāsanaṃ buddher nairāśyam adhigamyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावविसंवादमुक्तम् आद्यन्तयोस् स्थितम् । यद् रूपं तत् समालम्ब्य पदार्थानां स्थितिं कुरु

bhāvābhāvavisaṃvādamuktam ādyantayos sthitam / yad rūpaṃ tat samālambya padārthānāṃ sthitiṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैराश्यधीरमनसो मायेयम् अतिमोहिनी । पलाय्य याति संसारी मृगी केसरिणो यथा

nairāśyadhīramanaso māyeyam atimohinī / palāyya yāti saṃsārī mṛgī kesariṇo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कान्ताम् उद्दाममदनां लोलां वनलताम् अपि । जर्जरोपलपालीं च समं पश्यति धीरधीः

kāntām uddāmamadanāṃ lolāṃ vanalatām api / jarjaropalapālīṃ ca samaṃ paśyati dhīradhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगा नानन्दयन्त्य् अन्तः खेदयन्ति न चापदः । दृश्यश्रियो हरन्त्य् अङ्ग न ज्ञम् अद्रिम् इवानिलाः

bhogā nānandayanty antaḥ khedayanti na cāpadaḥ / dṛśyaśriyo haranty aṅga na jñam adrim ivānilāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तबालाङ्गनस्यापि ज्ञस्योदारधियो मुनेः । कणशः खण्डतां यान्ति मनसि स्मरसायकाः

raktabālāṅganasyāpi jñasyodāradhiyo muneḥ / kaṇaśaḥ khaṇḍatāṃ yānti manasi smarasāyakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रागद्वेषैस् स्वरूपज्ञो नावशः परिकृष्यते । स्पर्श एवास्य नैताभ्यां किम् उताक्रमणं भवेत्

rāgadveṣais svarūpajño nāvaśaḥ parikṛṣyate / sparśa evāsya naitābhyāṃ kim utākramaṇaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समदृष्टलतालोलवनिताद्रिशिलादिषु । रमते नैष भोगेषु पान्थो मरुमहीष्व् इव

samadṛṣṭalatālolavanitādriśilādiṣu / ramate naiṣa bhogeṣu pāntho marumahīṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयत्नोपनतं सर्वं लीलया मुक्तमानसः । भुङ्क्ते भोगभरं प्राज्ञस् त्व् आलोकम् इव लोचनम्

ayatnopanataṃ sarvaṃ līlayā muktamānasaḥ / bhuṅkte bhogabharaṃ prājñas tv ālokam iva locanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीयवत् प्राप्ता भोगाली ललनादिका । सेविताप्य् अङ्ग धीरस्य न दुःखाय न तुष्टये

kākatālīyavat prāptā bhogālī lalanādikā / sevitāpy aṅga dhīrasya na duḥkhāya na tuṣṭaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्दृष्टपदार्थं ज्ञं सुखदुःखगती मनाक् । द्वे वीच्याव् इव शैलेन्द्रं क्षोभं नेतुं न शक्नुतः

samyagdṛṣṭapadārthaṃ jñaṃ sukhaduḥkhagatī manāk / dve vīcyāv iva śailendraṃ kṣobhaṃ netuṃ na śaknutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेलयालोकयन् भोगान् मृदुर् दान्तो गतज्वरः । स्वम् एव पदम् आलम्ब्य सर्वभूतान्तरस्थितम्

helayālokayan bhogān mṛdur dānto gatajvaraḥ / svam eva padam ālambya sarvabhūtāntarasthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञस् तिष्ठति गतव्यग्रं व्यग्रयापि समन्वितः । जगन्ति जनयन्न् एव ब्रह्मेवात्मपरायणः

jñas tiṣṭhati gatavyagraṃ vyagrayāpi samanvitaḥ / jaganti janayann eva brahmevātmaparāyaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपतत्सु यथाकामं यथाकालं यथाक्रमम् । सुखदुःखेषु न क्षोभम् एति भूभृद् ऋतुष्व् इव

āpatatsu yathākāmaṃ yathākālaṃ yathākramam / sukhaduḥkheṣu na kṣobham eti bhūbhṛd ṛtuṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मज्जतो ऽपि बहुज्ञस्य राम कर्मेन्द्रियक्रमैः । असक्तमनसो नित्यं न किञ्चिद् अपि मज्जति

majjato 'pi bahujñasya rāma karmendriyakramaiḥ / asaktamanaso nityaṃ na kiñcid api majjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कलङ्क्य् अन्तःकलङ्केन प्रोच्यते हेम नान्यथा । भावासक्त्या समासक्त उक्तो जन्तुर् हि नान्यथा

kalaṅky antaḥkalaṅkena procyate hema nānyathā / bhāvāsaktyā samāsakta ukto jantur hi nānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरात् प्रविविक्तं स्वं पश्यतः प्रविवेकिनः । विकर्तिताङ्गकस्यापि न किञ्चित् प्रविकर्तितम्

śarīrāt praviviktaṃ svaṃ paśyataḥ pravivekinaḥ / vikartitāṅgakasyāpi na kiñcit pravikartitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सकृत्प्रभातं विमलं यज् ज्ञातं ज्ञातम् एव तत् । न हि बन्धुः परिज्ञातः पुनर् अज्ञाततां व्रजेत्

sakṛtprabhātaṃ vimalaṃ yaj jñātaṃ jñātam eva tat / na hi bandhuḥ parijñātaḥ punar ajñātatāṃ vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पभ्रान्तौ निवृत्तायां न रज्ज्वां सर्पभावना । पुनर् एति यथा प्रावृण्नदी गिरितटच्युता

sarpabhrāntau nivṛttāyāṃ na rajjvāṃ sarpabhāvanā / punar eti yathā prāvṛṇnadī giritaṭacyutā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न हेम तापशुद्धाङ्गं स्वाभासम् अलम् आगतम् । कर्दमे मग्नम् अपि सत् समादत्ते मलं पुनः

na hema tāpaśuddhāṅgaṃ svābhāsam alam āgatam / kardame magnam api sat samādatte malaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणे स्वहृदयग्रन्थौ न बन्धो ऽस्ति पुनर् गुणैः । यत्नेनापि पुनर् बद्धं केन वृन्ते च्युतं फलम्

kṣīṇe svahṛdayagranthau na bandho 'sti punar guṇaiḥ / yatnenāpi punar baddhaṃ kena vṛnte cyutaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयश्छेदविचाराभ्याम् अभितः खण्डशो गतम् । पाषाणं च मनश् चैव सन्धातुं कस्य शक्तता

ayaśchedavicārābhyām abhitaḥ khaṇḍaśo gatam / pāṣāṇaṃ ca manaś caiva sandhātuṃ kasya śaktatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञातायाम् अविद्यायां कः पुनः परिमज्जति । परिज्ञाय श्वपाकानां यात्रां कः प्रेक्षते द्विजः

vijñātāyām avidyāyāṃ kaḥ punaḥ parimajjati / parijñāya śvapākānāṃ yātrāṃ kaḥ prekṣate dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुधाम्भसि यथा क्षीरधीर् विचारान् निवर्तते । संसारवासना तद्वद् धीविचारान् निवर्तते

sudhāmbhasi yathā kṣīradhīr vicārān nivartate / saṃsāravāsanā tadvad dhīvicārān nivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मध्वम्बुशङ्कया तावद् विषवारि प्रपीयते । यावत् तन् न परिज्ञातं परिज्ञातं विहीयते

madhvambuśaṅkayā tāvad viṣavāri prapīyate / yāvat tan na parijñātaṃ parijñātaṃ vihīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपलावण्ययुक्तापि चित्रकान्तेव कामिनी । द्रव्यमात्रसमारम्भात् तत्त्वविद्भिर् विलोक्यते

rūpalāvaṇyayuktāpi citrakānteva kāminī / dravyamātrasamārambhāt tattvavidbhir vilokyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा मषीकुसुम्भादि स्त्रियाश् चित्रे तथैव हि । जीवन्त्या अपि केशोष्ठं कस् तां प्रति किल ग्रहः

yathā maṣīkusumbhādi striyāś citre tathaiva hi / jīvantyā api keśoṣṭhaṃ kas tāṃ prati kila grahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुभूतो गुडस् स्वादुर् अपि दाहविकर्तनैः । न शक्यते ऽन्यथा कर्तुं तत्त्वालोकस् तथात्मनः

anubhūto guḍas svādur api dāhavikartanaiḥ / na śakyate 'nyathā kartuṃ tattvālokas tathātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परव्यसनिनी नारी व्यग्रापि गृहकर्मणि । तद् एवास्वादयत्य् अन्तर् नवसङ्गरसायनम्

paravyasaninī nārī vyagrāpi gṛhakarmaṇi / tad evāsvādayaty antar navasaṅgarasāyanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं तत्त्वे परे शुद्धे धीरो विश्रान्तिम् आगतः । न शक्यते चालयितुं देवैर् अपि सहासुरैः

evaṃ tattve pare śuddhe dhīro viśrāntim āgataḥ / na śakyate cālayituṃ devair api sahāsuraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परव्यसनिनी नारी केन भर्त्रा बलीयसा । विस्मारिता स्वसङ्कल्पकान्तसङ्गमहोत्सवम्

paravyasaninī nārī kena bhartrā balīyasā / vismāritā svasaṅkalpakāntasaṅgamahotsavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत् समरसानन्तचिदालोकावलम्बनम् । केन विस्मार्यते बुद्धिस् तत्त्वज्ञस्य महात्मनः

jagat samarasānantacidālokāvalambanam / kena vismāryate buddhis tattvajñasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समग्रसुखदुःखाभ्यां व्यवहारम् अखण्डितम् । कुर्वन् गुरुजनायत्तो भर्तृश्वशुरखेदितः

samagrasukhaduḥkhābhyāṃ vyavahāram akhaṇḍitam / kurvan gurujanāyatto bhartṛśvaśurakheditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा सङ्कल्पकान्तेन भवत्य् आनन्दमन्थरः । वधूलोको व्यसनवान् दुःखजालैर् न खेद्यते

yathā saṅkalpakāntena bhavaty ānandamantharaḥ / vadhūloko vyasanavān duḥkhajālair na khedyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथा विगलिताविद्यो व्यवहारपरो ऽपि सन् । सम्यग्दृष्टिसमाचारो मुदम् एत्य् अन्तर् आत्मना

tathā vigalitāvidyo vyavahāraparo 'pi san / samyagdṛṣṭisamācāro mudam ety antar ātmanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिद्यते न निकृत्ताङ्गो गलदस्रुर् न रोदिति । दह्यते न प्रदग्धो ऽपि नष्टो ऽपि न विनश्यति

chidyate na nikṛttāṅgo galadasrur na roditi / dahyate na pradagdho 'pi naṣṭo 'pi na vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपगतसुखदुःखसन्निपातो विधिविधुरेष्व् अपि सङ्कटेष्व् अखिन्नः । निवसतु सदने पुरोत्तमे वा विततगिरौ विपिने तपोवने वा

vyapagatasukhaduḥkhasannipāto vidhividhureṣv api saṅkaṭeṣv akhinnaḥ / nivasatu sadane purottame vā vitatagirau vipine tapovane vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.