Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.77

समासेन मुने भूयो दृष्टतत्त्वचमत्कृतिम् । कथयोदारवृत्तान्ते कस् ते वचसि तृप्यति

samāsena mune bhūyo dṛṣṭatattvacamatkṛtim / kathayodāravṛttānte kas te vacasi tṛpyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तस्य बहुधा कथितं लक्षणं मया । भूयो ऽपि च महाबाहो कथ्यमानम् इदं शृणु

jīvanmuktasya bahudhā kathitaṃ lakṣaṇaṃ mayā / bhūyo 'pi ca mahābāho kathyamānam idaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुषुप्तवद् इदं नित्यं पश्यत्य् अपगतैषणः । असद्रूपं इवासक्तस् सर्वत्राखिलम् आत्मवान्

suṣuptavad idaṃ nityaṃ paśyaty apagataiṣaṇaḥ / asadrūpaṃ ivāsaktas sarvatrākhilam ātmavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कैवल्यम् इव सम्प्राप्तः परिसुप्तमना इव । घूर्णमान इवानन्दी तिष्ठत्य् अधिगतात्मदृक्

kaivalyam iva samprāptaḥ parisuptamanā iva / ghūrṇamāna ivānandī tiṣṭhaty adhigatātmadṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दत्तम् अप्य् उपादत्ते गृहीतम् अपि पाणिना । अन्तर्मुखतयोदात्तरूपया समया धिया

na dattam apy upādatte gṛhītam api pāṇinā / antarmukhatayodāttarūpayā samayā dhiyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन्त्रपुत्रकसञ्चार इतीमं जनताक्रमम् । अन्तस्संलीनया दृष्ट्या पश्यन् हसति शान्तधीः

yantraputrakasañcāra itīmaṃ janatākramam / antassaṃlīnayā dṛṣṭyā paśyan hasati śāntadhīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नापेक्षते भविष्यच् च वर्तमाने न तिष्ठति । न संस्मरत्य् अतीतं च सर्वम् एव करोति च

nāpekṣate bhaviṣyac ca vartamāne na tiṣṭhati / na saṃsmaraty atītaṃ ca sarvam eva karoti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्तः प्रबुद्धो भवति प्रबुद्धो ऽपि च सुप्तवत् । सर्वकर्मकरो ऽप्य् अन्तर् न करोतीव किञ्चन

suptaḥ prabuddho bhavati prabuddho 'pi ca suptavat / sarvakarmakaro 'py antar na karotīva kiñcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस् सर्वपरित्यागी नित्यम् अन्तर् अनेषणः । कुर्वन्न् अपि बहिः कार्यं सर्वम् एवावतिष्ठते

antas sarvaparityāgī nityam antar aneṣaṇaḥ / kurvann api bahiḥ kāryaṃ sarvam evāvatiṣṭhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिः प्रकृतसर्वेहो यथाप्राप्तक्रियोन्मुखः । स्वकर्मक्रमसम्प्राप्तद्वन्द्वकार्यानुवृत्तिमान्

bahiḥ prakṛtasarveho yathāprāptakriyonmukhaḥ / svakarmakramasamprāptadvandvakāryānuvṛttimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समग्रसुखभोगात्मा सर्वाशास्व् इव संस्थितः । करोत्य् अखिलकर्माणि त्यक्तकर्तृत्वविभ्रमः

samagrasukhabhogātmā sarvāśāsv iva saṃsthitaḥ / karoty akhilakarmāṇi tyaktakartṛtvavibhramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदासीनवद् आसीनः प्रकृतिक्रमकर्मसु । नाभिवाञ्छति न द्वेष्टि न शोचति न हृष्यति

udāsīnavad āsīnaḥ prakṛtikramakarmasu / nābhivāñchati na dveṣṭi na śocati na hṛṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुबन्धपरो जन्ताव् असंसक्तेन चेतसा । भक्ते भक्तसमाचारश् शठे शठ इव स्थितः

anubandhaparo jantāv asaṃsaktena cetasā / bhakte bhaktasamācāraś śaṭhe śaṭha iva sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालो बालेषु वृद्धेषु वृद्धो वीरेषु वीर्यवान् । युवा यौवनवृत्तेषु दुःखितेषु तु दुःखितः

bālo bāleṣu vṛddheṣu vṛddho vīreṣu vīryavān / yuvā yauvanavṛtteṣu duḥkhiteṣu tu duḥkhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृत्तवाक्पुण्यकथो दैन्याद् अपगताशयः । धीरधीर् उदितानन्दः पेशलः पुण्यकीर्तनः

pravṛttavākpuṇyakatho dainyād apagatāśayaḥ / dhīradhīr uditānandaḥ peśalaḥ puṇyakīrtanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राज्ञः प्रसन्नमधुरः पूर्णस् सुप्रतिभोदयः । निरस्तखेददौर्गत्यस् सर्वस्मिन् स्निग्धबान्धवः

prājñaḥ prasannamadhuraḥ pūrṇas supratibhodayaḥ / nirastakhedadaurgatyas sarvasmin snigdhabāndhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदारचरिताकारस् समस् सौख्यमहोदधिः । सुस्निग्धश् शीतलस्पर्शः पूर्णश् चन्द्र इवोदितः

udāracaritākāras samas saukhyamahodadhiḥ / susnigdhaś śītalasparśaḥ pūrṇaś candra ivoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तस्य सुकृतेनार्थो न भोगैर् न च कर्मभिः । न दुष्कृतैर् न भोगानां सन्त्यागेन न बन्धुभिः

na tasya sukṛtenārtho na bhogair na ca karmabhiḥ / na duṣkṛtair na bhogānāṃ santyāgena na bandhubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कार्यकरणारम्भैर् न निष्क्रियतया तथा । न बन्धेन न मोक्षेण न पातालेन नो दिवा

na kāryakaraṇārambhair na niṣkriyatayā tathā / na bandhena na mokṣeṇa na pātālena no divā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथावस्तु यदा दृष्टं जगद् एकमयात्मकम् । तदा बन्धविमोक्षार्थं न क्वचित् कृपणं मनः

yathāvastu yadā dṛṣṭaṃ jagad ekamayātmakam / tadā bandhavimokṣārthaṃ na kvacit kṛpaṇaṃ manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्ज्ञानाग्निना यस्य दग्धा सन्देहजालिका । निश्शङ्कम् अलम् उड्डीनस् तस्य चित्तविहङ्गमः

samyagjñānāgninā yasya dagdhā sandehajālikā / niśśaṅkam alam uḍḍīnas tasya cittavihaṅgamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य भ्रान्तिविनिर्मुक्तं मनस् समरसं स्थितम् । स नास्तम् एति नोदेति व्योमवत् सर्ववृत्तिषु

yasya bhrāntivinirmuktaṃ manas samarasaṃ sthitam / sa nāstam eti nodeti vyomavat sarvavṛttiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्जूषायां निषण्णस्य यथा बालस्य चेष्टते । अङ्गावल्य् अनुसन्धानवर्जिता ज्ञस्य वै तथा

mañjūṣāyāṃ niṣaṇṇasya yathā bālasya ceṣṭate / aṅgāvaly anusandhānavarjitā jñasya vai tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घूर्णन् क्षीव इवानन्दी मन्दीकृतपुनर्भवः । अनुपादेयबुद्ध्या तु न स्मरत्य् अकृतं कृतम्

ghūrṇan kṣīva ivānandī mandīkṛtapunarbhavaḥ / anupādeyabuddhyā tu na smaraty akṛtaṃ kṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वं सर्वप्रकारेण गृह्णाति च जहाति च । अनुपादेयसर्वार्थो बालवच् च विचेष्टते

sarvaṃ sarvaprakāreṇa gṛhṇāti ca jahāti ca / anupādeyasarvārtho bālavac ca viceṣṭate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तिष्ठन्न् अपि कार्येषु देशकालक्रियाक्रमैः । न कार्यसुखदुःखाभ्यां मनाग् अपि हि गृह्यते

sa tiṣṭhann api kāryeṣu deśakālakriyākramaiḥ / na kāryasukhaduḥkhābhyāṃ manāg api hi gṛhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहिः प्रकृतसर्वार्थो ऽप्य् अन्तः पुनर् अनीहया । न सत्तां योजयत्य् अर्थे न फलान्य् अनुधावति

bahiḥ prakṛtasarvārtho 'py antaḥ punar anīhayā / na sattāṃ yojayaty arthe na phalāny anudhāvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपेक्षते दुःखदशां न सुखाशाम् अपेक्षते । कार्योदये नैति मुदं कार्यनाशे न खिद्यते

nopekṣate duḥkhadaśāṃ na sukhāśām apekṣate / kāryodaye naiti mudaṃ kāryanāśe na khidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपि शीतरुचाव् अर्के सुकृष्णे ऽपीन्दुमण्डले । अप्य् अधः प्रसरत्य् अग्नौ विस्मयो ऽस्य न जायते

api śītarucāv arke sukṛṣṇe 'pīndumaṇḍale / apy adhaḥ prasaraty agnau vismayo 'sya na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिदात्मन इमा इत्थं प्रस्फुरन्तीह शक्तयः । इत्य् अस्याश्चर्यजालेषु नाभ्युदेति कुतूहलम्

cidātmana imā itthaṃ prasphurantīha śaktayaḥ / ity asyāścaryajāleṣu nābhyudeti kutūhalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न दयादैन्यम् आदत्ते न क्रौर्यम् अनुधावति । न लज्जाम् अनुसन्धत्ते नालज्जत्वं च गच्छति

na dayādainyam ādatte na krauryam anudhāvati / na lajjām anusandhatte nālajjatvaṃ ca gacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न कदाचन दीनात्मा नोद्धतात्मा कदाचन । न प्रमत्तो न खिन्नात्मा नोद्विग्नो न च हर्षवान्

na kadācana dīnātmā noddhatātmā kadācana / na pramatto na khinnātmā nodvigno na ca harṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नास्य चेतसि सुस्फारे शरदम्बरनिर्मले । कोपादयः प्रवर्तन्ते नभसीव नवाङ्कुराः

nāsya cetasi susphāre śaradambaranirmale / kopādayaḥ pravartante nabhasīva navāṅkurāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतपतज्जातभूतायां जगतस् स्थितौ । क्व कथं किल कास्य स्यात् सुखिता दुःखिताथ वा

anāratapatajjātabhūtāyāṃ jagatas sthitau / kva kathaṃ kila kāsya syāt sukhitā duḥkhitātha vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फेनाजवञ्जवीभावे जले भूतक्रमे तथा । क्व किलेह कुतः को ऽन्तः प्रसङ्गस् सुखदुःखयोः

phenājavañjavībhāve jale bhūtakrame tathā / kva kileha kutaḥ ko 'ntaḥ prasaṅgas sukhaduḥkhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावैर् अपर्यन्तैर् अजस्रं जन्तुसम्भवैः । न विषीदन्ति नोद्यन्ति दृष्टसृष्टिक्रमा नराः

bhāvābhāvair aparyantair ajasraṃ jantusambhavaiḥ / na viṣīdanti nodyanti dṛṣṭasṛṣṭikramā narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निमेषं प्रति यामिन्या यथान्यास् स्वप्नदृष्टयः । यथोत्पन्नविनाशिन्यस् तथैता लोकदृष्टयः

nimeṣaṃ prati yāminyā yathānyās svapnadṛṣṭayaḥ / yathotpannavināśinyas tathaitā lokadṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनारतसमुत्पत्ताव् अनारतविनाशिनि । कः क्रमो दग्धसंसारे कारुण्यानन्दयोर् इह

anāratasamutpattāv anāratavināśini / kaḥ kramo dagdhasaṃsāre kāruṇyānandayor iha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुभाभावात् सुखाभावे स्थितिं याते विलक्षणाः । कीदृश्यः कथम् आयाताः का वा ता दुःखसंविदः

śubhābhāvāt sukhābhāve sthitiṃ yāte vilakṣaṇāḥ / kīdṛśyaḥ katham āyātāḥ kā vā tā duḥkhasaṃvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखम् अन्ते तदन्तोत्था स्वबीजं वितनोति या । शान्तं दुःखदशा सेयं कथम् अन्तरिते सुखे

sukham ante tadantotthā svabījaṃ vitanoti yā / śāntaṃ duḥkhadaśā seyaṃ katham antarite sukhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीणाभ्यां सुखदुःखाभ्यां हेयोपादेययोः क्षये । ईप्सितानीप्सिते क्व स्तो गलिते ऽथ शुभाशुभे

kṣīṇābhyāṃ sukhaduḥkhābhyāṃ heyopādeyayoḥ kṣaye / īpsitānīpsite kva sto galite 'tha śubhāśubhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रम्यारम्यदृशोर् नाशाच् छान्ते भोगाभिवाञ्छने । नैराश्यसन्ततिप्रौढे हिमवद् विगलेन् मनः

ramyāramyadṛśor nāśāc chānte bhogābhivāñchane / nairāśyasantatiprauḍhe himavad vigalen manaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आ मूलान् मनसि क्षीणे सङ्कल्पस्य कथैव का । तिलेष्व् एवातिदग्धेषु तैलस्य कलना कुतः

ā mūlān manasi kṣīṇe saṅkalpasya kathaiva kā / tileṣv evātidagdheṣu tailasya kalanā kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावेष्व् अभावघनभावनया महात्मा निर्मुक्तसङ्कलनम् अम्बरवत् स्थितेषु । चित्तं प्रति स्वमुदितो विदितैकरूपी ज्ञस् तिष्ठति स्वपिति जीवति नित्यतृप्तः

bhāveṣv abhāvaghanabhāvanayā mahātmā nirmuktasaṅkalanam ambaravat sthiteṣu / cittaṃ prati svamudito viditaikarūpī jñas tiṣṭhati svapiti jīvati nityatṛptaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.