Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.92

परमाकाशकोशाद्रिरूढं लोकान्तरद्रुमम् । तारकापुष्पशबलं देवासुरविहङ्गमम्

paramākāśakośādrirūḍhaṃ lokāntaradrumam / tārakāpuṣpaśabalaṃ devāsuravihaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्युन्मञ्जरितोपान्तनीलनीरदपल्लवम् । सर्वर्तुरम्यं चन्द्रार्कगणरम्यं कचत्तटम्

vidyunmañjaritopāntanīlanīradapallavam / sarvarturamyaṃ candrārkagaṇaramyaṃ kacattaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्ताब्धिवापीवलितं सरिच्छतनिरन्तरम् । चतुर्दशविधानन्तभूतजातोपजीवितम्

saptābdhivāpīvalitaṃ saricchatanirantaram / caturdaśavidhānantabhūtajātopajīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्काननम् आक्रम्य स्थितायाः कृतजालकम् । ब्रह्मन् संसृतिमृद्वीकालताया वितताकृतेः

jagatkānanam ākramya sthitāyāḥ kṛtajālakam / brahman saṃsṛtimṛdvīkālatāyā vitatākṛteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरामरणपर्यायदुःखदुःखफलावलेः । प्ररूढमूलमालाया मोहसेकजलाञ्जलेः

jarāmaraṇaparyāyaduḥkhaduḥkhaphalāvaleḥ / prarūḍhamūlamālāyā mohasekajalāñjaleḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं बीजम् अथ बीजस्य तस्य किं बीजम् उच्यते । अथ तस्यापि किं बीजं बीजं तस्यापि किं भवेत्

kiṃ bījam atha bījasya tasya kiṃ bījam ucyate / atha tasyāpi kiṃ bījaṃ bījaṃ tasyāpi kiṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् एतत् समासेन पुनर् बोधाभिवृद्धये । सिद्धये ज्ञानसारस्य वद मे वदतां वर

sarvam etat samāsena punar bodhābhivṛddhaye / siddhaye jñānasārasya vada me vadatāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्लीनघनारम्भशुभाशुभमहाङ्कुरम् । संसृतिव्रततेर् बीजं शरीरं विद्धि राघव

antarlīnaghanārambhaśubhāśubhamahāṅkuram / saṃsṛtivratater bījaṃ śarīraṃ viddhi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखाप्रतानगहना फलपल्लवलासिनी । तेनेयं भवति स्फीता शरदीव वसुन्धरा

śākhāpratānagahanā phalapallavalāsinī / teneyaṃ bhavati sphītā śaradīva vasundharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावाभावदशाकोशं दुःखरत्नसमुद्गकम् । बीजम् अस्य शरीरस्य चित्तम् आशावशानुगम्

bhāvābhāvadaśākośaṃ duḥkharatnasamudgakam / bījam asya śarīrasya cittam āśāvaśānugam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्ताद् इदम् उदेत्य् उच्चैस् सच् चासच् चाङ्गजालकम् । तथा चैतत् स्वयं स्वप्नसम्भ्रमेष्व् अनुभूयते

cittād idam udety uccais sac cāsac cāṅgajālakam / tathā caitat svayaṃ svapnasambhrameṣv anubhūyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा गन्धर्वसङ्कल्पात् पुरम् एवं हि चेतसः । सवातायनम् आकारभासुरं जायते वपुः

yathā gandharvasaṅkalpāt puram evaṃ hi cetasaḥ / savātāyanam ākārabhāsuraṃ jāyate vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् इदं किञ्चिद् आभोगि जागतं दृश्यतां गतम् । रूपं तच् चेतसस् स्फारं घटादित्वं मृदो यथा

yad idaṃ kiñcid ābhogi jāgataṃ dṛśyatāṃ gatam / rūpaṃ tac cetasas sphāraṃ ghaṭāditvaṃ mṛdo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे बीजे चित्तवृक्षस्य वृत्तिव्रततिधारिणः । एकं प्राणपरिस्पन्दो द्वितीयं दृढभावना

dve bīje cittavṛkṣasya vṛttivratatidhāriṇaḥ / ekaṃ prāṇaparispando dvitīyaṃ dṛḍhabhāvanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा प्रस्पन्दते प्राणो नाडीसंस्पर्शनोद्यतः । तदा संवेदनमयं चित्तम् आशु प्रजायते

yadā praspandate prāṇo nāḍīsaṃsparśanodyataḥ / tadā saṃvedanamayaṃ cittam āśu prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न स्पन्दते प्राणस् सिरासरणिकोटरे । असंवित्तिवशात् तेन चित्तम् अन्तर् न जायते

yadā na spandate prāṇas sirāsaraṇikoṭare / asaṃvittivaśāt tena cittam antar na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणस्पन्दनम् एवेदं चित्तद्वारेण दृश्यते । जगत्ताम् आगतं व्योम्नि नीलत्वादीव दृग्दृशा

prāṇaspandanam evedaṃ cittadvāreṇa dṛśyate / jagattām āgataṃ vyomni nīlatvādīva dṛgdṛśā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणप्रस्पन्दनं पुंस्ता तच्छान्तिश् शान्तिर् उच्यते । प्राणप्रस्पन्दनात् संविद् वाति वीटेव चोदिता

prāṇapraspandanaṃ puṃstā tacchāntiś śāntir ucyate / prāṇapraspandanāt saṃvid vāti vīṭeva coditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवित् स्फुरति देहेषु प्राणस्पन्दप्रबोधिता । चक्रावर्तैर् अङ्गनेषु वीटेव करताडिता

saṃvit sphurati deheṣu prāṇaspandaprabodhitā / cakrāvartair aṅganeṣu vīṭeva karatāḍitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सती सर्वगता संवित् प्राणस्पन्देन बोध्यते । सूक्ष्मात् सूक्ष्मतराकारा गन्धलेखेव वायुना

satī sarvagatā saṃvit prāṇaspandena bodhyate / sūkṣmāt sūkṣmatarākārā gandhalekheva vāyunā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवित्संरोधनं श्रेयः परमं विद्धि राघव । कारणं समतायास् तत् क्षोभस् तत्र न विद्यते

saṃvitsaṃrodhanaṃ śreyaḥ paramaṃ viddhi rāghava / kāraṇaṃ samatāyās tat kṣobhas tatra na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवित् समुदितैवाशु याति संवेद्यम् आदरात् । संवेदनाद् अनन्तानि ततो दुःखानि चेतसः

saṃvit samuditaivāśu yāti saṃvedyam ādarāt / saṃvedanād anantāni tato duḥkhāni cetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्ता पुनर् अबोधाय संवित् सन्तिष्ठते यदा । लब्धं भवति लब्धव्यं तदा तद् अमलं पदम्

suptā punar abodhāya saṃvit santiṣṭhate yadā / labdhaṃ bhavati labdhavyaṃ tadā tad amalaṃ padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्राणपरिस्पन्दैर् वासनाचोदनैस् तथा । नो चेत् संविदम् उच्छूनां करोषि तद् अजो भवान्

tasmāt prāṇaparispandair vāsanācodanais tathā / no cet saṃvidam ucchūnāṃ karoṣi tad ajo bhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविदुच्छूनता चित्तं विद्धि तेनेदम् आततम् । अनर्थजालम् आलूनविशीर्णजनजीवकम्

saṃviducchūnatā cittaṃ viddhi tenedam ātatam / anarthajālam ālūnaviśīrṇajanajīvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनश् चित्तशान्त्यर्थं कुर्वन्ति प्राणरोधनम् । प्राणायामैस् तथा ध्यानैः प्रयोगैर् युक्तिकल्पितैः

yoginaś cittaśāntyarthaṃ kurvanti prāṇarodhanam / prāṇāyāmais tathā dhyānaiḥ prayogair yuktikalpitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तोपशान्तिफलदं परमं साम्यकारणम् । सुभगं संविदस् स्वास्थ्यं प्राणसंरोधनं विदुः

cittopaśāntiphaladaṃ paramaṃ sāmyakāraṇam / subhagaṃ saṃvidas svāsthyaṃ prāṇasaṃrodhanaṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवद्भिः प्रकटिताम् अनुभूतां च राघव । चित्तस्योत्पत्तिम् अपरां वासनात इमां शृणु

jñānavadbhiḥ prakaṭitām anubhūtāṃ ca rāghava / cittasyotpattim aparāṃ vāsanāta imāṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढभावनया त्यक्तपूर्वापरविचारणम् । यद् आदानं पदार्थस्य वासना सा प्रकीर्तिता

dṛḍhabhāvanayā tyaktapūrvāparavicāraṇam / yad ādānaṃ padārthasya vāsanā sā prakīrtitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावितं तीव्रसंवेगाद् आत्मना यत् तद् एव सः । भवत्य् आशु महाबाहो विगतेतरसंस्मृतिः

bhāvitaṃ tīvrasaṃvegād ātmanā yat tad eva saḥ / bhavaty āśu mahābāho vigatetarasaṃsmṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तादृग्रूपो हि पुरुषो वासनाविवशीकृतः । यत् पश्यति तद् एतत् तत् सद्वस्त्व् इति विमुह्यति

tādṛgrūpo hi puruṣo vāsanāvivaśīkṛtaḥ / yat paśyati tad etat tat sadvastv iti vimuhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनावेशवैवश्यात् स्वरूपं प्रजहाति तम् । भ्रमं पश्यति दुर्दृष्टिस् सर्वं मदवशाद् इव

vāsanāveśavaivaśyāt svarūpaṃ prajahāti tam / bhramaṃ paśyati durdṛṣṭis sarvaṃ madavaśād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्ज्ञानवान् एव भवत्य् आधिपरिप्लुतः । अन्तस्स्थया वासनया विषूच्येव वशीकृतः

asamyagjñānavān eva bhavaty ādhipariplutaḥ / antassthayā vāsanayā viṣūcyeva vaśīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असम्यग्दर्शनं यत् स्याद् यद् अनात्मात्मभावनम् । यद् अवस्तुनि वस्तुत्वं तच् चित्तं विद्धि राघव

asamyagdarśanaṃ yat syād yad anātmātmabhāvanam / yad avastuni vastutvaṃ tac cittaṃ viddhi rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृढाभ्यासपदार्थैकभावनाद् अतिचञ्चलम् । चित्तं सञ्जायते जन्मजरामरणकारणम्

dṛḍhābhyāsapadārthaikabhāvanād aticañcalam / cittaṃ sañjāyate janmajarāmaraṇakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न वास्यते किञ्चिद् धेयोपादेयरूपि यत् । स्थीयते सकलं त्यक्त्वा तदा चित्तं न जायते

yadā na vāsyate kiñcid dheyopādeyarūpi yat / sthīyate sakalaṃ tyaktvā tadā cittaṃ na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवासनत्वात् सततं यदा न मनुते मनः । अमनस्ता तदोदेति परमोपशमप्रदा

avāsanatvāt satataṃ yadā na manute manaḥ / amanastā tadodeti paramopaśamapradā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा किञ्चिन् न संवित्तौ स्फुरत्य् अभ्रम् इवाम्बरे । तदा पद्म इवाकाशे चित्तम् अन्तर् न जायते

yadā kiñcin na saṃvittau sphuraty abhram ivāmbare / tadā padma ivākāśe cittam antar na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न भाव्यते भावः क्वचिज् जगति वस्तुनि । तदा हृदम्बरे शून्ये चित्तरक्षो न जायते

yadā na bhāvyate bhāvaḥ kvacij jagati vastuni / tadā hṛdambare śūnye cittarakṣo na jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावन्मात्रकं मन्ये रूपं चित्तस्य राघव । यद् भावनं वस्तुनो ऽन्ता रागेण च रसेन च

etāvanmātrakaṃ manye rūpaṃ cittasya rāghava / yad bhāvanaṃ vastuno 'ntā rāgeṇa ca rasena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न काञ्चित् कलनायोग्यां दृशं भावयतस् स्वतः । आकाशकोशस्वच्छस्य कुतश् चित्तोदयो भवेत्

na kāñcit kalanāyogyāṃ dṛśaṃ bhāvayatas svataḥ / ākāśakośasvacchasya kutaś cittodayo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् अभावनम् आस्थाया यद् अभावस्य भावनम् । यद् यथावस्तुदर्शित्वं तद् अचित्तत्वम् उच्यते

yad abhāvanam āsthāyā yad abhāvasya bhāvanam / yad yathāvastudarśitvaṃ tad acittatvam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वम् अन्तः परित्यज्य शीतलाशयवर्ति यत् । वृत्तिस्थम् अपि तच् चित्तम् असद्रूपम् उदाहृतम्

sarvam antaḥ parityajya śītalāśayavarti yat / vṛttistham api tac cittam asadrūpam udāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनायां रसादानाद् रागो यस्य न विद्यते । तस्य चित्तम् अचित्तत्वं गतं सत्त्वं तद् उच्यते

vāsanāyāṃ rasādānād rāgo yasya na vidyate / tasya cittam acittatvaṃ gataṃ sattvaṃ tad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न वासना घना यस्य पुनर्जननकारिणी । जीवन्मुक्तस् स सत्त्वस्थश् चक्रभ्रमवद् आस्थितः

na vāsanā ghanā yasya punarjananakāriṇī / jīvanmuktas sa sattvasthaś cakrabhramavad āsthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृष्टबीजोपमा येषां पुनर्जननवर्जिता । वासना रसनिर्हीना जीवन्मुक्ता हि ते स्मृताः

bhṛṣṭabījopamā yeṣāṃ punarjananavarjitā / vāsanā rasanirhīnā jīvanmuktā hi te smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्त्वरूपपरिप्राप्तचित्तास् ते ज्ञानपारगाः । अचित्ता इति कथ्यन्ते देहान्ते व्योमरूपिणः

sattvarūpapariprāptacittās te jñānapāragāḥ / acittā iti kathyante dehānte vyomarūpiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे बीजे राम चित्तस्य प्राणस्पन्दनवासने । एकस्मिंश् च तयोः क्षीणे क्षिप्रं द्वे अपि नश्यतः

dve bīje rāma cittasya prāṇaspandanavāsane / ekasmiṃś ca tayoḥ kṣīṇe kṣipraṃ dve api naśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथः कारणम् एते हि बीजे जन्मनि चेतसः । जलाङ्गीकरणे राम जलाशयघनाव् इव

mithaḥ kāraṇam ete hi bīje janmani cetasaḥ / jalāṅgīkaraṇe rāma jalāśayaghanāv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बीजाङ्कुरवद् एते हि स्थिते च तिलतैलवत् । अविनाभाविनी नित्यं कालापेक्षक्रमे तथा

bījāṅkuravad ete hi sthite ca tilatailavat / avinābhāvinī nityaṃ kālāpekṣakrame tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सार्धम् उत्पादयेते तु चित्तकं संविदात्मकम् । यथा घ्राणेन्द्रियानन्दम् आमोदपवनाव् उभौ

sārdham utpādayete tu cittakaṃ saṃvidātmakam / yathā ghrāṇendriyānandam āmodapavanāv ubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चित्तस्योत्पादके सार्धं तथैते वा समे तदा । आमोदपुष्पवत् तैलतिलवच् च व्यवस्थिते

cittasyotpādake sārdhaṃ tathaite vā same tadā / āmodapuṣpavat tailatilavac ca vyavasthite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनावशतः प्राणस्पन्दस् तेन च वासना । जायते चित्तबीजस्य तेन बीजाङ्कुरक्रमः

vāsanāvaśataḥ prāṇaspandas tena ca vāsanā / jāyate cittabījasya tena bījāṅkurakramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनोत्प्लूयमानत्वात् संवित् प्रक्षोभकर्मणा । प्राणस्पन्दं बोधयति तेन चित्तं प्रजायते

vāsanotplūyamānatvāt saṃvit prakṣobhakarmaṇā / prāṇaspandaṃ bodhayati tena cittaṃ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणस् स्पन्दनधर्मित्वात् स्पन्दते स्पृष्टहृद्गुहः । संविदं बोधयंस् तेन चित्तबालः प्रजायते

prāṇas spandanadharmitvāt spandate spṛṣṭahṛdguhaḥ / saṃvidaṃ bodhayaṃs tena cittabālaḥ prajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं हि वासनाप्राणस्पन्दौ चित्तस्य कारणम् । तयोर् एकक्षये नाशो द्वयोश् चित्तस्य चानघ

evaṃ hi vāsanāprāṇaspandau cittasya kāraṇam / tayor ekakṣaye nāśo dvayoś cittasya cānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखदुःखमहास्कन्धं शरीरकमहाफलम् । कार्यपल्लविताकारं वृत्तिव्रततिवेष्टितम्

sukhaduḥkhamahāskandhaṃ śarīrakamahāphalam / kāryapallavitākāraṃ vṛttivratativeṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णाकृष्णाहिवलितं रागरोगबकालयम् । अज्ञानमूलं सुदृढं लीनेन्द्रियविहङ्गमम्

tṛṣṇākṛṣṇāhivalitaṃ rāgarogabakālayam / ajñānamūlaṃ sudṛḍhaṃ līnendriyavihaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाक्षयनामैतं चित्तवृक्षं क्षणेन हि । प्रपातयति वातौघः कालपक्वं फलं यथा

vāsanākṣayanāmaitaṃ cittavṛkṣaṃ kṣaṇena hi / prapātayati vātaughaḥ kālapakvaṃ phalaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरीकृतसर्वाशं स्थगिताखिलदर्शनम् । विलोलजलदाकारम् अज्ञानावकरोत्थितम्

pāṇḍurīkṛtasarvāśaṃ sthagitākhiladarśanam / vilolajaladākāram ajñānāvakarotthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णातृणलवप्राप्तं स्तम्भाकृतिशरीरकम् । स्फुरत्तनुतनुक्षुब्धं लुब्धम् उत्प्लवनं प्रति

tṛṣṇātṛṇalavaprāptaṃ stambhākṛtiśarīrakam / sphurattanutanukṣubdhaṃ lubdham utplavanaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तस्स्थितमहालोकम् अपश्यत् प्रविलीयते । पवनस्पन्दरोधाच् च राम चित्तरजः क्षणात्

antassthitamahālokam apaśyat pravilīyate / pavanaspandarodhāc ca rāma cittarajaḥ kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाप्राणपवनस्पन्दयोर् अनयोस् तयोः । संवेद्यं बीजम् इत्य् उक्तं स्फुरतस् तौ यतस् ततः

vāsanāprāṇapavanaspandayor anayos tayoḥ / saṃvedyaṃ bījam ity uktaṃ sphuratas tau yatas tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि संवेद्यगर्धेन प्राणस्पन्दो ऽथ वासना । उदेति तस्मात् संवेद्यं कथितं बीजम् एतयोः

hṛdi saṃvedyagardhena prāṇaspando 'tha vāsanā / udeti tasmāt saṃvedyaṃ kathitaṃ bījam etayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्यसम्परित्यागात् प्राणस्पन्दनवासने । समूलं नश्यतः क्षिप्रं मूलच्छेदाद् इव द्रुमौ

saṃvedyasamparityāgāt prāṇaspandanavāsane / samūlaṃ naśyataḥ kṣipraṃ mūlacchedād iva drumau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविदं विद्धि संवेद्यबीजं वीर तया विना । न सम्भवति संवेद्यं तैलहीनस् तिलो यथा

saṃvidaṃ viddhi saṃvedyabījaṃ vīra tayā vinā / na sambhavati saṃvedyaṃ tailahīnas tilo yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बहिर् नान्तरे किञ्चित् संवेद्यं विद्यते पृथक् । संवित् स्फुरन्ती सङ्कल्प्य संवेद्यं स्फुरति स्वतः

na bahir nāntare kiñcit saṃvedyaṃ vidyate pṛthak / saṃvit sphurantī saṅkalpya saṃvedyaṃ sphurati svataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वप्ने यथात्ममरणं तथा देशान्तरस्थितिः । स्वचमत्कारयोगेन संवेद्यं संविदस् तथा

svapne yathātmamaraṇaṃ tathā deśāntarasthitiḥ / svacamatkārayogena saṃvedyaṃ saṃvidas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेदनं स्वसङ्कल्पात् संविदो यत् प्रवर्तते । जगज्जालकतां याति तद् इदं रघुनन्दन

saṃvedanaṃ svasaṅkalpāt saṃvido yat pravartate / jagajjālakatāṃ yāti tad idaṃ raghunandana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा बालस्य वेतालस् स्वसङ्कल्पोद्भवो भवेत् । पुरुषत्वं यथा स्थाणोस् संवेद्यं संविदस् तथा

yathā bālasya vetālas svasaṅkalpodbhavo bhavet / puruṣatvaṃ yathā sthāṇos saṃvedyaṃ saṃvidas tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतन् मिथ्या विदुर् ज्ञानं सम्यग्ज्ञानाद् विलीयते । रज्ज्वाम् इव भुजङ्गत्वं द्वीन्दुत्वं स्वीक्षिताद् इव

etan mithyā vidur jñānaṃ samyagjñānād vilīyate / rajjvām iva bhujaṅgatvaṃ dvīndutvaṃ svīkṣitād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धैव संवित् त्रिजगत् संवेद्यं नान्यद् अस्त्य् अलम् । इत्य् अन्तर् निश्चयो रूढस् सम्यग्ज्ञानं विदुर् बुधाः

śuddhaiva saṃvit trijagat saṃvedyaṃ nānyad asty alam / ity antar niścayo rūḍhas samyagjñānaṃ vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं दृष्टम् अदृष्टं वा यद् अस्याः प्रतिभासते । संविदस् तत् प्रयत्नेन मार्जनीयं विजानता

pūrvaṃ dṛṣṭam adṛṣṭaṃ vā yad asyāḥ pratibhāsate / saṃvidas tat prayatnena mārjanīyaṃ vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदमार्जनमात्रं हि महासंसारतां गतम् । तत्प्रमार्जनमात्रं तु मोक्ष इत्य् अभिधीयते

tadamārjanamātraṃ hi mahāsaṃsāratāṃ gatam / tatpramārjanamātraṃ tu mokṣa ity abhidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेदनम् अनन्ताय दुःखाय जननात्मने । असंवित्तिर् अजाड्यस्था सुखायाजननात्मने

saṃvedanam anantāya duḥkhāya jananātmane / asaṃvittir ajāḍyasthā sukhāyājananātmane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजडो गलितानन्दस् त्यक्तसंवेदनो भव । असंवेद्यः प्रबुद्धात्मा यस् त्वं स त्वं रघूद्वह

ajaḍo galitānandas tyaktasaṃvedano bhava / asaṃvedyaḥ prabuddhātmā yas tvaṃ sa tvaṃ raghūdvaha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजडश् चाप्य् असंवित्तिः कीदृशो भवति प्रभो । असंवित्तौ च जाड्यं तत् कथं वा विनिवार्यते

ajaḍaś cāpy asaṃvittiḥ kīdṛśo bhavati prabho / asaṃvittau ca jāḍyaṃ tat kathaṃ vā vinivāryate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् सर्वत्रानवस्थास्थो विश्रान्तास्थो न कुत्रचित् । जीवो न विन्दते किञ्चिद् असंविद् अजडो हि सः

yas sarvatrānavasthāstho viśrāntāstho na kutracit / jīvo na vindate kiñcid asaṃvid ajaḍo hi saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविद्वस्तुदशालम्बस् स यस्येह न विद्यते । सो ऽसंविद् अजडः प्रोक्तः कुर्वन् कार्यशतान्य् अपि

saṃvidvastudaśālambas sa yasyeha na vidyate / so 'saṃvid ajaḍaḥ proktaḥ kurvan kāryaśatāny api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्येन हृदाकाशो मनाग् अपि न लिप्यते । यस्यासाव् अजडो ऽसंविज् जीवन्मुक्तश् च कथ्यते

saṃvedyena hṛdākāśo manāg api na lipyate / yasyāsāv ajaḍo 'saṃvij jīvanmuktaś ca kathyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न भाव्यते किञ्चिन् निर्वासनतयात्मनि । बालमूकादिविज्ञानम् इव च स्थीयते स्थिरम्

yadā na bhāvyate kiñcin nirvāsanatayātmani / bālamūkādivijñānam iva ca sthīyate sthiram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा जाड्यविनिर्मुक्तम् असंवेदनम् आततम् । आश्रितं भवति प्राज्ञ यस्माद् भूयो न लिप्यते

tadā jāḍyavinirmuktam asaṃvedanam ātatam / āśritaṃ bhavati prājña yasmād bhūyo na lipyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समस्तवासनात्यागान् निर्विकल्पसमाधितः । नीलत्वम् इव खात् स्फार आनन्दस् सम्प्रवर्तते

samastavāsanātyāgān nirvikalpasamādhitaḥ / nīlatvam iva khāt sphāra ānandas sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योगिनस् तत्र लीनस्य निस्संवेदनसंविदः । तन्मयत्वाद् अनाद्यन्तं तद् अप्य् अन्तर् विलीयते

yoginas tatra līnasya nissaṃvedanasaṃvidaḥ / tanmayatvād anādyantaṃ tad apy antar vilīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छंस् तिष्ठन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अपि तेन स उच्यते । अजडो गलितानन्दस् त्यक्तसंवेदनस् सुखी

gacchaṃs tiṣṭhan spṛśañ jighrann api tena sa ucyate / ajaḍo galitānandas tyaktasaṃvedanas sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतां दृष्टिम् अवष्टभ्य कष्टया नष्टचेष्टया । तर दुःखाम्बुधेः पारम् अपारगुणसागरः

etāṃ dṛṣṭim avaṣṭabhya kaṣṭayā naṣṭaceṣṭayā / tara duḥkhāmbudheḥ pāram apāraguṇasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा बीजाद् बृहद्वृक्षो व्योम व्याप्नोति कालतः । तथैवेदं स्वसङ्कल्पात् संवेद्यं संविदुत्थितम्

yathā bījād bṛhadvṛkṣo vyoma vyāpnoti kālataḥ / tathaivedaṃ svasaṅkalpāt saṃvedyaṃ saṃvidutthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा सङ्कल्प्य सङ्कल्पं संवित् संविन्दते वपुः । तदास्य जन्मजालस्य सैव गच्छति बीजताम्

yadā saṅkalpya saṅkalpaṃ saṃvit saṃvindate vapuḥ / tadāsya janmajālasya saiva gacchati bījatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयित्वात्मनात्मानं मोहयित्वा पुनः पुनः । स्वयं मोक्षं नयत्य् अन्ते संवित् सर्वत्र राघव

janayitvātmanātmānaṃ mohayitvā punaḥ punaḥ / svayaṃ mokṣaṃ nayaty ante saṃvit sarvatra rāghava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद् एव भावयत्य् एषा तद् एव भवति क्षणात् । नटवद् भूमिकां त्यक्त्वा स्वम् आयाति चिराद् वपुः

yad eva bhāvayaty eṣā tad eva bhavati kṣaṇāt / naṭavad bhūmikāṃ tyaktvā svam āyāti cirād vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवो नागो ऽसुरो यक्षो रक्षः पुङ्किन्नरो गजः । आत्मैवास्या विलासिन्या जगन्नट्याः प्रनृत्यति

devo nāgo 'suro yakṣo rakṣaḥ puṅkinnaro gajaḥ / ātmaivāsyā vilāsinyā jagannaṭyāḥ pranṛtyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बद्ध्वात्मानं रुदित्वा च कोशकारः क्रिमिर् यथा । चिरात् केवलताम् एति स्वयं संवित् स्वभावतः

baddhvātmānaṃ ruditvā ca kośakāraḥ krimir yathā / cirāt kevalatām eti svayaṃ saṃvit svabhāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगज्जलधिजालानां संविज् जलम् अलं तथा । यथैवापूर्य दिक्चक्रं स्फुरत्य् अद्र्यादितां गता

jagajjaladhijālānāṃ saṃvij jalam alaṃ tathā / yathaivāpūrya dikcakraṃ sphuraty adryāditāṃ gatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्यौः क्षमा वायुर् आकाशं पर्वतास् सरितो दिशः । इत्य् अस्या वीचयः प्रोक्तास् संवित्सलिलसन्ततेः

dyauḥ kṣamā vāyur ākāśaṃ parvatās sarito diśaḥ / ity asyā vīcayaḥ proktās saṃvitsalilasantateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविन्मात्रं जगत् सर्वं द्वितीया नास्ति कल्पना । इत्य् एव सम्यग्ज्ञानेन संविद् गच्छति नान्यताम्

saṃvinmātraṃ jagat sarvaṃ dvitīyā nāsti kalpanā / ity eva samyagjñānena saṃvid gacchati nānyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न विन्दते किञ्चित् स्पन्दते न न चोपति । स्वात्मन्य् एव स्थितिं याति संविन् नालिप्यते तदा

yadā na vindate kiñcit spandate na na copati / svātmany eva sthitiṃ yāti saṃvin nālipyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्यास् संविदो राम सन्मात्रं बीजम् उच्यते । सत्त्वमात्राद् उदेत्य् एषा प्राकाश्यम् इव तेजसः

athāsyās saṃvido rāma sanmātraṃ bījam ucyate / sattvamātrād udety eṣā prākāśyam iva tejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वे रूपे तत्र सत्ताया एकं नानाकृति स्थितम् । द्वितीयम् एकरूपं तु विभागो ऽयं तयोश् शृणु

dve rūpe tatra sattāyā ekaṃ nānākṛti sthitam / dvitīyam ekarūpaṃ tu vibhāgo 'yaṃ tayoś śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घटता पटता तत्ता त्वत्ता मत्तेति कथ्यते । सत्तारूपं विभागेन यत् तु नानाकृति स्थितम्

ghaṭatā paṭatā tattā tvattā matteti kathyate / sattārūpaṃ vibhāgena yat tu nānākṛti sthitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभागं तु परित्यज्य सत्तैकात्मतया ततम् । सामान्येनैव सत्ताया रूपम् एकम् उदाहृतम्

vibhāgaṃ tu parityajya sattaikātmatayā tatam / sāmānyenaiva sattāyā rūpam ekam udāhṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विशेषं सम्परित्यज्य सन्मात्रं यद् अलेपकम् । एकरूपं महारूपं सत्तायास् तत् परं विदुः

viśeṣaṃ samparityajya sanmātraṃ yad alepakam / ekarūpaṃ mahārūpaṃ sattāyās tat paraṃ viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूपं नानाकृतित्वेन सत्ताया न कदाचन । असंवेद्यं सम्भवति तस्माद् एतद् अवस्तुकम्

rūpaṃ nānākṛtitvena sattāyā na kadācana / asaṃvedyaṃ sambhavati tasmād etad avastukam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकरूपं तु यद् रूपं सत्ताया विमलात्मकम् । न कदाचन तद् याति नाशं नापि च विस्मृतिम्

ekarūpaṃ tu yad rūpaṃ sattāyā vimalātmakam / na kadācana tad yāti nāśaṃ nāpi ca vismṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालसत्ता कलासत्ता वस्तुसत्तेयम् इत्य् अपि । विभागकलनां त्यक्त्वा सन्मात्रैकपरो भव

kālasattā kalāsattā vastusatteyam ity api / vibhāgakalanāṃ tyaktvā sanmātraikaparo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालसत्ता खसत्ता च प्रोन्मुक्तकलना सती । यद्य् अप्य् उत्तमसद्रूपा तथाप्य् एषा न वास्तवी

kālasattā khasattā ca pronmuktakalanā satī / yady apy uttamasadrūpā tathāpy eṣā na vāstavī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विभागकलना यत्र विभिन्नमतदायिनी । नानाताकारणं दृष्टा तत् कथं पावनं भवेत्

vibhāgakalanā yatra vibhinnamatadāyinī / nānātākāraṇaṃ dṛṣṭā tat kathaṃ pāvanaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तासामान्यम् एवैकं भावयन् केवलं वपुः । परिपूर्णः परानन्दी तिष्ठाभरितदिग्भरः

sattāsāmānyam evaikaṃ bhāvayan kevalaṃ vapuḥ / paripūrṇaḥ parānandī tiṣṭhābharitadigbharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तासामान्यमात्रस्य या कोटिः कोविदेश्वर । सैवास्य बीजतां याता तत एष प्रवर्तते

sattāsāmānyamātrasya yā koṭiḥ kovideśvara / saivāsya bījatāṃ yātā tata eṣa pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तासामान्यपर्यन्तं यत् तत् कलनयोज्झितम् । पदम् आद्यम् अनाद्यन्तं तस्य बीजं न विद्यते

sattāsāmānyaparyantaṃ yat tat kalanayojjhitam / padam ādyam anādyantaṃ tasya bījaṃ na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संविल् लयं याति तत्र निर्विकारं च तिष्ठति । भूयो नावर्तते दुःखे तत्र लब्धवती पदम्

saṃvil layaṃ yāti tatra nirvikāraṃ ca tiṣṭhati / bhūyo nāvartate duḥkhe tatra labdhavatī padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् धेतुस् सर्वहेतूनां तस्य हेतुर् न विद्यते । स सारस् सर्वसाराणां तस्मात् सारो न विद्यते

tad dhetus sarvahetūnāṃ tasya hetur na vidyate / sa sāras sarvasārāṇāṃ tasmāt sāro na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिंश् चिद्दर्पणे स्फारे समग्रा वस्तुदृष्टयः । इमास् ताः प्रतिबिम्बन्ति सरसीव तटद्रुमाः

tasmiṃś ciddarpaṇe sphāre samagrā vastudṛṣṭayaḥ / imās tāḥ pratibimbanti sarasīva taṭadrumāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वे भावा इमे तत्र स्वदन्ते स्वादधारिणि । षड्रसा इव जिह्वायां प्रकटत्वं प्रयान्ति च

sarve bhāvā ime tatra svadante svādadhāriṇi / ṣaḍrasā iva jihvāyāṃ prakaṭatvaṃ prayānti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् खाद् अच्छतरस्यापि चिदाकाशस्य वै पदम् । सर्वेषां स्वादजातानाम् अलम् आस्वादनं च तत्

tat khād acchatarasyāpi cidākāśasya vai padam / sarveṣāṃ svādajātānām alam āsvādanaṃ ca tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जायते वर्तते चैव वर्धते दृश्यते तथा । सन्तिष्ठते विगलति तत्राङ्ग जगतां गणः

jāyate vartate caiva vardhate dṛśyate tathā / santiṣṭhate vigalati tatrāṅga jagatāṃ gaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तद् गुरु गरिष्ठानां तत् तल् लघु लघीयसाम् । तत् तत् स्थूलं स्थविष्ठानाम् अणीयस् तद् अणीयसाम्

tat tad guru gariṣṭhānāṃ tat tal laghu laghīyasām / tat tat sthūlaṃ sthaviṣṭhānām aṇīyas tad aṇīyasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दविष्ठानां दविष्ठं तद् अन्तिकानां तद् अन्तिकम् । कनिष्ठानां कनिष्ठं तज् ज्येष्ठं तज् ज्यायसाम् अपि

daviṣṭhānāṃ daviṣṭhaṃ tad antikānāṃ tad antikam / kaniṣṭhānāṃ kaniṣṭhaṃ taj jyeṣṭhaṃ taj jyāyasām api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसाम् अपि तत् तेजस् तमसाम् अपि तत् तमः । वस्तूनाम् अपि तद् वस्तु दृशाम् अप्य् अङ्ग दृक् परा

tejasām api tat tejas tamasām api tat tamaḥ / vastūnām api tad vastu dṛśām apy aṅga dṛk parā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत् तत् किञ्चिन् नकिञ्चिच् च तत् तद् अस्ति च नास्ति च । तत् तद् दृश्यं अदृश्यं च तत् तद् अस्मि न चास्मि च

tat tat kiñcin nakiñcic ca tat tad asti ca nāsti ca / tat tad dṛśyaṃ adṛśyaṃ ca tat tad asmi na cāsmi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राम सर्वप्रयत्नेन तस्मिन् परमपावने । पदे स्थितिम् उपायासि यथा कुरु तथानघ

rāma sarvaprayatnena tasmin paramapāvane / pade sthitim upāyāsi yathā kuru tathānagha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.