Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.91

यदा ह्य् अस्तङ्गतप्रायं जातं चित्तं विचारतः । तदास्य वीतहव्यस्य जाता मैत्र्यादयो गुणाः

yadā hy astaṅgataprāyaṃ jātaṃ cittaṃ vicārataḥ / tadāsya vītahavyasya jātā maitryādayo guṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवेकाभ्युदयाच् चित्तस्वरूपे ऽन्तर्हिते मुने । मैत्र्यादयो गुणा जाता इत्य् उक्तं किं त्वया प्रभो

vivekābhyudayāc cittasvarūpe 'ntarhite mune / maitryādayo guṇā jātā ity uktaṃ kiṃ tvayā prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मन्न् अस्तङ्गते चित्ते कस्य मैत्र्यादयो गुणाः । क्व वा परिस्फुरन्तीति वद मे वदतां वर

brahmann astaṅgate citte kasya maitryādayo guṇāḥ / kva vā parisphurantīti vada me vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विविधश् चित्तनाशो ऽस्ति सरूपो ऽरूप एव च । जीवन्मुक्तस् सरूपस् स्याद् अरूपो ऽदेहमुक्तजः

dvividhaś cittanāśo 'sti sarūpo 'rūpa eva ca / jīvanmuktas sarūpas syād arūpo 'dehamuktajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तसत्तेह दुःखाय चित्तनाशस् सुखाय च । चित्तसत्तां क्षयं नीत्वा चित्तनाशम् उपार्जयेत्

cittasatteha duḥkhāya cittanāśas sukhāya ca / cittasattāṃ kṣayaṃ nītvā cittanāśam upārjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तामसैर् वासनाजालैर् व्याप्तं यज् जन्मकारणम् । विद्यमानं मनो विद्धि तद् दुःखायैव केवलम्

tāmasair vāsanājālair vyāptaṃ yaj janmakāraṇam / vidyamānaṃ mano viddhi tad duḥkhāyaiva kevalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राकृतं गुणसम्भारं ममेति बहु मन्यते । यत् तु चित्तम् अतत्त्वज्ञं दुःखि तज् जीव उच्यते

prākṛtaṃ guṇasambhāraṃ mameti bahu manyate / yat tu cittam atattvajñaṃ duḥkhi taj jīva ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्यमानं मनो यावत् तावद् दुःखम् अनन्तकम् । मनस्य् अस्तङ्गते जन्तोस् संसारो ऽन्तम् उपागतः

vidyamānaṃ mano yāvat tāvad duḥkham anantakam / manasy astaṅgate jantos saṃsāro 'ntam upāgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुःखि मूढम् अवष्टब्धम् अस्मीत्य् एव विनिश्चयम् । विद्यमानं मनो विद्धि दुःखवृक्षनवाङ्कुरम्

duḥkhi mūḍham avaṣṭabdham asmīty eva viniścayam / vidyamānaṃ mano viddhi duḥkhavṛkṣanavāṅkuram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टं कस्य मनो ब्रह्मन् नष्टं वा कीदृशं भवेत् । कीदृशश् चास्य नाशस् स्यात् स्यात् सत्ता चास्य कीदृशी

naṣṭaṃ kasya mano brahman naṣṭaṃ vā kīdṛśaṃ bhavet / kīdṛśaś cāsya nāśas syāt syāt sattā cāsya kīdṛśī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चेतसः कथिता सत्ता मया रघुकुलोद्वह । अस्य नाशम् इदानीं त्वं शृणु प्रश्नविदां वर

cetasaḥ kathitā sattā mayā raghukulodvaha / asya nāśam idānīṃ tvaṃ śṛṇu praśnavidāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखदशा धीरं साम्यान् न प्रोद्धरन्ति यम् । निश्श्वासा इव शैलेन्द्रं चित्तं तस्य मृतं विदुः

sukhaduḥkhadaśā dhīraṃ sāmyān na proddharanti yam / niśśvāsā iva śailendraṃ cittaṃ tasya mṛtaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयं सो ऽहम् अयं नाहम् इति चिन्ता नरोत्तमम् । खर्वीकरोति यं नान्तश् चित्तं तस्य मृतं विदुः

ayaṃ so 'ham ayaṃ nāham iti cintā narottamam / kharvīkaroti yaṃ nāntaś cittaṃ tasya mṛtaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष साधो मनोनाशो नष्टं चेदृङ् मनो भवेत् । चित्तनाशदशा चैषा जीवन्मुक्तस्य विद्यते

eṣa sādho manonāśo naṣṭaṃ cedṛṅ mano bhavet / cittanāśadaśā caiṣā jīvanmuktasya vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनस्तां मूढतां विद्धि यदा नश्यति सानघ । चित्तनाशाभिधानं हि तदा सत्त्वम् उदेत्य् अलम्

manastāṃ mūḍhatāṃ viddhi yadā naśyati sānagha / cittanāśābhidhānaṃ hi tadā sattvam udety alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य सत्त्वविलासस्य चित्तनाशस्य राघव । जीवन्मुक्तस्वभावस्य कैश्चिच् चित्त्वाभिधा कृता

tasya sattvavilāsasya cittanāśasya rāghava / jīvanmuktasvabhāvasya kaiścic cittvābhidhā kṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्र्यादिभिर् गुणैर् युक्तं भवत्य् उत्तमवासनम् । भूयोजन्मविनिर्मुक्तं जीवन्मुक्तं मनो ऽनघ

maitryādibhir guṇair yuktaṃ bhavaty uttamavāsanam / bhūyojanmavinirmuktaṃ jīvanmuktaṃ mano 'nagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्याप्तं वासनया यत् स्याद् भूयोजननमुक्तया । जीवन्मुक्तमनो ऽसक्तं राम तत् सत्त्वम् उच्यते

vyāptaṃ vāsanayā yat syād bhūyojananamuktayā / jīvanmuktamano 'saktaṃ rāma tat sattvam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्प्रत्य् एवानुभूतत्वात् सत्त्वाप्त्या तत्त्वसंयुतः । सरूपो ऽसौ मनोनाशो जीवन्मुक्तस्य विद्यते

sampraty evānubhūtatvāt sattvāptyā tattvasaṃyutaḥ / sarūpo 'sau manonāśo jīvanmuktasya vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैत्री दयाथ मुदिता शशाङ्क इव दीप्तयः । जीवन्मुक्तमनोनाशे सर्वथा सर्वदा स्थिताः

maitrī dayātha muditā śaśāṅka iva dīptayaḥ / jīvanmuktamanonāśe sarvathā sarvadā sthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्मुक्तमनोनाशे सत्त्वनाम्नि हिमाचले । वसन्त इव मञ्जर्यस् स्फुरन्ति गुणसम्पदः

jīvanmuktamanonāśe sattvanāmni himācale / vasanta iva mañjaryas sphuranti guṇasampadaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरूपस् तु मनोनाशो यो मयोक्तो रघूद्वह । विदेहमुक्ताव् एवासौ विद्यते निष्कलात्मकः

arūpas tu manonāśo yo mayokto raghūdvaha / videhamuktāv evāsau vidyate niṣkalātmakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समग्राग्र्यगुणाधारम् अपि सत्त्वं प्रलीयते । विदेहमुक्तौ विमले पदे परमपावने

samagrāgryaguṇādhāram api sattvaṃ pralīyate / videhamuktau vimale pade paramapāvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदेहमुक्तविषये तस्मिन् सत्त्वक्षयात्मके । चित्तनाशे विरूपाख्ये न किञ्चिद् अपि विद्यते

videhamuktaviṣaye tasmin sattvakṣayātmake / cittanāśe virūpākhye na kiñcid api vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न गुणा नागुणास् तत्र न श्रीर् नाश्रीर् न लोलता । न चोदयो नास्तमयो न हर्षामर्षसंविदः

na guṇā nāguṇās tatra na śrīr nāśrīr na lolatā / na codayo nāstamayo na harṣāmarṣasaṃvidaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न तेजो न तमः किञ्चिन् न सन्ध्यादिनरात्रयः । न दिशो दश नाकाशं नार्थो नानर्थरूपता

na tejo na tamaḥ kiñcin na sandhyādinarātrayaḥ / na diśo daśa nākāśaṃ nārtho nānartharūpatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वासना न रचना नेहानीहे न रञ्जना । न सत्ता नापि वासत्ता न मध्यं वापि तत् पदम्

na vāsanā na racanā nehānīhe na rañjanā / na sattā nāpi vāsattā na madhyaṃ vāpi tat padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतमस्तेजसा व्योम्ना वितारेन्द्वर्कवार्मुचा । तत् समं शरदच्छेन विसन्ध्येनारजस्त्विषा

atamastejasā vyomnā vitārendvarkavārmucā / tat samaṃ śaradacchena visandhyenārajastviṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये हि पारं गता बुद्धेस् संसाराडम्बरस्य च । तेषां तद् आस्पदं स्फारं पवनानाम् इवाम्बरम्

ye hi pāraṃ gatā buddhes saṃsārāḍambarasya ca / teṣāṃ tad āspadaṃ sphāraṃ pavanānām ivāmbaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशान्तदुःखम् अजडात्मकम् एकसुप्तम् आनन्दमन्थरम् अपेतरजस्तमोऽर्कम् । आकाशकोशतनवो ऽतनवो महान्तस् तस्मिन् पदे गलितचित्तलवा वसन्ति

saṃśāntaduḥkham ajaḍātmakam ekasuptam ānandamantharam apetarajastamo'rkam / ākāśakośatanavo 'tanavo mahāntas tasmin pade galitacittalavā vasanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.