Moksopaya with Bhaskarakantha's Tika 5.93

एतानि तानि प्रोक्तानि त्वया बीजानि मानद । कतमस्य प्रयोगेण शीघ्रं तत् प्राप्यते पदम्

etāni tāni proktāni tvayā bījāni mānada / katamasya prayogeṇa śīghraṃ tat prāpyate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषां दुःखबीजानां प्रोक्तं यद् यन् मयोत्तरम् । तस्य तस्य प्रयोगेण शीघ्रम् आसाद्यते पदम्

eteṣāṃ duḥkhabījānāṃ proktaṃ yad yan mayottaram / tasya tasya prayogeṇa śīghram āsādyate padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तासामान्यकोटिस्थे झगित्य् एव पदे यदि । पौरुषेण प्रयत्नेन बलात् सन्त्यज्य वासनाः

sattāsāmānyakoṭisthe jhagity eva pade yadi / pauruṣeṇa prayatnena balāt santyajya vāsanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थितिं बध्नासि तत्त्वज्ञ क्षणम् अप्य् अक्षयात्मिकाम् । क्षणे ऽस्मिन्न् एव तत् साधु पदम् आसादयस्य् अलम्

sthitiṃ badhnāsi tattvajña kṣaṇam apy akṣayātmikām / kṣaṇe 'sminn eva tat sādhu padam āsādayasy alam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्तासामान्यरूपे वा करोषि स्थितिम् अङ्ग चेत् । तत् किञ्चिदधिकेनेह यत्नेनाप्नोषि तत् पदम्

sattāsāmānyarūpe vā karoṣi sthitim aṅga cet / tat kiñcidadhikeneha yatnenāpnoṣi tat padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवित्तत्त्वे कृतज्ञानो यदि तिष्ठसि वानघ । तद् यत्नेनाधिकेनोच्चैर् आसादयसि तत् पदम्

saṃvittattve kṛtajñāno yadi tiṣṭhasi vānagha / tad yatnenādhikenoccair āsādayasi tat padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्ये केवले ध्यानं न सम्भवति राघव । सर्वत्र सम्भवाद् अस्यास् संवित्तेर् एव सर्वदा

saṃvedye kevale dhyānaṃ na sambhavati rāghava / sarvatra sambhavād asyās saṃvitter eva sarvadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच् चिन्तयसि यद् यासि यत् तिष्ठसि करोषि वा । तत्र तत्र स्थिता संवित् संविद् एव तद् एव वा

yac cintayasi yad yāsi yat tiṣṭhasi karoṣi vā / tatra tatra sthitā saṃvit saṃvid eva tad eva vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनासम्परित्यागे यदि यत्नं करोषि वा । तत् ते शिथिलतां यान्ति सर्वाधिव्याधयः क्षणात्

vāsanāsamparityāge yadi yatnaṃ karoṣi vā / tat te śithilatāṃ yānti sarvādhivyādhayaḥ kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वेभ्यस् तु प्रयत्नेभ्यो विषमो ऽयं हि संस्मृतः । दुस्साधो वासनात्यागस् सुमेरून्मूलनाद् अपि

pūrvebhyas tu prayatnebhyo viṣamo 'yaṃ hi saṃsmṛtaḥ / dussādho vāsanātyāgas sumerūnmūlanād api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यावद् विलीनं न मनो न तावद् वासनाक्षयः

yāvad vilīnaṃ na mano na tāvad vāsanākṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्त्वज्ञानं मनोनाशो वासनाक्षय एव च । मिथः कारणतां गत्वा दुस्साधानि स्थितान्य् अतः

tattvajñānaṃ manonāśo vāsanākṣaya eva ca / mithaḥ kāraṇatāṃ gatvā dussādhāni sthitāny ataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् राघव यत्नेन पौरुषेण विवेकिना । भोगेच्छां दूरतस् त्यक्त्वा त्रयम् एतत् समाश्रयेत्

tasmād rāghava yatnena pauruṣeṇa vivekinā / bhogecchāṃ dūratas tyaktvā trayam etat samāśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्व एते समं यावन् न स्वभ्यस्ता मुहुर् मुहुः । तावन् न पदसम्प्राप्तिर् भवत्य् अपि समाशतैः

sarva ete samaṃ yāvan na svabhyastā muhur muhuḥ / tāvan na padasamprāptir bhavaty api samāśataiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाक्षयविज्ञानमनोनाशा महामतेः । समकालं चिराभ्यस्ता भवन्ति फलदा मुनेः

vāsanākṣayavijñānamanonāśā mahāmateḥ / samakālaṃ cirābhyastā bhavanti phaladā muneḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकशो निषेव्यन्ते यद्य् एते चिरम् अप्य् अलम् । तन् न सिद्धिं प्रयच्छन्ति मन्त्राश् शकलिता इव

ekaikaśo niṣevyante yady ete ciram apy alam / tan na siddhiṃ prayacchanti mantrāś śakalitā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरकालोपचरिता अप्य् एते सुधियो ऽपि च । एकशः परम् अभ्येतुं न शक्तास् सैनिका इव

cirakālopacaritā apy ete sudhiyo 'pi ca / ekaśaḥ param abhyetuṃ na śaktās sainikā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समम् उद्योगम् आनीतास् सन्त एते हि धीमता । सम्सारारिं निकृन्तन्ति मूलाद् अपि भटा इव

samam udyogam ānītās santa ete hi dhīmatā / samsārāriṃ nikṛntanti mūlād api bhaṭā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनाक्षयविज्ञानमनोनाशाः प्रयत्नतः । समं सेव्यास् तव चिरं तेन तात न तप्यसे

vāsanākṣayavijñānamanonāśāḥ prayatnataḥ / samaṃ sevyās tava ciraṃ tena tāta na tapyase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिभिर् एभिश् चिराभ्यस्तैर् हृदयग्रन्थयो दृढाः । निश्शेषम् एव त्रुट्यन्ति बिसच्छेदाद् गुणा इव

tribhir ebhiś cirābhyastair hṛdayagranthayo dṛḍhāḥ / niśśeṣam eva truṭyanti bisacchedād guṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जन्मान्तरशताभ्यस्ता राम संसारसंस्थितिः । सा चिराभ्यासयोगेन विना न क्षीयते क्वचित्

janmāntaraśatābhyastā rāma saṃsārasaṃsthitiḥ / sā cirābhyāsayogena vinā na kṣīyate kvacit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रंस् तिष्ठञ् जाग्रत् स्वपन् सदा । श्रेयसे परमायास्य त्रयस्याभ्यासवान् भव

gacchañ śṛṇvan spṛśañ jighraṃs tiṣṭhañ jāgrat svapan sadā / śreyase paramāyāsya trayasyābhyāsavān bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनासम्परित्यागसमं प्राणनिरोधनं । विदुस् तत्त्वविदस् तस्मात् तद् अप्य् एवं समाहरेत्

vāsanāsamparityāgasamaṃ prāṇanirodhanaṃ / vidus tattvavidas tasmāt tad apy evaṃ samāharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वासनासम्परित्यागाच् चित्तं गच्छत्य् अचित्तताम् । प्राणस्पन्दनिरोधाच् च यथेच्छसि तथा कुरु

vāsanāsamparityāgāc cittaṃ gacchaty acittatām / prāṇaspandanirodhāc ca yathecchasi tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणायामदृढाभ्यासैर् युक्त्या च गुरुदत्तया । आसनासनयोगेन प्राणस्पन्दो निरुध्यते

prāṇāyāmadṛḍhābhyāsair yuktyā ca gurudattayā / āsanāsanayogena prāṇaspando nirudhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग्ज्ञानविलासेन जगद्वस्तुष्व् अनास्थया । यथाभूतार्थदर्शित्वाद् वासना न प्रवर्तते

samyagjñānavilāsena jagadvastuṣv anāsthayā / yathābhūtārthadarśitvād vāsanā na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदाव् अन्ते च वस्तूनाम् अविसंवादि यत् स्थिरम् । रूपं तद्दर्शनं ज्ञानं क्षीयते तेन वासना

adāv ante ca vastūnām avisaṃvādi yat sthiram / rūpaṃ taddarśanaṃ jñānaṃ kṣīyate tena vāsanā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निस्सङ्गं व्यवहारित्वाद् भवभावनवर्जनात् । शरीरे नाशदर्शित्वाद् वासना न प्रवर्तते

nissaṅgaṃ vyavahāritvād bhavabhāvanavarjanāt / śarīre nāśadarśitvād vāsanā na pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशान्ते पवनस्पन्दे यथा पांसुर् नभस्तले । वासनाविभवे नष्टे न चित्तं सम्प्रवर्तते

saṃśānte pavanaspande yathā pāṃsur nabhastale / vāsanāvibhave naṣṭe na cittaṃ sampravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः प्राणपवनस्पन्दश् चित्तस्पन्दस् स एव हि । तस्माज् जगन्ति जायन्ते पांसवो ऽवकराद् इव

yaḥ prāṇapavanaspandaś cittaspandas sa eva hi / tasmāj jaganti jāyante pāṃsavo 'vakarād iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राणस्पन्दजयो यत्नः कर्तव्यो धीमतोच्चकैः । उपविश्योपविश्यैकचित्तकेन मुहुर् मुहुः

prāṇaspandajayo yatnaḥ kartavyo dhīmatoccakaiḥ / upaviśyopaviśyaikacittakena muhur muhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ वैनं क्रमं त्यक्त्वा चित्ताक्रमणम् एव चेत् । रोचते ते तद् आप्नोषि कालेन बहुना पदम्

atha vainaṃ kramaṃ tyaktvā cittākramaṇam eva cet / rocate te tad āpnoṣi kālena bahunā padam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न शक्यते मनो जेतुं विना युक्तिम् अनिन्दित । अङ्कुशेन विना मत्तं यथा दुष्टमतङ्गजम्

na śakyate mano jetuṃ vinā yuktim anindita / aṅkuśena vinā mattaṃ yathā duṣṭamataṅgajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अध्यात्मविद्याधिगमस् साधुसङ्गम एव च । वासनासम्परित्यागः प्राणस्पन्दनिरोधनम्

adhyātmavidyādhigamas sādhusaṅgama eva ca / vāsanāsamparityāgaḥ prāṇaspandanirodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतास् ता युक्तयः पुष्टास् सन्ति चित्तजये किल । याभिस् तज् जीयते क्षिप्रं धाराभिर् इव भूरजः

etās tā yuktayaḥ puṣṭās santi cittajaye kila / yābhis taj jīyate kṣipraṃ dhārābhir iva bhūrajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सतीषु युक्तिष्व् एतासु हठान् नियमयन्ति ये । चेतस् ते दीपम् उत्सृज्य विनिघ्नन्ति तमो ऽञ्जनैः

satīṣu yuktiṣv etāsu haṭhān niyamayanti ye / cetas te dīpam utsṛjya vinighnanti tamo 'ñjanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विमूढाः कर्तुम् उद्युक्ता ये हठाच् चेतसो जयम् । ते निबध्नन्ति नागेन्द्रम् उन्मत्तं बिसतन्तुभिः

vimūḍhāḥ kartum udyuktā ye haṭhāc cetaso jayam / te nibadhnanti nāgendram unmattaṃ bisatantubhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं चित्तस्य मादूरं संस्थितं स्वशरीरकम् । शोधयन्ति समुत्सृज्य युक्तिं ये तान् हतान् विदुः

ciraṃ cittasya mādūraṃ saṃsthitaṃ svaśarīrakam / śodhayanti samutsṛjya yuktiṃ ye tān hatān viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भयाद् भयम् उपायान्ति क्लेशात् क्लेशं व्रजन्ति ते । निर्वृतिं नाधिगच्छन्ति दुर्भगा इव जन्तवः

bhayād bhayam upāyānti kleśāt kleśaṃ vrajanti te / nirvṛtiṃ nādhigacchanti durbhagā iva jantavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालं तीर्थतपोदानयज्ञदेवार्चनभ्रमैः । चिरम् आधिशतोपेताः क्षपयन्ति मृगा इव

kālaṃ tīrthatapodānayajñadevārcanabhramaiḥ / ciram ādhiśatopetāḥ kṣapayanti mṛgā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमन्ति गिरिकूटेषु फलपल्लवभोजिनः । मुग्धमुग्धधियो भीता वराका हरिणा इव

bhramanti girikūṭeṣu phalapallavabhojinaḥ / mugdhamugdhadhiyo bhītā varākā hariṇā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मतिर् आलूनशीर्णाङ्गी तदीया पेलवाङ्गिका । न क्वचिद् याति विश्वासं मृगी ग्रामगता यथा

matir ālūnaśīrṇāṅgī tadīyā pelavāṅgikā / na kvacid yāti viśvāsaṃ mṛgī grāmagatā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्लोलवलितं चेतस् तेषां जडजवाहृतम् । प्रोह्यते प्रपतद् दूरं तृणं गिरिनदीष्व् इव

kallolavalitaṃ cetas teṣāṃ jaḍajavāhṛtam / prohyate prapatad dūraṃ tṛṇaṃ girinadīṣv iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मतत्त्वं विधिवशात् कदाचित् किञ्चिद् एव ते । दुःखदोषदशादिग्धा विदन्ति न विदन्ति वा

ātmatattvaṃ vidhivaśāt kadācit kiñcid eva te / duḥkhadoṣadaśādigdhā vidanti na vidanti vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगमापायिनो नित्या नरकस्वर्गमानुषैः । पातोत्पातकराकारा नीयन्ते कन्दुका इव

āgamāpāyino nityā narakasvargamānuṣaiḥ / pātotpātakarākārā nīyante kandukā iva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो गच्छन्ति नरकं ततस् स्वर्गम् इहैव वा । आवृत्तिभिर् विवर्तन्ते सरितीव तरङ्गकाः

tato gacchanti narakaṃ tatas svargam ihaiva vā / āvṛttibhir vivartante saritīva taraṅgakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् एताः परित्यज्य दुर्दृष्टी रघुनन्दन । शुद्धां संविदम् आश्रित्य वीतरागस् स्थिरो भव

tasmād etāḥ parityajya durdṛṣṭī raghunandana / śuddhāṃ saṃvidam āśritya vītarāgas sthiro bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानवान् एव सुखभाग् ज्ञानवान् एव जीवति । ज्ञानवान् एव बलवांस् तस्माज् ज्ञानमयो भव

jñānavān eva sukhabhāg jñānavān eva jīvati / jñānavān eva balavāṃs tasmāj jñānamayo bhava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवेद्यवर्जितम् अनुत्तमम् आद्यम् एकं संवित्पदं विकलनं कलयन् महात्मन् । हृद्य् एव तिष्ठ कलनारहितः क्रियां तु कुर्वन्न् अकर्तृपदम् एष्य् असमोदितश्रीः

saṃvedyavarjitam anuttamam ādyam ekaṃ saṃvitpadaṃ vikalanaṃ kalayan mahātman / hṛdy eva tiṣṭha kalanārahitaḥ kriyāṃ tu kurvann akartṛpadam eṣy asamoditaśrīḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.