Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.80

इदम् अन्तः कलयतो भोगान् प्रति विवेकिनः । पुरस्स्थितान् अपि सदा स्पृहैवाङ्ग न जायते

idam antaḥ kalayato bhogān prati vivekinaḥ / purassthitān api sadā spṛhaivāṅga na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्षुर् आलोकनायैव जीवस् तु सुखदुःखयोः । भारायैव बलीवर्दो भोक्ता द्रव्यस्य नायकः

cakṣur ālokanāyaiva jīvas tu sukhaduḥkhayoḥ / bhārāyaiva balīvardo bhoktā dravyasya nāyakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नयने रूपनिर्मग्ने क्षोभः क इव देहिनः । गर्दभे पल्वलोन्मग्ने कैव सेनापतेः क्षतिः

nayane rūpanirmagne kṣobhaḥ ka iva dehinaḥ / gardabhe palvalonmagne kaiva senāpateḥ kṣatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपकर्दमम् एतन् मानय नास्वादयाधम । नश्यत्य् एतन् निमेषेण भवन्तम् अपि हिंसति

rūpakardamam etan mānaya nāsvādayādhama / naśyaty etan nimeṣeṇa bhavantam api hiṃsati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनैव सख्यं क्रियते य एवाभ्यनुगम्यते । तदीयैः कर्मभिः क्षिप्रं प्राज्ञश् शूरो ऽपि बध्यते

yenaiva sakhyaṃ kriyate ya evābhyanugamyate / tadīyaiḥ karmabhiḥ kṣipraṃ prājñaś śūro 'pi badhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्पन्नध्वंसि सम्पातमात्रहृद्यम् असन्मयम् । रूपम् आश्रय मा नेत्र विनाशायाविनाशिने

utpannadhvaṃsi sampātamātrahṛdyam asanmayam / rūpam āśraya mā netra vināśāyāvināśine

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षिवत् त्वं स्थितं नेत्र रूपं आत्मनि तिष्ठति । आलोकः कालवशतस् त्वम् एकः किं प्रतप्यसे

sākṣivat tvaṃ sthitaṃ netra rūpaṃ ātmani tiṣṭhati / ālokaḥ kālavaśatas tvam ekaḥ kiṃ pratapyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सलिलस्पन्दवद् दृष्टिः पिञ्छिकेवाम्बरोत्थिता । स्वजातिबन्धात् स्फुरति तव चित्त किम् आगतम्

salilaspandavad dṛṣṭiḥ piñchikevāmbarotthitā / svajātibandhāt sphurati tava citta kim āgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वल्पाम्भसीव शफरे चित्ते स्फुरणधर्मिणि । स्वयं स्फुरत्य् अहङ्कार त्वम् अयं प्रोत्थितः कुतः

svalpāmbhasīva śaphare citte sphuraṇadharmiṇi / svayaṃ sphuraty ahaṅkāra tvam ayaṃ protthitaḥ kutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आलोकरूपयोर् नित्यं जडयोस् स्फुरतोर् मिथः । आधाराधेययोश् चित्त व्यर्थम् आकुलता तव

ālokarūpayor nityaṃ jaḍayos sphurator mithaḥ / ādhārādheyayoś citta vyartham ākulatā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपालोकमनस्काराः परस्परम् असङ्गिनः । संसक्ता इव लक्ष्यन्ते वदनादर्शबिम्बवत्

rūpālokamanaskārāḥ parasparam asaṅginaḥ / saṃsaktā iva lakṣyante vadanādarśabimbavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानजन्तुना ह्य् एते श्लिष्टा जाता निरन्तराः । अज्ञाने ज्ञानगलिते पृथक् तिष्ठन्त्य् असन्मयाः

ajñānajantunā hy ete śliṣṭā jātā nirantarāḥ / ajñāne jñānagalite pṛthak tiṣṭhanty asanmayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःकलनया ह्य् एते सुसम्बद्धाः परस्परम् । रूपालोकमनस्कारा दारूणि जतुना यथा

manaḥkalanayā hy ete susambaddhāḥ parasparam / rūpālokamanaskārā dārūṇi jatunā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वमनोमनने तन्तौ मनोऽभ्यासेन यत्नतः । विचाराच् छेदम् आयाते छिन्नैवाज्ञानभावना

svamanomanane tantau mano'bhyāsena yatnataḥ / vicārāc chedam āyāte chinnaivājñānabhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानसङ्क्षयात् क्षीणे मनस्य् एते पुनर् मिथः । रूपालोकमनस्कारास् सङ्घटन्ते न केचन

ajñānasaṅkṣayāt kṣīṇe manasy ete punar mithaḥ / rūpālokamanaskārās saṅghaṭante na kecana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां चित्तम् एवान्तर् इन्द्रियाणां प्रबोधकम् । तद् एव तस्माद् उच्छेद्यं पिशाच इव मन्दिरात्

sarveṣāṃ cittam evāntar indriyāṇāṃ prabodhakam / tad eva tasmād ucchedyaṃ piśāca iva mandirāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्त वल्गसि मिथ्यैव दृष्टो ऽन्तो भवतो मया । आद्यन्तेषु सुतुच्छस् त्वं वर्तमाने ऽपि न ह्य् असि

citta valgasi mithyaiva dṛṣṭo 'nto bhavato mayā / ādyanteṣu sutucchas tvaṃ vartamāne 'pi na hy asi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुधा पञ्चभिर् आकारैः किम् अन्तः परिवल्गसि । यस् त्वां त्व् आम् इति जानाति तस्यैतत् परिवल्ग्यते

mudhā pañcabhir ākāraiḥ kim antaḥ parivalgasi / yas tvāṃ tv ām iti jānāti tasyaitat parivalgyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वद्वल्गनं मे कुमनो न मनाग् अपि तुष्टये । मायानरस्पन्द इव व्यर्थं वृत्तिषु दह्यसे

tvadvalganaṃ me kumano na manāg api tuṣṭaye / māyānaraspanda iva vyarthaṃ vṛttiṣu dahyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिष्ठ वा गच्छ वा चित्त नासि मे शठ जीवसि । प्रकृत्यासि मृतं नित्यं विचारात् सुमृतं स्थितम्

tiṣṭha vā gaccha vā citta nāsi me śaṭha jīvasi / prakṛtyāsi mṛtaṃ nityaṃ vicārāt sumṛtaṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्तत्त्वं त्वं जडं भ्रातश् शठ नित्यमृताकृते । मूढ एव त्वयाज्ञेन वञ्च्यते न विचारवान्

nistattvaṃ tvaṃ jaḍaṃ bhrātaś śaṭha nityamṛtākṛte / mūḍha eva tvayājñena vañcyate na vicāravān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वयम् आज्ञातवन्तस् त्वां मौर्ख्येणानुसृतं भवेत् । मृतम् अस्माकम् अद्यासि दीपानां तिमिरं यथा

vayam ājñātavantas tvāṃ maurkhyeṇānusṛtaṃ bhavet / mṛtam asmākam adyāsi dīpānāṃ timiraṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शठेन भवता दीर्घं कालं देहगृहं मम । उपरुद्धम् अभूत् पूर्वं साधुसंसर्गवर्जितम्

śaṭhena bhavatā dīrghaṃ kālaṃ dehagṛhaṃ mama / uparuddham abhūt pūrvaṃ sādhusaṃsargavarjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जडे प्रेतसमाकारे गते त्वयि मनश्शठे । सर्वसज्जनसंसेव्यं इदं देहगृहं स्थितम्

jaḍe pretasamākāre gate tvayi manaśśaṭhe / sarvasajjanasaṃsevyaṃ idaṃ dehagṛhaṃ sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वम् एवासि नास्य् एव सम्प्रत्य् अपि जडं शठम् । न भविष्यसि चेदानीं किं वेताल न लज्जसे

pūrvam evāsi nāsy eva sampraty api jaḍaṃ śaṭham / na bhaviṣyasi cedānīṃ kiṃ vetāla na lajjase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सह तृष्णापिशाचीभिस् सह कोपादिगुह्यकैः । निर्गच्छ चित्तवेताल शरीरसदनान् मम

saha tṛṣṇāpiśācībhis saha kopādiguhyakaiḥ / nirgaccha cittavetāla śarīrasadanān mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या विवेकमन्त्रेण निर्गतो देहमन्दिरात् । प्रमत्तचित्तवेतालः कुवृकः कन्दराद् इव

diṣṭyā vivekamantreṇa nirgato dehamandirāt / pramattacittavetālaḥ kuvṛkaḥ kandarād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो नु चित्रं सुमहज् जडेन क्षणभङ्गिना । मनश्शठेन सर्वो ऽयं नीतो विवशतां जनः

aho nu citraṃ sumahaj jaḍena kṣaṇabhaṅginā / manaśśaṭhena sarvo 'yaṃ nīto vivaśatāṃ janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस् ते पराक्रमः किं ते बलं कस् ते समाश्रयः । यदि वल्गसि माम् एव जनतां बाधसे तथा

kas te parākramaḥ kiṃ te balaṃ kas te samāśrayaḥ / yadi valgasi mām eva janatāṃ bādhase tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शठात्मैवासि न मया दीनचित्तक मार्यसे । मृतम् इत्य् अवबुद्धं त्वम् अद्य केवलम् अज्ञ हे

śaṭhātmaivāsi na mayā dīnacittaka māryase / mṛtam ity avabuddhaṃ tvam adya kevalam ajña he

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्तम् अहं कालं त्वां ज्ञात्वा जीवदास्थितम् । क्लिष्टः प्रभूतभङ्गासु चिरं संसृतिरात्रिषु

etāvantam ahaṃ kālaṃ tvāṃ jñātvā jīvadāsthitam / kliṣṭaḥ prabhūtabhaṅgāsu ciraṃ saṃsṛtirātriṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तं मृतं हि नास्तीह त्व् इत्य् अद्यावगतं मया । तेन त्वदाशां सन्त्यज्य तिष्ठाम्य् आत्मनि केवलः

cittaṃ mṛtaṃ hi nāstīha tv ity adyāvagataṃ mayā / tena tvadāśāṃ santyajya tiṣṭhāmy ātmani kevalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिष्ट्या चित्तं मृतम् इति ज्ञातम् अद्य मया स्वयम् । न शठेन समं नीतं समग्रं जीवितं निजम्

diṣṭyā cittaṃ mṛtam iti jñātam adya mayā svayam / na śaṭhena samaṃ nītaṃ samagraṃ jīvitaṃ nijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्सार्य देहसदनान् मनश्शठम् अहं क्षणात् । अयं स्वस्थस् स्थितो ऽस्म्य् अन्तर्वेतालपरिवर्जितः

utsārya dehasadanān manaśśaṭham ahaṃ kṣaṇāt / ayaṃ svasthas sthito 'smy antarvetālaparivarjitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तवेताललब्धेन चिरं कालं मयोद्धताः । कृता विकारा विविधास् स्वयं कृत्वा हसामि यान्

cittavetālalabdhena ciraṃ kālaṃ mayoddhatāḥ / kṛtā vikārā vividhās svayaṃ kṛtvā hasāmi yān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरान् निपतितो दिष्ट्या विचारासिवराङ्कितः । हृद्गेहाच् चित्तवेतालस् तालोत्तालसमुन्नतिः

cirān nipatito diṣṭyā vicārāsivarāṅkitaḥ / hṛdgehāc cittavetālas tālottālasamunnatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रशान्तचित्तवेताले पवित्रां पदवीं गते । दिष्ट्या शरीरनगरे सुखं तिष्ठामि केवलः

praśāntacittavetāle pavitrāṃ padavīṃ gate / diṣṭyā śarīranagare sukhaṃ tiṣṭhāmi kevalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृतं मनो मृताश् चिन्ता मृतो ऽहङ्कारराक्षसः । विचारमन्त्रेण समस् स्वस्थस् तिष्ठामि केवलः

mṛtaṃ mano mṛtāś cintā mṛto 'haṅkārarākṣasaḥ / vicāramantreṇa samas svasthas tiṣṭhāmi kevalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं मनो मे ममाशाः काः को मे ऽहङ्कारको भवेत् । दिष्ट्या व्यर्थं कलत्रं मे नष्टम् एतद् अशेषतः

kiṃ mano me mamāśāḥ kāḥ ko me 'haṅkārako bhavet / diṣṭyā vyarthaṃ kalatraṃ me naṣṭam etad aśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकस्मै कृतकृत्याय नित्याय विमलात्मने । निर्विकल्पचिदाख्याय मह्यम् एव नमो नमः

ekasmai kṛtakṛtyāya nityāya vimalātmane / nirvikalpacidākhyāya mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न ममाशा न कर्माणि न संसारो न कर्तृता । न भोक्तृता न देहो मे मह्यम् एव नमो नमः

na mamāśā na karmāṇi na saṃsāro na kartṛtā / na bhoktṛtā na deho me mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहम् आत्मा न चाकाशो न चैवायम् अहं स्वयम् । मम नास्ति व्यवच्छेदो मह्यम् एव नमो नमः

nāham ātmā na cākāśo na caivāyam ahaṃ svayam / mama nāsti vyavacchedo mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीरूपाय निराख्याय प्रकाशायामलात्मने । स्वयम् आत्मैकसंस्थाय मह्यम् एव नमो नमः

nīrūpāya nirākhyāya prakāśāyāmalātmane / svayam ātmaikasaṃsthāya mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्विकाराय नित्याय निरंशाय निरात्मने । सर्वस्मै सर्वकार्याय मह्यम् एव नमो नमः

nirvikārāya nityāya niraṃśāya nirātmane / sarvasmai sarvakāryāya mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समां सर्वगतां सूक्ष्मां जगदेकप्रकाशिनीम् । सत्ताम् उपागतो ऽस्म्य् अन्तर् मह्यम् एव नमो नमः

samāṃ sarvagatāṃ sūkṣmāṃ jagadekaprakāśinīm / sattām upāgato 'smy antar mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साद्रिद्यूर्वीनदीशाङ्गं नाहम् एवाहम् एव वा । जगत् सर्वपदार्थाढ्यं मह्यम् एव नमो नमः

sādridyūrvīnadīśāṅgaṃ nāham evāham eva vā / jagat sarvapadārthāḍhyaṃ mahyam eva namo namaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यपगतमननं शमाभिरामं प्रकटितविश्वम् अविश्वम् अप्य् अनन्तम् । स्वयम् अजम् अजरं गुणाद् अतीतं वपुर् अहम् अच्युतम् ऐश्वरं नमामि

vyapagatamananaṃ śamābhirāmaṃ prakaṭitaviśvam aviśvam apy anantam / svayam ajam ajaraṃ guṇād atītaṃ vapur aham acyutam aiśvaraṃ namāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.