जनकस् संस्थितो राज्ये व्यवहारपरो ऽपि सन् । विगतज्वर एवान्तर् अनाकुलमतिस् सदा
janakas saṃsthito rājye vyavahāraparo 'pi san / vigatajvara evāntar anākulamatis sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika·5·5.75
Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.75
पितामहो दिलीपस् ते सर्वारम्भपरो ऽप्य् अलम् । वीतरागतयैवान्तर् बुभुजे मेदिनीं चिरम्
pitāmaho dilīpas te sarvārambhaparo 'py alam / vītarāgatayaivāntar bubhuje medinīṃ ciram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्ताकृतिर् नित्यम् अजो राज्यम् अपालयत्
jīvanmuktākṛtir nityam ajo rājyam apālayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विचित्रबलयुद्धेषु व्यवहारेषु भूरिषु । मान्धाता सुचिरं तिष्ठंस् त्यक्तवान् न परं पदम्
vicitrabalayuddheṣu vyavahāreṣu bhūriṣu / māndhātā suciraṃ tiṣṭhaṃs tyaktavān na paraṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बडिः पातालपीठस्थः कुर्वन् स्वां दिवसस्थितिम् । सदात्यागी सदासक्तो जीवन्मुक्तपदे स्थितः
baḍiḥ pātālapīṭhasthaḥ kurvan svāṃ divasasthitim / sadātyāgī sadāsakto jīvanmuktapade sthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नमुचिर् दानवाधीशो देवद्वन्द्वपरस् सदा । नानाचारविहारेषु क्वचिन् नान्तर् अतप्यत
namucir dānavādhīśo devadvandvaparas sadā / nānācāravihāreṣu kvacin nāntar atapyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वासवाजौ तनुत्यागी वृत्रो विततमानसः । अन्तश्शीतमना मानी चकार सुरसङ्गरम्
vāsavājau tanutyāgī vṛtro vitatamānasaḥ / antaśśītamanā mānī cakāra surasaṅgaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्वन् दानवकार्याणि पातालतलपालकः । अनपायं निराक्रोशं प्रह्लादो ह्लादम् आगतः
kurvan dānavakāryāṇi pātālatalapālakaḥ / anapāyaṃ nirākrośaṃ prahlādo hlādam āgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शम्बरैकपरो ऽप्य् अन्तश् शम्बरैकतयोदितः । संसारशम्बरं राम शम्बरस् त्यक्तवान् इदम्
śambaraikaparo 'py antaś śambaraikatayoditaḥ / saṃsāraśambaraṃ rāma śambaras tyaktavān idam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असक्तबुद्धिर् हरिणा कुर्वन् दानवसङ्गरम् । परां संविदम् आसाद्य मुसलस् त्यक्तवांस् तनुम्
asaktabuddhir hariṇā kurvan dānavasaṅgaram / parāṃ saṃvidam āsādya musalas tyaktavāṃs tanum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वामरमुखं वह्निः क्रियाजालपरो ऽप्य् अति । यज्ञलक्ष्मीं चिरं भोक्तुं मुक्त एवेह तिष्ठति
sarvāmaramukhaṃ vahniḥ kriyājālaparo 'py ati / yajñalakṣmīṃ ciraṃ bhoktuṃ mukta eveha tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीयमानस् सुरैस् सर्वैस् सोमस् समरसाशयः । क्वचिद् एति न संसङ्गम् आक्रान्तो ऽप्य् अम्बरं यथा
pīyamānas surais sarvais somas samarasāśayaḥ / kvacid eti na saṃsaṅgam ākrānto 'py ambaraṃ yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिर् देवगुरुर् दारार्थं चन्द्रयोध्य् अपि । आचरन् दिवि चित्रेहामुक्त एव व्यवस्थितः
bṛhaspatir devagurur dārārthaṃ candrayodhy api / ācaran divi citrehāmukta eva vyavasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्रो ऽम्बरतलोद्द्योती लब्धसर्वार्थपालकः । निर्विकारमतिः कालं नयत्य् असुरदैशिकः
śukro 'mbarataloddyotī labdhasarvārthapālakaḥ / nirvikāramatiḥ kālaṃ nayaty asuradaiśikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगद्भूतगणाङ्गानि चिरं सञ्चारयन्न् अपि । सर्वदा सर्वसञ्चारी मुक्त एव समीरणः
jagadbhūtagaṇāṅgāni ciraṃ sañcārayann api / sarvadā sarvasañcārī mukta eva samīraṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोकाजवञ्जवीभावे प्रोद्वेगार्हो ऽप्य् अखिन्नधीः । ब्रह्मा सममना राम क्षपयत्य् आयुर् आयतम्
lokājavañjavībhāve prodvegārho 'py akhinnadhīḥ / brahmā samamanā rāma kṣapayaty āyur āyatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरामरणयुद्धादिद्वन्द्वपञ्जरलीलया । चरतीह चिरं कालं मुक्तो ऽपि भगवान् हरिः
jarāmaraṇayuddhādidvandvapañjaralīlayā / caratīha ciraṃ kālaṃ mukto 'pi bhagavān hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तेनापि त्रिनेत्रेण सौन्दर्यतरुमञ्जरी । देहार्धे धार्यते गौरी कामुकेनेव कामुकी
muktenāpi trinetreṇa saundaryatarumañjarī / dehārdhe dhāryate gaurī kāmukeneva kāmukī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तयापि गले बद्धो गौर्या गौरस् त्रिलोचनः । सुशुद्ध इव मुक्तानां गणश् शशिकलामलः
muktayāpi gale baddho gauryā gauras trilocanaḥ / suśuddha iva muktānāṃ gaṇaś śaśikalāmalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुहो गहनधीर् वीरस् तारकादिरणक्रमम् । मुक्तो ऽपि कृतवान् सर्वज्ञानरत्नैकसागरः
guho gahanadhīr vīras tārakādiraṇakramam / mukto 'pi kṛtavān sarvajñānaratnaikasāgaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृङ्गीशो रक्तमांसं स्वं स्वमात्रे प्रवितीर्णवान् । मुक्तयैव धिया राम धीरया ध्यानधौतया
bhṛṅgīśo raktamāṃsaṃ svaṃ svamātre pravitīrṇavān / muktayaiva dhiyā rāma dhīrayā dhyānadhautayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनिर् मुक्तस्वभावो ऽपि जगज्जङ्गलखण्डकम् । नारदो विजहारेमं लीलया कार्यशीलया
munir muktasvabhāvo 'pi jagajjaṅgalakhaṇḍakam / nārado vijahāremaṃ līlayā kāryaśīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तमना मानी विश्वामित्रस् स्वयं प्रभुः । वेदोक्तां मखनिर्माणक्रियां समधितिष्ठति
jīvanmuktamanā mānī viśvāmitras svayaṃ prabhuḥ / vedoktāṃ makhanirmāṇakriyāṃ samadhitiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धारयत्य् अवनिं शेषः करोत्य् अर्को दिनावलीम् । यमो यमत्वं कुरुते जीवन्मुक्ततयैव हि
dhārayaty avaniṃ śeṣaḥ karoty arko dināvalīm / yamo yamatvaṃ kurute jīvanmuktatayaiva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये ऽप्य् अस्मिंस् त्रिभुवने यक्षामरनरासुराः । शतशो मुक्ततां यातास् सन्तस् तिष्ठन्ति संसृतौ
anye 'py asmiṃs tribhuvane yakṣāmaranarāsurāḥ / śataśo muktatāṃ yātās santas tiṣṭhanti saṃsṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्थिता व्यवहारेषु विविधाचारधारिषु । अन्तराशीतलाः केचित् केचिन् मूढाश् शिलासमाः
saṃsthitā vyavahāreṣu vividhācāradhāriṣu / antarāśītalāḥ kecit kecin mūḍhāś śilāsamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमं बोधम् आसाद्य केचित् काननम् आगताः । यथा भृगुभरद्वाजविश्वामित्रसहादयः
paramaṃ bodham āsādya kecit kānanam āgatāḥ / yathā bhṛgubharadvājaviśvāmitrasahādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् राज्येषु तिष्ठन्ति च्छत्त्रचामरमालिताः । यथा जनकशर्यातिमान्धातृमगधादयः
kecit rājyeṣu tiṣṭhanti cchattracāmaramālitāḥ / yathā janakaśaryātimāndhātṛmagadhādayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचिद् व्योमनि तिष्ठन्ति धिष्ण्यचक्रान्तरस्थिताः । यथा बृहस्पत्युशनश्चन्द्रसूर्यमुनीश्वराः
kecid vyomani tiṣṭhanti dhiṣṇyacakrāntarasthitāḥ / yathā bṛhaspatyuśanaścandrasūryamunīśvarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् सुरपदं याता विमानावलिम् आस्थिताः । यथाग्निवायुवरुणयमतुम्बुरुनारदाः
kecit surapadaṃ yātā vimānāvalim āsthitāḥ / yathāgnivāyuvaruṇayamatumburunāradāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केचित् पातालकुहरे जीवन्मुक्ता व्यवस्थिताः । यथा बडिसुहोत्रान्धप्रह्लादह्लादपूर्वकाः
kecit pātālakuhare jīvanmuktā vyavasthitāḥ / yathā baḍisuhotrāndhaprahlādahlādapūrvakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिर्यग्योनिष्व् अपि सदा वर्तन्ते कृतबुद्धयः । देवयोनिष्व् अपि प्राज्ञ वर्तन्ते मूर्खबुद्धयः
tiryagyoniṣv api sadā vartante kṛtabuddhayaḥ / devayoniṣv api prājña vartante mūrkhabuddhayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं सर्वेण सर्वत्र सर्वथा सर्वदैव हि । सम्भवत्य् एव सर्वात्मन्य् आत्मनात्मस्वरूपिणि
sarvaṃ sarveṇa sarvatra sarvathā sarvadaiva hi / sambhavaty eva sarvātmany ātmanātmasvarūpiṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधेर् विचित्रा नियतिर् अनन्तारम्भमन्थरा । सन्निवेशांशवैचित्र्यात् सर्वं सर्वत्र दृश्यते
vidher vicitrā niyatir anantārambhamantharā / sanniveśāṃśavaicitryāt sarvaṃ sarvatra dṛśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिर् दैवं विभुर् धाता सर्वेशश् शिव ईश्वरः । इति नामभिर् आत्मान्तः प्रत्यक्चेतन उच्यते
vidhir daivaṃ vibhur dhātā sarveśaś śiva īśvaraḥ / iti nāmabhir ātmāntaḥ pratyakcetana ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्त्य् अवस्तुनि वस्त्व् अन्तः काञ्चनं सिकतास्व् इव । अस्ति वस्तुन्य् अवस्त्व् अन्तर् मलं हेमकणेष्व् इव
asty avastuni vastv antaḥ kāñcanaṃ sikatāsv iva / asti vastuny avastv antar malaṃ hemakaṇeṣv iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयुक्ते युक्तता युक्त्या प्रेक्ष्यमाणा प्रदृश्यते । पापस्य हि भयाल् लोको धर्मे राम प्रवर्तते
ayukte yuktatā yuktyā prekṣyamāṇā pradṛśyate / pāpasya hi bhayāl loko dharme rāma pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत्ये सत्यता साधो शाश्वती परिलक्ष्यते । शून्येन ध्यानयोगेन शाश्वतं पदम् आप्यते
asatye satyatā sādho śāśvatī parilakṣyate / śūnyena dhyānayogena śāśvataṃ padam āpyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यन् नास्ति तद् उदेत्य् आशु देशकालविलासतः । शशकाश् शृङ्गवन्तो हि दृश्यन्ते शम्बरस्थितौ
yan nāsti tad udety āśu deśakālavilāsataḥ / śaśakāś śṛṅgavanto hi dṛśyante śambarasthitau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये वज्रसारास् सुदृढा दृश्यन्ते ते क्षयं गताः । कल्पस्यान्ते यथेन्द्वर्कधराब्धिविबुधाद्रयः
ye vajrasārās sudṛḍhā dṛśyante te kṣayaṃ gatāḥ / kalpasyānte yathendvarkadharābdhivibudhādrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति पश्यन् महाबाहो भावाभावभवक्रमम् । हर्षामर्षविषादेहास् सन्त्यज्य समतां व्रज
iti paśyan mahābāho bhāvābhāvabhavakramam / harṣāmarṣaviṣādehās santyajya samatāṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असत् सद् अवभातीह सद् असच् चापि दृश्यते । आस्थानास्थे परित्यज्य तेनाशु समतां व्रज
asat sad avabhātīha sad asac cāpi dṛśyate / āsthānāsthe parityajya tenāśu samatāṃ vraja
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तौ राघव लोके ऽस्मिन् न प्राप्तिस् सम्भवत्य् अलम् । अप्रवृत्त्या विवेकस्य मग्ना हि जनकोटयः
muktau rāghava loke 'smin na prāptis sambhavaty alam / apravṛttyā vivekasya magnā hi janakoṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तौ राघव लोके ऽस्मिन् प्राप्तिर् अस्ति सदैव हि । प्रवृत्त्या हि विवेकस्य मुक्ताश् च जनकोटयः
muktau rāghava loke 'smin prāptir asti sadaiva hi / pravṛttyā hi vivekasya muktāś ca janakoṭayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रविवेकाविवेकाभ्यां सुलभालभ्यतां गता । मुक्तिर् मनःक्षयप्राप्त्या विवेकं तेन दीपय
pravivekāvivekābhyāṃ sulabhālabhyatāṃ gatā / muktir manaḥkṣayaprāptyā vivekaṃ tena dīpaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मावलोकने यत्नः कर्तव्यो भूतिम् इच्छता । सर्वदुःखशिरश्छेद आत्मालोकेन जायते
ātmāvalokane yatnaḥ kartavyo bhūtim icchatā / sarvaduḥkhaśiraścheda ātmālokena jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नीरागा निरुपासङ्गा जीवन्मुक्ता महाधियः । सम्भवन्तीह बहवस् सुहोत्रजनका इव
nīrāgā nirupāsaṅgā jīvanmuktā mahādhiyaḥ / sambhavantīha bahavas suhotrajanakā iva
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात् त्वम् अपि वै राम विवेकोदितधीरधीः । जीवन्मुक्तो विहर भोस् समलोष्टाश्मकाञ्चनः
tasmāt tvam api vai rāma vivekoditadhīradhīḥ / jīvanmukto vihara bhos samaloṣṭāśmakāñcanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विविधा मुक्तता लोके विद्यते देहधारिणाम् । सदेहैका विदेहान्या विभागो ऽयं तयोश् शृणु
dvividhā muktatā loke vidyate dehadhāriṇām / sadehaikā videhānyā vibhāgo 'yaṃ tayoś śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंसङ्गात् पदार्थानां मनश्शान्तिर् हि मुक्तता । सत्य् असत्य् अपि देहे सा सम्भवत्य् अनघाकृते
asaṃsaṅgāt padārthānāṃ manaśśāntir hi muktatā / saty asaty api dehe sā sambhavaty anaghākṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहसङ्क्षयम् एवाङ्ग विदुः कैवल्यम् उत्तमाः । तत् सम्भवति देहस्य भावे चाभाव एव च
snehasaṅkṣayam evāṅga viduḥ kaivalyam uttamāḥ / tat sambhavati dehasya bhāve cābhāva eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो जीवति गतस्नेहं स जीवन्मुक्त उच्यते । सस्नेहजीवितो बद्धो मुक्त एव तृतीयकः
yo jīvati gatasnehaṃ sa jīvanmukta ucyate / sasnehajīvito baddho mukta eva tṛtīyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्नो यत्नेन कर्तव्यो मोक्षार्थं युक्तिपूर्वकम् । यत्नयुक्तिविहीनस्य गोष्पदं दुस्तरं भवेत्
yatno yatnena kartavyo mokṣārthaṃ yuktipūrvakam / yatnayuktivihīnasya goṣpadaṃ dustaraṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न त्व् अनध्यवसायस्य दुःखाय विपुलात्मने । आत्मा परवशः कार्यो मोहम् आश्रित्य केवलम्
na tv anadhyavasāyasya duḥkhāya vipulātmane / ātmā paravaśaḥ kāryo moham āśritya kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुमहद् धैर्यम् आलम्ब्य मनसा व्यवसायिना । विचारयात्मनात्मानम् आत्मनश् चिरसिद्धये
sumahad dhairyam ālambya manasā vyavasāyinā / vicārayātmanātmānam ātmanaś cirasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वितताध्यवसायस्य जगद् भवति गोष्पदम् । विहताध्यवसायस्य गोष्पदं वै जगद् भवेत्
vitatādhyavasāyasya jagad bhavati goṣpadam / vihatādhyavasāyasya goṣpadaṃ vai jagad bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद् उपगतस् सुगतः परं प्रधानं यद् उपगतो ध्रुवतां नृपश् च कश्चित् । यद् उपगताः पदम् उत्तमं महान्तः प्रयतनकर्मतरोर् महाफलं तत्
yad upagatas sugataḥ paraṃ pradhānaṃ yad upagato dhruvatāṃ nṛpaś ca kaścit / yad upagatāḥ padam uttamaṃ mahāntaḥ prayatanakarmataror mahāphalaṃ tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.