Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.9

इति सिद्धगणोद्गीता गीताश् श्रुत्वा महीपतिः । विषादम् आजगामाशु भीरू रणरवाद् इव

iti siddhagaṇodgītā gītāś śrutvā mahīpatiḥ / viṣādam ājagāmāśu bhīrū raṇaravād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगाम परिवारं स्वम् आकर्षन् स्वगृहं प्रति । स्वतीरवृक्षानुसृतः प्रावृडोघ इवार्णवम्

jagāma parivāraṃ svam ākarṣan svagṛhaṃ prati / svatīravṛkṣānusṛtaḥ prāvṛḍogha ivārṇavam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिवारम् अशेषेण विसर्ज्यात्र स्वम् आलयम् । एक एवारुरोहाग्र्यं गृहम् अर्क इवाचलम्

parivāram aśeṣeṇa visarjyātra svam ālayam / eka evārurohāgryaṃ gṛham arka ivācalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रोड्डयनालोलखगपक्षतिचञ्चलाः । आलोकयंल् लोकगतीर् विललापेदम् आतुरः

tataḥ proḍḍayanālolakhagapakṣaticañcalāḥ / ālokayaṃl lokagatīr vilalāpedam āturaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा कष्टम् अतिकष्टासु लोकलोलदशास्व् अयम् । पाषाणेष्व् इव पाषाण आलुठामि बलाद् अलम्

hā kaṣṭam atikaṣṭāsu lokaloladaśāsv ayam / pāṣāṇeṣv iva pāṣāṇa āluṭhāmi balād alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपर्यन्तस्य कालस्य को ऽप्य् अंशो जीव्यते मया । तस्मिन् भावं निबध्नामि धिङ् माम् अधमचेतसम्

aparyantasya kālasya ko 'py aṃśo jīvyate mayā / tasmin bhāvaṃ nibadhnāmi dhiṅ mām adhamacetasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियन्मात्रम् इदं नाम राज्यम् आजीवितं मम । किम् एतेन विना दुःखं तिष्ठामि हतधीर् यथा

kiyanmātram idaṃ nāma rājyam ājīvitaṃ mama / kim etena vinā duḥkhaṃ tiṣṭhāmi hatadhīr yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आदाव् अन्ते ऽप्य् अनन्तो ऽहं मध्ये पेलवजीवितः । बालश् चित्रेन्दुनेवाहं किं मुधा धृतिमान् स्थितः

ādāv ante 'py ananto 'haṃ madhye pelavajīvitaḥ / bālaś citrendunevāhaṃ kiṃ mudhā dhṛtimān sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपञ्चरचितेनायम् इन्द्रजालेन जालिना । हा कष्टम् अभिमुह्यामि केनास्मि परिमोहितः

prapañcaracitenāyam indrajālena jālinā / hā kaṣṭam abhimuhyāmi kenāsmi parimohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् वस्तु यच् च वा रम्यं यद् उदारम् अकृत्रिमम् । किञ्चित् तद् इह नास्त्य् एव किंनिष्ठेयं धृतिर् मम

yad vastu yac ca vā ramyaṃ yad udāram akṛtrimam / kiñcit tad iha nāsty eva kiṃniṣṭheyaṃ dhṛtir mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दूरस्थम् अप्य् अदूरस्थं यन् मे मनसि वर्तते । इति निर्णीय बाह्ये ऽर्थे भावनां सन्त्यजाम्य् अहम्

dūrastham apy adūrasthaṃ yan me manasi vartate / iti nirṇīya bāhye 'rthe bhāvanāṃ santyajāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकाजवञ्जवीभावस् सलिलावर्तभङ्गुरः । दृष्टो ऽद्यापि हि दुःखाय केयम् आस्था सुखं प्रति

lokājavañjavībhāvas salilāvartabhaṅguraḥ / dṛṣṭo 'dyāpi hi duḥkhāya keyam āsthā sukhaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यब्दं प्रतिमासं च प्रत्यहं च प्रतिक्षणम् । सुखानि दुःखविद्धानि दुःखानि तु पुनः पुनः

pratyabdaṃ pratimāsaṃ ca pratyahaṃ ca pratikṣaṇam / sukhāni duḥkhaviddhāni duḥkhāni tu punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनः पुनः परामृष्टं दृष्टं पृष्टं निभालितम् । अतुच्छं न तद् अस्तीह सतां यत्रास्तु संस्थितिः

punaḥ punaḥ parāmṛṣṭaṃ dṛṣṭaṃ pṛṣṭaṃ nibhālitam / atucchaṃ na tad astīha satāṃ yatrāstu saṃsthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्य ये महतां मूर्ध्नि ते दिनैर् निपतन्त्य् अधः । हतचित्त महत्तायां कैषा विश्वस्तता तव

adya ye mahatāṃ mūrdhni te dinair nipatanty adhaḥ / hatacitta mahattāyāṃ kaiṣā viśvastatā tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरज्जुर् एव बद्धो ऽहम् अपङ्को ऽस्मि कलङ्कितः । पतितो ऽस्म्य् उपरिस्थो ऽपि हा ममात्मन् हता स्थितिः

arajjur eva baddho 'ham apaṅko 'smi kalaṅkitaḥ / patito 'smy uparistho 'pi hā mamātman hatā sthitiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कस्माद् अकस्मान् मोहो ऽयम् आगतो धीमतो ऽपि मे । असितः पिहितालोको भास्कराग्रम् इवाम्बुदः

kasmād akasmān moho 'yam āgato dhīmato 'pi me / asitaḥ pihitāloko bhāskarāgram ivāmbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क इमे मे महाभोगाः क इमे मम बन्धवः । बालो भूतभयेनेव शङ्के केनाहम् आकुलः

ka ime me mahābhogāḥ ka ime mama bandhavaḥ / bālo bhūtabhayeneva śaṅke kenāham ākulaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वयम् एव निबध्नामि जरामरणकारिणीम् । किम् इमाम् अहम् अर्थेषु धृतिम् उद्वेगभारिणीम्

svayam eva nibadhnāmi jarāmaraṇakāriṇīm / kim imām aham artheṣu dhṛtim udvegabhāriṇīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यातु तिष्ठतु वा सम्पन् ममैनां प्रति को ग्रहः । बुद्बुदश्रीर् इवैषा हि मिथ्यैवेत्थम् उपस्थिता

yātu tiṣṭhatu vā sampan mamaināṃ prati ko grahaḥ / budbudaśrīr ivaiṣā hi mithyaivettham upasthitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते महाविभवा भोगास् ते सन्तस् स्निग्धबान्धवाः । सर्वं स्मृतिपथं प्राप्तं वर्तमाने ऽपि का धृतिः

te mahāvibhavā bhogās te santas snigdhabāndhavāḥ / sarvaṃ smṛtipathaṃ prāptaṃ vartamāne 'pi kā dhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्व धनानि महीपानां ब्रह्मणां क्व जगन्ति वा । प्राक्तनानि प्रयातानि केयं विश्वस्तता मम

kva dhanāni mahīpānāṃ brahmaṇāṃ kva jaganti vā / prāktanāni prayātāni keyaṃ viśvastatā mama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गलितानीन्द्रलक्षाणि बुद्बुदानीव वारिणि । मां जीवितनिबद्धाशं विहसिष्यन्ति साधवः

galitānīndralakṣāṇi budbudānīva vāriṇi / māṃ jīvitanibaddhāśaṃ vihasiṣyanti sādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोटयो ब्रह्मणां याता गतास् सर्गपरम्पराः । प्रयाताः पांसुवद् भूपाः का धृतिर् मम जीविते

koṭayo brahmaṇāṃ yātā gatās sargaparamparāḥ / prayātāḥ pāṃsuvad bhūpāḥ kā dhṛtir mama jīvite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसाररात्रिदुस्स्वप्ने शून्ये देहमये भ्रमे । आस्थां चेद् अनुबध्नामि तन् माम् अस्तु धिग् अस्थितिम्

saṃsārarātridussvapne śūnye dehamaye bhrame / āsthāṃ ced anubadhnāmi tan mām astu dhig asthitim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् इति व्यर्थम् उत्थितासत्स्वरूपिणा । अहङ्कारपिशाचेन किम् अज्ञवद् अहं हतः

ayaṃ so 'ham iti vyartham utthitāsatsvarūpiṇā / ahaṅkārapiśācena kim ajñavad ahaṃ hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृतं हृतम् इदं कस्माद् आयुर् आयतयानया । पश्यन्न् अपि न पश्यामि सूक्ष्मया काललेखया

hṛtaṃ hṛtam idaṃ kasmād āyur āyatayānayā / paśyann api na paśyāmi sūkṣmayā kālalekhayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादपीठीकृतेशानाश् शार्ङ्गिक्रीडनकन्दुकाः । कालकापालिना ग्रस्ताः किम् आस्थे मयि वल्गसि

pādapīṭhīkṛteśānāś śārṅgikrīḍanakandukāḥ / kālakāpālinā grastāḥ kim āsthe mayi valgasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजस्रम् उपयान्त्य् एते यान्ति चाद्यापि वासराः । अविनष्टैकसद्वस्तुर् दृष्टो नाद्यापि वासरः

ajasram upayānty ete yānti cādyāpi vāsarāḥ / avinaṣṭaikasadvastur dṛṣṭo nādyāpi vāsaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सारसास् सरसीवैते सर्वस्मिञ् जनचेतसि । भोगा एव स्फुरन्त्य् अन्तर् नातुच्छपददृष्टयः

sārasās sarasīvaite sarvasmiñ janacetasi / bhogā eva sphuranty antar nātucchapadadṛṣṭayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कष्टात् कष्टतरं प्राप्तो दुःखाद् दुःखतरं गतः । अद्यापि न विरक्तो ऽस्मि हा धिङ् माम् अधमाशयम्

kaṣṭāt kaṣṭataraṃ prāpto duḥkhād duḥkhataraṃ gataḥ / adyāpi na virakto 'smi hā dhiṅ mām adhamāśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषु येषु दृढाबद्धा भावना दृढवस्तुषु । तानि तानि विनष्टानि दृष्टानि किम् इहोत्तमम्

yeṣu yeṣu dṛḍhābaddhā bhāvanā dṛḍhavastuṣu / tāni tāni vinaṣṭāni dṛṣṭāni kim ihottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यन् मध्ये यच् च पर्यन्ते यद् आपाते मनोरमम् । सर्वम् एवापवित्रं तद् विनाशामेध्यदूषितम्

yan madhye yac ca paryante yad āpāte manoramam / sarvam evāpavitraṃ tad vināśāmedhyadūṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषु येषु पदार्थेषु धृतिं बध्नाति मानवः । तेषु तेष्व् एव तस्याशु दृष्टो दुःखोदयो भृशम्

yeṣu yeṣu padārtheṣu dhṛtiṃ badhnāti mānavaḥ / teṣu teṣv eva tasyāśu dṛṣṭo duḥkhodayo bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वश् श्वः पापीयसीम् एव श्वश् श्वः क्रूरतराम् अपि । श्वश् श्वः खेदकरीम् एति दशाम् इह जडो जनः

śvaś śvaḥ pāpīyasīm eva śvaś śvaḥ krūratarām api / śvaś śvaḥ khedakarīm eti daśām iha jaḍo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अज्ञानोपहतो बाल्ये यौवने मदनाहतः । शेषे कलत्रचिन्तार्तः किं करोतु कदा जडः

ajñānopahato bālye yauvane madanāhataḥ / śeṣe kalatracintārtaḥ kiṃ karotu kadā jaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगमापायविरसं दशावैषम्यदूषितम् । असारसारं संसारं किं न पश्यति मन्मतिः

āgamāpāyavirasaṃ daśāvaiṣamyadūṣitam / asārasāraṃ saṃsāraṃ kiṃ na paśyati manmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजसूयाश्वमेधाद्यैर् इष्ट्वा यज्ञशतैर् अपि । महाकल्पात् कम् अप्य् अंशं स्वर्गं आप्नोति नाधिकम्

rājasūyāśvamedhādyair iṣṭvā yajñaśatair api / mahākalpāt kam apy aṃśaṃ svargaṃ āpnoti nādhikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

को ऽसौ स्वर्गे ऽस्ति भूमौ वा पाताले वा प्रदेशकः । न यत्राभिद्रवन्त्य् एता दुर्भ्रमर्य इवापदः

ko 'sau svarge 'sti bhūmau vā pātāle vā pradeśakaḥ / na yatrābhidravanty etā durbhramarya ivāpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजचेतोबिलव्यालाश् शरीरस्थलपल्लवाः । आधयो व्याधयश् चैते निवार्यन्ते कथं किल

nijacetobilavyālāś śarīrasthalapallavāḥ / ādhayo vyādhayaś caite nivāryante kathaṃ kila

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्ये ऽसत्ता स्थिता मूर्ध्नि मूर्ध्नि रम्येष्व् अरम्यता । सुखेषु मूर्ध्नि दुःखानि किम् एकं संश्रयाम्य् अहम्

satye 'sattā sthitā mūrdhni mūrdhni ramyeṣv aramyatā / sukheṣu mūrdhni duḥkhāni kim ekaṃ saṃśrayāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायन्ते च म्रियन्ते च प्राकृताः क्षुद्रजन्तवः । धरा तैर् एव नीरन्ध्रा दुर्लभास् साधुसाधवः

jāyante ca mriyante ca prākṛtāḥ kṣudrajantavaḥ / dharā tair eva nīrandhrā durlabhās sādhusādhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नीलोत्पलालिनयनाः परमप्रेमभूषणाः । हासायैव विलासिन्यः क्षणभङ्गितया स्थिताः

nīlotpalālinayanāḥ paramapremabhūṣaṇāḥ / hāsāyaiva vilāsinyaḥ kṣaṇabhaṅgitayā sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येषां निमेषणोन्मेषैर् जगतां प्रलयोदयौ । तादृशाः पुरुषा याता मादृशां गणनैव का

yeṣāṃ nimeṣaṇonmeṣair jagatāṃ pralayodayau / tādṛśāḥ puruṣā yātā mādṛśāṃ gaṇanaiva kā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्ति रम्यतराद् रम्यास् सुस्थिराद् अपि च स्थिराः । चिन्तापर्यवसानेयं पदार्थश्रीः किम् ईदृशी

santi ramyatarād ramyās susthirād api ca sthirāḥ / cintāparyavasāneyaṃ padārthaśrīḥ kim īdṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्पदश् च विचित्रा यास् ताश् चेच् चित्तेन सम्मताः । तत् ता अपि महारम्भा मन्ये नूनं महापदः

sampadaś ca vicitrā yās tāś cec cittena sammatāḥ / tat tā api mahārambhā manye nūnaṃ mahāpadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आपदो ऽपि विचित्रा यास् ताश् चेन् मनसि सम्मताः । तत् ता अपि महारम्भा मन्ये सकलसम्पदः

āpado 'pi vicitrā yās tāś cen manasi sammatāḥ / tat tā api mahārambhā manye sakalasampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनोमात्रविवर्ते ऽस्मिञ् जगत्य् अब्बिन्दुभङ्गुरे । ममेदम् इत्य् अपूर्वैव कुतस् त्व् अक्षरमालिका

manomātravivarte 'smiñ jagaty abbindubhaṅgure / mamedam ity apūrvaiva kutas tv akṣaramālikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकतालीययोगेन सम्पन्नायां जगत्स्थितौ । धूर्तेन कल्पिता व्यर्थं हेयोपादेयभावनाः

kākatālīyayogena sampannāyāṃ jagatsthitau / dhūrtena kalpitā vyarthaṃ heyopādeyabhāvanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इयत्ताच्छिन्नरूपासु सुखनाम्नीषु दृष्टिषु । कास्व् एतास्व् अनुषक्तो ऽस्मि पतङ्गो ऽग्निशिखास्व् इव

iyattācchinnarūpāsu sukhanāmnīṣu dṛṣṭiṣu / kāsv etāsv anuṣakto 'smi pataṅgo 'gniśikhāsv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरम् एकान्तदाहेषु लुठितं रौरवाग्निषु । न त्व् आलूनविशीर्णासु स्थितिस् संसारवृत्तिषु

varam ekāntadāheṣu luṭhitaṃ rauravāgniṣu / na tv ālūnaviśīrṇāsu sthitis saṃsāravṛttiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसार एव दुःखानां सीमान्तः किल कथ्यते । तन्मध्यपतितेनेह सुखम् आसाद्यते कथम्

saṃsāra eva duḥkhānāṃ sīmāntaḥ kila kathyate / tanmadhyapatiteneha sukham āsādyate katham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकृत्रिममहादुःखे संसारे ये व्यवस्थिताः । त एते ऽन्यानि दुःखानि जानते मधुराण्य् अलम्

akṛtrimamahāduḥkhe saṃsāre ye vyavasthitāḥ / ta ete 'nyāni duḥkhāni jānate madhurāṇy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहम् अप्य् आधिमान् कष्टं काष्ठलोष्टसमस्थितैः । अज्ञैर् एवागतस् साम्यम् अपरामृष्टवस्तुभिः

aham apy ādhimān kaṣṭaṃ kāṣṭhaloṣṭasamasthitaiḥ / ajñair evāgatas sāmyam aparāmṛṣṭavastubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्राङ्कुरशाखात्मफलपल्लवशालिनः । अस्य संसारवृक्षस्य मनोमूलमयो ऽङ्कुरः

sahasrāṅkuraśākhātmaphalapallavaśālinaḥ / asya saṃsāravṛkṣasya manomūlamayo 'ṅkuraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सङ्कल्पम् एव तं मन्ये सङ्कल्पोपशमेन तत् । शोषयामि यथा शोषम् एति संसारपादपः

saṅkalpam eva taṃ manye saṅkalpopaśamena tat / śoṣayāmi yathā śoṣam eti saṃsārapādapaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आकारमात्ररम्यासु मनोमर्कटवृत्तिषु । परिज्ञातास्व् इहाद्यैव न रमे नीरसास्व् अहम्

ākāramātraramyāsu manomarkaṭavṛttiṣu / parijñātāsv ihādyaiva na rame nīrasāsv aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आशापाशशतप्रोताः पातोत्पातोपतापदाः । संसारवृत्तयो भुक्ता इदानीं विरमाम्य् अहम्

āśāpāśaśataprotāḥ pātotpātopatāpadāḥ / saṃsāravṛttayo bhuktā idānīṃ viramāmy aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हतो ऽस्मि विनष्टो ऽस्मि मृतो ऽस्मीति पुनः पुनः । शोचिते गत एवाहम् इदानीं नानुरोदिमि

hā hato 'smi vinaṣṭo 'smi mṛto 'smīti punaḥ punaḥ / śocite gata evāham idānīṃ nānurodimi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रबुद्धो ऽस्मि प्रहृष्टो ऽस्मि दृष्टश् चौरो मयात्मनः । मनोनामा निहन्म्य् एनं मनसास्मि चिरं हतः

prabuddho 'smi prahṛṣṭo 'smi dṛṣṭaś cauro mayātmanaḥ / manonāmā nihanmy enaṃ manasāsmi ciraṃ hataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्तम् इमं कालं मनोमुक्ताफलं मम । अविद्धम् आसीद् अधुना विद्धं तु गुणम् अर्हति

etāvantam imaṃ kālaṃ manomuktāphalaṃ mama / aviddham āsīd adhunā viddhaṃ tu guṇam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस्तुषारकणको विवेकार्कातपेन मे । चिरनिर्वृतये नूनम् अचिराल् लयम् एष्यति

manastuṣārakaṇako vivekārkātapena me / ciranirvṛtaye nūnam acirāl layam eṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विबुधैस् साधुभिस् सिद्धैर् अहं साधु प्रबोधितः । आत्मानम् अनुगच्छामि परमानन्दसाधनम्

vibudhais sādhubhis siddhair ahaṃ sādhu prabodhitaḥ / ātmānam anugacchāmi paramānandasādhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मानं मणिम् एकान्ते लब्ध्वैवालोकयन् सुखम् । तिष्ठाम्य् अस्तमितान्येहश् शरदीवामलो ऽम्बुदः

ātmānaṃ maṇim ekānte labdhvaivālokayan sukham / tiṣṭhāmy astamitānyehaś śaradīvāmalo 'mbudaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयम् अहम् इदम् एव तन् ममेति स्फुरितम् अपास्य बलाद् असत्यम् अन्तः । रिपुम् अतिमलिनं मनो निहन्मि प्रशमम् उपैमि नमो ऽस्तु ते विवेक

ayam aham idam eva tan mameti sphuritam apāsya balād asatyam antaḥ / ripum atimalinaṃ mano nihanmi praśamam upaimi namo 'stu te viveka

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.